൨. കായസംസഗ്ഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൬൯. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാതി കായസംസഗ്ഗസിക്ഖാപദം. തത്രായം അനുത്താനപദവണ്ണനാ – അരഞ്ഞേ വിഹരതീതി ന ആവേണികേ അരഞ്ഞേ, ജേതവനവിഹാരസ്സേവ പച്ചന്തേ ഏകപസ്സേ. മജ്ഝേ ഗബ്ഭോതി തസ്സ ച വിഹാരസ്സ മജ്ഝേ ഗബ്ഭോ ഹോതി. സമന്താ പരിയാഗാരോതി സമന്താ പനസ്സ മണ്ഡലമാളപരിക്ഖേപോ ഹോതി. സോ കിര മജ്ഝേ ചതുരസ്സം ഗബ്ഭം കത്വാ ബഹി മണ്ഡലമാളപരിക്ഖേപേന കതോ, യഥാ സക്കാ ഹോതി അന്തോയേവ ആവിഞ്ഛന്തേഹി വിചരിതും.

സുപഞ്ഞത്തന്തി സുട്ഠ ഠപിതം, യഥാ യഥാ യസ്മിം യസ്മിഞ്ച ഓകാസേ ഠപിതം പാസാദികം ഹോതി ലോകരഞ്ജകം തഥാ തഥാ തസ്മിം തസ്മിം ഓകാസേ ഠപിതം, വത്തസീസേന ഹി സോം ഏകകിച്ചമ്പി ന കരോതി. ഏകച്ചേ വാതപാനേ വിവരന്തോതി യേസു വിവടേസു അന്ധകാരോ ഹോതി താനി വിവരന്തോ യേസു വിവടേസു ആലോകോ ഹോതി താനി ഥകേന്തോ.

ഏവം വുത്തേ സാ ബ്രാഹ്മണീ തം ബ്രാഹ്മണം ഏതദവോചാതി ഏവം തേന ബ്രാഹ്മണേന പസംസിത്വാ വുത്തേ സാ ബ്രാഹ്മണീ ‘‘പസന്നോ അയം ബ്രാഹ്മണോ പബ്ബജിതുകാമോ മഞ്ഞേ’’തി സല്ലക്ഖേത്വാ നിഗൂഹിതബ്ബമ്പി തം അത്തനോ വിപ്പകാരം പകാസേന്തീ കേവലം തസ്സ സദ്ധാവിഘാതാപേക്ഖാ ഹുത്വാ ഏതം ‘‘കുതോ തസ്സ ഉളാരത്തതാ’’തിആദിവചനമവോച. തത്ഥ ഉളാരോ അത്താ അസ്സാതി ഉളാരത്താ, ഉളാരത്തനോ ഭാവോ ഉട്ഠാരത്തതാ. കുലിത്ഥീഹീതിആദീസു കുലിത്ഥിയോ നാമ ഘരസ്സാമിനിയോ. കുലധീതരോ നാമ പുരിസന്തരഗതാ കുലധീതരോ. കുലകുമാരിയോ നാമ അനിവിട്ഠാ വുച്ചന്തി. കുലസുണ്ഹാ നാമ പരകുലതോ ആനീതാ കുലദാരകാനം വധുയോ.

൨൭൦. ഓതിണ്ണോതി യക്ഖാദീഹി വിയ സത്താ അന്തോ ഉപ്പജ്ജന്തേന രാഗേന ഓതിണ്ണോ, കൂപാദീനി വിയ സത്താ അസമപേക്ഖിത്വാ രജനീയേ ഠാനേ രജ്ജന്തോ സയം വാ രാഗം ഓതിണ്ണോ, യസ്മാ പന ഉഭയഥാപി രാഗസമങ്ഗിസ്സേവേതം അധിവചനം, തസ്മാ ‘‘ഓതിണ്ണോ നാമ സാരത്തോ അപേക്ഖവാ പടിബദ്ധചിത്തോ’’തി ഏവമസ്സ പദഭാജനം വുത്തം.

തത്ഥ സാരത്തോതി കായസംസഗ്ഗരാഗേന സുട്ഠു രത്തോ. അപേക്ഖവാതി കായസംസഗ്ഗാപേക്ഖായ അപേക്ഖവാ. പടിബദ്ധചിത്തോതി കായസംസഗ്ഗരാഗേനേവ തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം പടിബദ്ധചിത്തോ. വിപരിണതേനാതി പരിസുദ്ധഭവങ്ഗസന്തതിസങ്ഖാതം പകതിം വിജഹിത്വാ അഞ്ഞഥാ പവത്തേന, വിരൂപം വാ പരിണതേന വിരൂപം പരിവത്തേന, യഥാ പരിവത്തമാനം വിരൂപം ഹോതി ഏവം പരിവത്തിത്വാ ഠിതേനാതി അധിപ്പായോ.

൨൭൧. യസ്മാ പനേതം രാഗാദീഹി സമ്പയോഗം നാതിവത്തതി, തസ്മാ ‘‘വിപരിണതന്തി രത്തമ്പി ചിത്ത’’ന്തിആദിനാ നയേനസ്സ പദഭാജനം വത്വാ അന്തേ ഇധാധിപ്പേതമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘അപിച രത്തം ചിത്തം ഇമസ്മിം അത്ഥേ അധിപ്പേതം വിപരിണത’’ന്തി ആഹ.

തദഹുജാതാതി തംദിവസം ജാതാ ജാതമത്താ അല്ലമംസപേസിവണ്ണാ, ഏവരൂപായപി ഹി സദ്ധിം കായസംസഗ്ഗേ സങ്ഘാദിസേസോ, മേഥുനവീതിക്കമേ പാരാജികം, രഹോ നിസജ്ജസ്സാദേ പാചിത്തിയഞ്ച ഹോതി. പഗേവാതി പഠമമേവ.

കായസംസഗ്ഗം സമാപജ്ജേയ്യാതി ഹത്ഥഗ്ഗഹണാദികായസമ്പയോഗം കായമിസ്സീഭാവം സമാപജ്ജേയ്യ, യസ്മാ പനേതം സമാപജ്ജന്തസ്സ യോ സോ കായസംസഗ്ഗോ നാമ സോ അത്ഥതോ അജ്ഝാചാരോ ഹോതി, രാഗവസേന അഭിഭവിത്വാ സഞ്ഞമവേലം ആചാരോ, തസ്മാസ്സ സങ്ഖേപന അത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘അജ്ഝാചാരോ വുച്ചതീ’’തി പദഭാജനമാഹ.

ഹത്ഥഗ്ഗാഹം വാതിആദിഭേദം പനസ്സ വിത്ഥാരേന അത്ഥദസ്സനം. തത്ഥ ഹത്ഥാദീനം വിഭാഗദസ്സനത്ഥം ‘‘ഹത്ഥോ നാമ കപ്പരം ഉപാദായാ’’തിആദിമാഹ തത്ഥ കപ്പരം ഉപാദായാതി ദുതിയം. മഹാസന്ധിം ഉപാദായ. അഞ്ഞത്ഥ പന മണിബന്ധതോ പട്ഠായ യാവ അഗ്ഗനഖാ ഹത്ഥോ ഇധ സദ്ധിം അഗ്ഗബാഹായ കപ്പരതോ പട്ഠായ അധിപ്പേതോ.

സുദ്ധകേസാ വാതി സുത്താദീഹി അമിസ്സാ സുദ്ധാ കേസായേവ. വേണീതി തീഹി കേസവട്ടീഹി വിനന്ധിത്വാ കതകേസകലാപസ്സേതം നാമം. സുത്തമിസ്സാതി പഞ്ചവണ്ണേന സുത്തേന കേസേ മിസ്സേത്വാ കതാ. മാലാമിസ്സാതി വസ്സികപുപ്ഫാദീഹി മിസ്സേത്വാ തീഹി കേസവട്ടീഹി വിനന്ധിത്വാ കതാ, അവിനദ്ധോപി വാ കേവലം പുപ്ഫമിസ്സകോ കേസകലാപോ ഇധ ‘‘വേണീ’’തി വേദിതബ്ബോ. ഹിരഞ്ഞമിസ്സാതി കഹാപണമാലായ മിസ്സേത്വാ കതാ. സുവണ്ണമിസ്സാതി സുവണ്ണചീരകേഹി വാ പാമങ്ഗാദീഹി വാ മിസ്സേത്വാ കതാ. മുത്താമിസ്സാതി മുത്താവലീഹി മിസ്സേത്വാ കതാ. മണിമിസ്സാതി സുത്താരൂള്ഹേഹി മണീഹി മിസ്സേത്വാ കതാ. ഏതാസു ഹി യംകിഞ്ചി വേണിം ഗണ്ഹന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോയേവ. ‘‘അഹം മിസ്സകവേണിം അഗ്ഗഹേസി’’ന്തി വദന്തസ്സ മോക്ഖോ നത്ഥി. വേണിഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ കേസാപി ഗഹിതാവ ഹോന്തി, തസ്മാ യോ ഏകമ്പി കേസം ഗണ്ഹാതി തസ്സപി ആപത്തിയേവ.

ഹത്ഥഞ്ച വേണിഞ്ച ഠപേത്വാതി ഇധ വുത്തലക്ഖണം ഹത്ഥഞ്ച സബ്ബപ്പകാരഞ്ച വേണിം ഠപേത്വാ അവസേസം സരീരം ‘‘അങ്ഗ’’ന്തി വേദിതബ്ബം. ഏവം പരിച്ഛിന്നേസു ഹത്ഥാദീസു ഹത്ഥസ്സ ഗഹണം ഹത്ഥഗ്ഗാഹോ, വേണിയാ ഗഹണം വേണിഗ്ഗാഹോ, അവസേസസസരീരസ്സ പരാമസനം അഞ്ഞതരസ്സ വാ അഞ്ഞതരസ്സ വാ അങ്ഗസ്സ പരാമസനം, യോ തം ഹത്ഥഗ്ഗാഹം വാ വേണിഗ്ഗാഹം വാ അഞ്ഞതരസ്സ വാ അഞ്ഞതരസ്സ വാ അങ്ഗസ്സ പരാമസനം സമാപജ്ജേയ്യ, തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ നാമ ആപത്തിനികായോ ഹോതീതി. അയം സിക്ഖാപദസ്സ അത്ഥോ.

൨൭൨. യസ്മാ പന യോ ച ഹത്ഥഗ്ഗാഹോ യോ ച വേണിഗ്ഗാഹോ യഞ്ച അവസേസസ്സ അങ്ഗസ്സ പരാമസനം തം സബ്ബമ്പി ഭേദതോ ദ്വാദസവിധം ഹോതി, തസ്മാ തം ഭേദം ദസ്സേതും ‘‘ആമസനാ പരാമസനാ’’തിആദിനാ നയേനസ്സ പദഭാജനം വുത്തം. തത്ഥ യഞ്ച വുത്തം ‘‘ആമസനാ നാമ ആമട്ഠമത്താ’’തി യഞ്ച ‘‘ഛുപനം നാമ ഫുട്ഠമത്ത’’ന്തി, ഇമേസം അയം വിസേസോ – ആമസനാതി ആമജ്ജനാ ഫുട്ഠോകാസം അനതിക്കമിത്വാപി തത്ഥേവ സങ്ഘട്ടനാ. അയഞ്ഹി ‘‘ആമട്ഠമത്താ’’തി വുച്ചതി. ഛുപനന്തി അസങ്ഘട്ടേത്വാ ഫുട്ഠമത്തം.

യമ്പി ഉമ്മസനായ ച ഉല്ലങ്ഘനായ ച നിദ്ദേസേ ‘‘ഉദ്ധം ഉച്ചാരണാ’’തി ഏകമേവ പദം വുത്തം. തത്രാപി അയം വിസേസോ – പഠമം അത്തനോ കായസ്സ ഇത്ഥിയാ കായേ ഉദ്ധം പേസനവസേന വുത്തം, ദുതിയം ഇത്ഥിയാ കായം ഉക്ഖിപനവസേന, സേസം പാകടമേവ.

൨൭൩. ഇദാനി യ്വായം ഓതിണ്ണോ വിപരിണതേന ചിത്തേന കായസംസഗ്ഗം സമാപജ്ജതി, തസ്സ ഏതേസം പദാനം വസേന വിത്ഥാരതോ ആപത്തിഭേദം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇത്ഥീ ച ഹോതി ഇത്ഥിസഞ്ഞീ സാരത്തോ ച ഭിക്ഖു ച നം ഇത്ഥിയാ കായേന കായ’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഭിക്ഖു ച നം ഇത്ഥിയാ കായേന കായന്തി സോ സാരത്തോ ച ഇത്ഥിസഞ്ഞീ ച ഭിക്ഖു അത്തനോ കായേന. നന്തി നിപാതമത്തം. അഥ വാ ഏതം തസ്സാ ഇത്ഥിയാ ഹത്ഥാദിഭേദം കായം. ആമസതി പരാമസതീതി ഏതേസു ചേ ഏകേനാപി ആകാരേന അജ്ഝാചരതി, ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ. തത്ഥ സകിം ആമസതോ ഏകാ ആപത്തി, പുനപ്പുനം ആമസതോ പയോഗേ പയോഗേ സങ്ഘാദിസേസോ.

പരാമസന്തോപി സചേ കായതോ അമോചേത്വാവ ഇതോ ചിതോ ച അത്തനോ ഹത്ഥം വാ കായം വാ സഞ്ചോപേതി ഹരതി പേസേതി ദിവസമ്പി പരാമസതോ ഏകാവ ആപത്തി. സചേ കായതോ മോചേത്വാ മോചേത്വാ പരാമസതി പയോഗേ പയോഗേ ആപത്തി.

ഓമസന്തോപി സചേ കായതോ അമോചേത്വാവ ഇത്ഥിയാ മത്ഥകതോ പട്ഠായ യാവ പാദപിട്ഠിം ഓമസതി ഏകാവ ആപത്തി. സചേ പന ഉദരാദീസു തം തം ഠാനം പത്വാ മുഞ്ചിത്വാ മുഞ്ചിത്വാ ഓമസതി പയോഗേ പയോഗേ ആപത്തി. ഉമ്മസനായപി പാദതോ പട്ഠായ യാവ സീസം ഉമ്മസന്തസ്സ ഏസേവ നയോ.

ഓലങ്ഘനായ മാതുഗാമം കേസേസു ഗഹേത്വാ നാമേത്വാ ചുമ്ബനാദീസു യം അജ്ഝാചാരം ഇച്ഛതി തം കത്വാ മുഞ്ചതോ ഏകാവ ആപത്തി. ഉട്ഠിതം പുനപ്പുനം നാമയതോ പയോഗേ പയോഗേ ആപത്തി. ഉല്ലങ്ഘനായപി കേസേസു വാ ഹത്ഥേസു വാ ഗഹേത്വാ വുട്ഠാപയതോ ഏസേവ നയോ.

ആകഡ്ഢനായ അത്തനോ അഭിമുഖം ആകഡ്ഢന്തോ യാവ ന മുഞ്ചതി താവ ഏകാവ ആപത്തി. മുഞ്ചിത്വാ മുഞ്ചിത്വാ ആകഡ്ഢന്തസ്സ പയോഗേ പയോഗേ ആപത്തി. പതികഡ്ഢനായപി പരമ്മുഖം പിട്ഠിയം ഗഹേത്വാ പടിപ്പണാമയതോ ഏസേവ നയോ.

അഭിനിഗ്ഗണ്ഹനായ ഹത്ഥേ വാ ബാഹായ വാ ദള്ഹം ഗഹേത്വാ യോജനമ്പി ഗച്ഛതോ ഏകാവ ആപത്തി. മുഞ്ചിത്വാ പുനപ്പുനം ഗണ്ഹതോ പയോഗേ പയോഗേ ആപത്തി. അമുഞ്ചിത്വാ പുനപ്പുനം ഫുസതോ ച ആലിങ്ഗതോ ച പയോഗേ പയോഗേ ആപത്തീതി മഹാസുമത്ഥേരോ ആഹ. മഹാപദുമത്ഥേരോ പനാഹ – ‘‘മൂലഗ്ഗഹണമേവ പമാണം, തസ്മാ യാവ ന മുഞ്ചതി താവ ഏകാ ഏവ ആപത്തീ’’തി.

അഭിനിപ്പീളനായ വത്ഥേന വാ ആഭരണേന വാ സദ്ധിം പീളയതോ അങ്ഗം അഫുസന്തസ്സ ഥുല്ലച്ചയം, ഫുസന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ, ഏകപയോഗേന ഏകാ ആപത്തി, നാനാപയോഗേന നാനാ.

ഗഹണഛുപനേസു അഞ്ഞം കിഞ്ചി വികാരം അകരോന്തോപി ഗഹിതമത്തഫുട്ഠമത്തേനാപി ആപത്തിം ആപജ്ജതി.

ഏവമേതേസു ആമസനാദീസു ഏകേനാപി ആകാരേന അജ്ഝാചാരതോ ഇത്ഥിയാ ഇത്ഥിസഞ്ഞിസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ, വേമതികസ്സ ഥുല്ലച്ചയം, പണ്ഡകപുരിസതിരച്ഛാനഗതസഞ്ഞിസ്സാപി ഥുല്ലച്ചയമേവ. പണ്ഡകേ പണ്ഡകസഞ്ഞിസ്സ ഥുല്ലച്ചയം, വേമതികസ്സ ദുക്കടം. പുരിസതിരച്ഛാനഗതഇത്ഥിസഞ്ഞിസ്സാപി ദുക്കടമേവ. പുരിസേ പുരിസസഞ്ഞിസ്സാപി വേമതികസ്സാപി ഇത്ഥിപണ്ഡകതിരച്ഛാനഗതസഞ്ഞിസ്സാപി ദുക്കടമേവ. തിരച്ഛാനഗതേപി സബ്ബാകാരേന ദുക്കടമേവാതി. ഇമാ ഏകമൂലകനയേ വുത്താ ആപത്തിയോ സല്ലക്ഖേത്വാ ഇമിനാവ ഉപായേന ‘‘ദ്വേ ഇത്ഥിയോ ദ്വിന്നം ഇത്ഥീന’’ന്തിആദിവസേന വുത്തേ ദുമൂലകനയേപി ദിഗുണാ ആപത്തിയോ വേദിതബ്ബാ. യഥാ ച ദ്വീസു ഇത്ഥീസു ദ്വേ സങ്ഘാദിസേസാ; ഏവം സമ്ബഹുലാസു സമ്ബഹുലാ വേദിതബ്ബാ.

യോ ഹി ഏകതോ ഠിതാ സമ്ബഹുലാ ഇത്ഥിയോ ബാഹാഹി പരിക്ഖിപിത്വാ ഗണ്ഹാതി സോ യത്തകാ ഇത്ഥിയോ ഫുട്ഠാ താസം ഗണനായ സങ്ഘാദിസേസേ ആപജ്ജതി, മജ്ഝഗതാനം ഗണനായ ഥുല്ലച്ചയേ. താ ഹി തേന കായപ്പടിബദ്ധേന ആമട്ഠാ ഹോന്തി. യോ പന സമ്ബഹുലാനം അങ്ഗുലിയോ വാ കേസേ വാ ഏകതോ കത്വാ ഗണ്ഹാതി, സോ അങ്ഗുലിയോ ച കേസേ ച അഗണേത്വാ ഇത്ഥിയോ ഗണേത്വാ സങ്ഘാദിസേസേഹി കാരേതബ്ബോ. യാസഞ്ച ഇത്ഥീനം അങ്ഗുലിയോ വാ കേസാ വാ മജ്ഝഗതാ ഹോന്തി, താസം ഗണനായ ഥുല്ലച്ചയേ ആപജ്ജതി. താ ഹി തേന കായപ്പടിബദ്ധേന ആമട്ഠാ ഹോന്തി, സമ്ബഹുലാ പന ഇത്ഥിയോ കായപ്പടിബദ്ധേഹി രജ്ജുവത്ഥാദീഹി പരിക്ഖിപിത്വാ ഗണ്ഹന്തോ സബ്ബാസംയേവ അന്തോപരിക്ഖേപഗതാനം ഗണനായ ഥുല്ലച്ചയേ ആപജ്ജതി. മഹാപച്ചരിയം അഫുട്ഠാസു ദുക്കടം വുത്തം. തത്ഥ യസ്മാ പാളിയം കായപ്പടിബദ്ധപ്പടിബദ്ധേന ആമസനം നാമ നത്ഥി, തസ്മാ സബ്ബമ്പി കായപ്പടിബദ്ധപ്പടിബദ്ധം കായപ്പടിബദ്ധേനേവ സങ്ഗഹേത്വാ മഹാഅട്ഠകഥായഞ്ച കുരുന്ദിയഞ്ച വുത്തോ പുരിമനയോയേവേത്ഥ യുത്തതരോ ദിസ്സതി.

യോ ഹി ഹത്ഥേന ഹത്ഥം ഗഹേത്വാ പടിപാടിയാ ഠിതാസു ഇത്ഥീസു സമസാരാഗോ ഏകം ഹത്ഥേ ഗണ്ഹാതി, സോ ഗഹിതിത്ഥിയാ വസേന ഏകം സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജതി, ഇതരാസം ഗണനായ പുരിമനയേനേവ ഥുല്ലച്ചയേ. സചേ സോ തം കായപ്പടിബദ്ധേ വത്ഥേ വാ പുപ്ഫേ വാ ഗണ്ഹാതി, സബ്ബാസം ഗണനായ ഥുല്ലച്ചയേ ആപജ്ജതി. യഥേവ ഹി രജ്ജുവത്ഥാദീഹി പരിക്ഖിപന്തേന സബ്ബാപി കായപ്പടിബദ്ധേന ആമട്ഠാ ഹോന്തി, തഥാ ഇധാപി സബ്ബാപി കായപ്പടിബദ്ധേന ആമട്ഠാ ഹോന്തി. സചേ പന താ ഇത്ഥിയോ അഞ്ഞമഞ്ഞം വത്ഥകോടിയം ഗഹേത്വാ ഠിതാ ഹോന്തി, തത്ര ചേസോ പുരിമനയേനേവ പഠമം ഇത്ഥിം ഹത്ഥേ ഗണ്ഹാതി ഗഹിതായ വസേന സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജതി, ഇതരാസം ഗണനായ ദുക്കടാനി. സബ്ബാസഞ്ഹി താസം തേന പുരിമനയേനേവ കായപടിബദ്ധേന കായപ്പടിബദ്ധം ആമട്ഠം ഹോതി. സചേ പന സോപി തം കായപ്പടിബദ്ധേയേവ ഗണ്ഹാതി തസ്സാ വസേന ഥുല്ലച്ചയം ആപജ്ജതി, ഇതരാസം ഗണനായ അനന്തരനയേനേവ ദുക്കടാനി.

യോ പന ഘനവത്ഥനിവത്ഥം ഇത്ഥിം കായസംസഗ്ഗരാഗേന വത്ഥേ ഘട്ടേതി, ഥുല്ലച്ചയം. വിരളവത്ഥനിവത്ഥം ഘട്ടേതി, തത്ര ചേ വത്ഥന്തരേഹി ഇത്ഥിയാ വാ നിക്ഖന്തലോമാനി ഭിക്ഖും ഭിക്ഖുനോ വാ പവിട്ഠലോമാനി ഇത്ഥിം ഫുസന്തി, ഉഭിന്നം ലോമാനിയേവ വാ ലോമാനി ഫുസന്തി, സങ്ഘാദിസേസോ. ഉപാദിന്നകേന ഹി കമ്മജരൂപേന ഉപാദിന്നകം വാ അനുപാദിന്നകം വാ അനുപാദിന്നകേനപി കേനചി കേസാദിനാ ഉപാദിന്നകം വാ അനുപാദിന്നകം വാ ഫുസന്തോപി സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജതിയേവ.

തത്ഥ കുരുന്ദിയം ‘‘ലോമാനി ഗണേത്വാ സങ്ഘാദിസേസോ’’തി വുത്തം. മഹാഅട്ഠകഥായം പന ‘‘ലോമാനി ഗണേത്വാ ആപത്തിയാ ന കാരേതബ്ബോ, ഏകമേവ സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജതി. സങ്ഘികമഞ്ചേ പന അപച്ചത്ഥരിത്വാ നിപന്നോ ലോമാനി ഗണേത്വാ കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തം, തദേവ യുത്തം. ഇത്ഥിവസേന ഹി അയം ആപത്തി, ന കോട്ഠാസവസേനാതി.

ഏത്ഥാഹ ‘‘യോ പന ‘കായപ്പടിബദ്ധം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’തി കായം ഗണ്ഹാതി, ‘കായം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’തി കായപ്പടിബദ്ധം ഗണ്ഹാതി, സോ കിം ആപജ്ജതീ’’തി. മഹാസുമത്ഥേരോ താവ ‘‘യഥാവത്ഥുകമേവാ’’തി വദതി. അയം കിരസ്സ ലദ്ധി –

‘‘വത്ഥു സഞ്ഞാ ച രാഗോ ച, ഫസ്സപ്പടിവിജാനനാ;

യഥാനിദ്ദിട്ഠനിദ്ദേസേ, ഗരുകം തേന കാരയേ’’തി.

ഏത്ഥ ‘‘വത്ഥൂ’’തി ഇത്ഥീ. ‘‘സഞ്ഞാ’’തി ഇത്ഥിസഞ്ഞാ. ‘‘രാഗോ’’തി കായസംസഗ്ഗരാഗോ. ‘‘ഫസ്സപ്പടിവിജാനനാ’’തി കായസംസഗ്ഗഫസ്സജാനനാ. തസ്മാ യോ ഇത്ഥിയാ ഇത്ഥിസഞ്ഞീ കായസംസഗ്ഗരാഗേന ‘‘കായപ്പടിബദ്ധം ഗഹേസ്സാമീ’’തി പവത്തോപി കായം ഫുസതി, ഗരുകം സങ്ഘാദിസേസംയേവ ആപജ്ജതി. ഇതരോപി ഥുല്ലച്ചയന്തി മഹാപദുമത്ഥേരോ പനാഹ –

‘‘സഞ്ഞായ വിരാഗിതമ്ഹി, ഗഹണേ ച വിരാഗിതേ;

യഥാനിദ്ദിട്ഠനിദ്ദേസേ, ഗരുകം തത്ഥ ന ദിസ്സതീ’’തി.

അസ്സാപായം ലദ്ധി ഇത്ഥിയാ ഇത്ഥിസഞ്ഞിനോ ഹി സങ്ഘാദിസേസോ വുത്തോ. ഇമിനാ ച ഇത്ഥിസഞ്ഞാ വിരാഗിതാ കായപ്പടിബദ്ധേ കായപ്പടിബദ്ധസഞ്ഞാ ഉപ്പാദിതാ, തം ഗണ്ഹന്തസ്സ പന ഥുല്ലച്ചയം വുത്തം. ഇമിനാ ച ഗഹണമ്പി വിരാഗിതം തം അഗ്ഗഹേത്വാ ഇത്ഥീ ഗഹിതാ, തസ്മാ ഏത്ഥ ഇത്ഥിസഞ്ഞായ അഭാവതോ സങ്ഘാദിസേസോ ന ദിസ്സതി, കായപ്പടിബദ്ധസ്സ അഗ്ഗഹിതത്താ ഥുല്ലച്ചയം ന ദിസ്സതി, കായസംസഗ്ഗരാഗേന ഫുട്ഠത്താ പന ദുക്കടം. കായസംസഗ്ഗരാഗേന ഹി ഇമം നാമ വത്ഥും ഫുസതോ അനാപത്തീതി നത്ഥി, തസ്മാ ദുക്കടമേവാതി.

ഇദഞ്ച പന വത്വാ ഇദം ചതുക്കമാഹ. ‘‘സാരത്തം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’തി സാരത്തം ഗണ്ഹി സങ്ഘാദിസേസോ, ‘വിരത്തം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’തി വിരത്തം ഗണ്ഹി ദുക്കടം, ‘സാരത്തം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’തി വിരത്തം ഗണ്ഹി ദുക്കടം, ‘വിരത്തം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’തി സാരത്തം ഗണ്ഹി ദുക്കടമേവാ’’തി. കിഞ്ചാപി ഏവമാഹ? അഥ ഖോ മഹാസുമത്ഥേരവാദോയേവേത്ഥ ‘‘ഇത്ഥി ച ഹോതി ഇത്ഥിസഞ്ഞീ സാരത്തോ ച ഭിക്ഖു ച നം ഇത്ഥിയാ കായേന കായപ്പടിബദ്ധം ആമസതി പരാമസതി…പേ… ഗണ്ഹാതി ഛുപതി ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സാ’’തി ഇമായ പാളിയാ ‘‘യോ ഹി ഏകതോ ഠിതാ സമ്ബഹുലാ ഇത്ഥിയോ ബാഹാഹി പരിക്ഖിപിത്വാ ഗണ്ഹാതി, സോ യത്തകാ ഇത്ഥിയോ ഫുട്ഠാ താസം ഗണനായ സങ്ഘാദിസേസേ ആപജ്ജതി, മജ്ഝഗതാനം ഗണനായ ഥുല്ലച്ചയേ’’തിആദീഹി അട്ഠകഥാവിനിച്ഛയേഹി ച സമേതി. യദി ഹി സഞ്ഞാദിവിരാഗേന വിരാഗിതം നാമ ഭവേയ്യ ‘‘പണ്ഡകോ ച ഹോതി ഇത്ഥിസഞ്ഞീ’’തിആദീസു വിയ ‘‘കായപ്പടിബദ്ധഞ്ച ഹോതി കായസഞ്ഞീ ചാ’’തിആദിനാപി നയേന പാളിയം വിസേസം വദേയ്യ. യസ്മാ പന സോ ന വുത്തോ, തസ്മാ ഇത്ഥിയാ ഇത്ഥിസഞ്ഞായ സതി ഇത്ഥിം ആമസന്തസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ, കായപ്പടിബദ്ധം ആമസന്തസ്സ ഥുല്ലച്ചയന്തി യഥാവത്ഥുകമേവ യുജ്ജതി.

മഹാപച്ചരിയമ്പി ചേതം വുത്തം – ‘‘നീലം പാരുപിത്വാ സയിതായ കാളിത്ഥിയാ കായം ഘട്ടേസ്സാമീ’തി കായം ഘട്ടേതി, സങ്ഘാദിസേസോ; ‘കായം ഘട്ടേസ്സാമീ’തി നീലം ഘട്ടേതി, ഥുല്ലച്ചയം; ‘നീലം ഘട്ടേസ്സാമീ’തി കായം ഘട്ടേതി, സങ്ഘാദിസേസോ; ‘നീലം ഘട്ടേസ്സാമീ’തി നീലം ഘട്ടേതി, ഥുല്ലച്ചയ’’ന്തി. യോപായം ‘‘ഇത്ഥീ ച പണ്ഡകോ ചാ’’തിആദിനാ നയേന വത്ഥുമിസ്സകനയോ വുത്തോ, തസ്മിമ്പി വത്ഥു സഞ്ഞാവിമതിവസേന വുത്താ ആപത്തിയോ പാളിയം അസമ്മുയ്ഹന്തേന വേദിതബ്ബാ.

കായേനകായപ്പടിബദ്ധവാരേ പന ഇത്ഥിയാ ഇത്ഥിസഞ്ഞിസ്സ കായപ്പടിബദ്ധം ഗണ്ഹതോ ഥുല്ലച്ചയം, സേസേ സബ്ബത്ഥ ദുക്കടം. കായപ്പടിബദ്ധേനകായവാരേപി ഏസേവ നയോ. കായപ്പടിബദ്ധേനകആയപ്പടിബദ്ധവാരേ ച നിസ്സഗ്ഗിയേനകായവാരാദീസു ചസ്സ സബ്ബത്ഥ ദുക്കടമേവ.

‘‘ഇത്ഥീ ച ഹോതി ഇത്ഥിസഞ്ഞീ സാരത്തോ ച ഇത്ഥീ ച നം ഭിക്ഖുസ്സ കായേന കായ’’ന്തിആദിവാരോ പന ഭിക്ഖുമ്ഹി മാതുഗാമസ്സ രാഗവസേന വുത്തോ. തത്ഥ ഇത്ഥീ ച നം ഭിക്ഖുസ്സ കായേന കായന്തി ഭിക്ഖുമ്ഹി സാരത്താ ഇത്ഥീ തസ്സ നിസിന്നോകാസം വാ നിപന്നോകാസം വാ ഗന്ത്വാ അത്തനോ കായേന തം ഭിക്ഖുസ്സ കായം ആമസതി…പേ… ഛുപതി. സേവനാധിപ്പായോ കായേന വായമതി, ഫസ്സം പടിവിജാനാതീതി ഏവം തായ ആമട്ഠോ വാ ഛുപിതോ വാ സേവനാധിപ്പായോ ഹുത്വാ സചേ ഫസ്സപ്പടിവിജാനനത്ഥം ഈസകമ്പി കായം ചാലേതി ഫന്ദേതി, സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജതി.

ദ്വേ ഇത്ഥിയോതി ഏത്ഥ ദ്വേ സങ്ഘാദിസേസേ ആപജ്ജതി, ഇത്ഥിയാ ച പണ്ഡകേ ച സങ്ഘാദിസേസേന സഹ ദുക്കടം. ഏതേന ഉപായേന യാവ ‘‘നിസ്സഗ്ഗിയേന നിസ്സഗ്ഗിയം ആമസതി, സേവനാധിപ്പായോ കായേന വായമതി ന ച ഫസ്സം പടിവിജാനാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി താവ പുരിമനയേനേവ ആപത്തിഭേദോ വേദിതബ്ബോ.

ഏത്ഥ ച കായേന വായമതി ന ച ഫസ്സം പടിവിജാനാതീതി അത്തനാ നിസ്സട്ഠം പുപ്ഫം വാ ഫലം വാ ഇത്ഥിം അത്തനോ നിസ്സഗ്ഗിയേന പുപ്ഫേന വാ ഫലേന വാ പഹരന്തിം ദിസ്വാ കായേന വികാരം കരോതി, അങ്ഗുലിം വാ ചാലേതി, ഭമുകം വാ ഉക്ഖിപതി, അക്ഖിം വാ നിഖണതി, അഞ്ഞം വാ ഏവരൂപം വികാരം കരോതി, അയം വുച്ചതി ‘‘കായേന വായമതി ന ച ഫസ്സം പടിവിജാനാതീ’’തി. അയമ്പി കായേന വായമിതത്താ ദുക്കടം ആപജ്ജതി, ദ്വീസു ഇത്ഥീസു ദ്വേ, ഇത്ഥീപണ്ഡകേസുപി ദ്വേ ഏവ ദുക്കടേ ആപജ്ജതി.

൨൭൯. ഏവം വത്ഥുവസേന വിത്ഥാരതോ ആപത്തിഭേദം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ലക്ഖണവസേന സങ്ഖേപതോ ആപത്തിഭേദഞ്ച അനാപത്തിഭേദഞ്ച ദസ്സേന്തോ ‘‘സേവനാധിപ്പായോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ പുരിമനയേ ഇത്ഥിയാ ഫുട്ഠോ സമാനോ സേവനാധിപ്പായോ കായേന വായമതി, ഫസ്സം പടിവിജാനാതീതി തിവങ്ഗസമ്പത്തിയാ സങ്ഘാദിസേസോ. ദുതിയേ നയേ നിസ്സഗ്ഗിയേന നിസ്സഗ്ഗിയാമസനേ വിയ വായമിത്വാ അഛുപനേ വിയ ച ഫസ്സസ്സ അപ്പടിവിജാനനതോ ദുവങ്ഗസമ്പത്തിയാ ദുക്കടം. തതിയേ കായേന അവായമതോ അനാപത്തി. യോ ഹി സേവനാധിപ്പായോപി നിച്ചലേന കായേന കേവലം ഫസ്സം പടിവിജാനാതി സാദിയതി അനുഭോതി, തസ്സ ചിത്തുപ്പാദമത്തേ ആപത്തിയാ അഭാവതോ അനാപത്തി. ചതുത്ഥേ പന നിസ്സഗ്ഗിയേന നിസ്സഗ്ഗിയാമസനേ വിയ ഫസ്സപ്പടിവിജാനനാപി നത്ഥി, കേവലം ചിത്തുപ്പാദമത്തമേവ, തസ്മാ അനാപത്തി. മോക്ഖാധിപ്പായസ്സ സബ്ബാകാരേസു അനാപത്തിയേവ.

ഏത്ഥ പന യോ ഇത്ഥിയാ ഗഹിതോ തം അത്തനോ സരീരാ മോചേതുകാമോ പടിപ്പണാമേതി വാ പഹരതി വാ അയം കായേന വായമതി ഫസ്സം പടിവിജാനാതി. യോ ആഗച്ഛന്തിം ദിസ്വാ തതോ മുഞ്ചിതുകാമോ ഉത്താസേത്വാ പലാപേതി, അയം കായേന വായമതി ന ച ഫസ്സം പടിവിജാനാതി. യോ താദിസം ദീഘജാതിം കായേ ആരൂള്ഹം ദിസ്വാ ‘‘സണികം ഗച്ഛതു ഘട്ടിയമാനാ അനത്ഥായ സംവത്തേയ്യാ’’തി ന ഘട്ടേതി, ഇത്ഥിമേവ വാ അങ്ഗം ഫുസമാനം ഞത്വാ ‘‘ഏസാ ‘അനത്ഥികോ അയം മയാ’തി സയമേവ പക്കമിസ്സതീ’’തി അജാനന്തോ വിയ നിച്ചലോ ഹോതി, ബലവിത്ഥിയാ വാ ഗാള്ഹം ആലിങ്ഗിത്വാ ഗഹിതോ ദഹരഭിക്ഖു പലായിതുകാമോപി സുട്ഠു ഗഹിതത്താ നിച്ചലോ ഹോതി, അയം ന ച കായേന വായമതി, ഫസ്സം പടിവിജാനാതി. യോ പന ആഗച്ഛന്തിം ദിസ്വാ ‘‘ആഗച്ഛതു താവ തതോ നം പഹരിത്വാ വാ പണാമേത്വാ വാ പക്കമിസ്സാമീ’’തി നിച്ചലോ ഹോതി, അയം മോക്ഖാധിപ്പായോ ന ച കായേന വായമതി, ന ച ഫസ്സം പടിവിജാനാതീതി വേദിതബ്ബോ.

൨൮൦. അസഞ്ചിച്ചാതി ഇമിനാ ഉപായേന ഇമം ഫുസിസ്സാമീതി അചേതേത്വാ, ഏവഞ്ഹി അചേതേത്വാ പത്തപ്പടിഗ്ഗഹണാദീസു മാതുഗാമസ്സ അങ്ഗേ ഫുട്ഠേപി അനാപത്തി.

അസതിയാതി അഞ്ഞവിഹിതോ ഹോതി മാതുഗാമം ഫുസാമീതി സതി നത്ഥി, ഏവം അസതിയാ ഹത്ഥപാദപസാരണാദികാലേ ഫുസന്തസ്സ അനാപത്തി.

അജാനന്തസ്സാതി ദാരകവേസേന ഠിതം ദാരികം ‘‘ഇത്ഥീ’’തി അജാനന്തോ കേനചിദേവ കരണീയേന ഫുസതി, ഏവം ‘‘ഇത്ഥീ’’തി അജാനന്തസ്സ ഫുസതോ അനാപത്തി.

അസാദിയന്തസ്സാതി കായസംസഗ്ഗം അസാദിയന്തസ്സ, തസ്സ ബാഹാപരമ്പരായ നീതഭിക്ഖുസ്സ വിയ അനാപത്തി. ഉമ്മത്തകാദയോ വുത്തനയാഏവ. ഇധ പന ഉദായിത്ഥേരോ ആദികമ്മികോ, തസ്സ അനാപത്തി ആദികമ്മികസ്സാതി.

പദഭാജനീയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമുട്ഠാനാദീസു ഇദം സിക്ഖാപദം പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനം കായചിത്തതോ സമുട്ഠാതി, കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദ്വിവേദനം, സുഖമജ്ഝത്തദ്വയേനാതി.

൨൮൧. വിനീതവത്ഥൂസു – മാതുയാ മാതുപേമേനാതി മാതുപേമേന മാതുയാ കായം ആമസി. ഏസ നയോ ധീതുഭഗിനിവത്ഥൂസു. തത്ഥ യസ്മാ മാതാ വാ ഹോതു ധീതാ വാ ഇത്ഥീ നാമ സബ്ബാപി ബ്രഹ്മചരിയസ്സ പാരിപന്ഥികാവ. തസ്മാ ‘‘അയം മേ മാതാ അയം ധീതാ അയം മേ ഭഗിനീ’’തി ഗേഹസ്സിതപേമേന ആമസതോപി ദുക്കടമേവ വുത്തം.

ഇമം പന ഭഗവതോ ആണം അനുസ്സരന്തേന സചേപി നദീസോതേന വുയ്ഹമാനം മാതരം പസ്സതി നേവ ഹത്ഥേന പരാമസിതബ്ബാ. പണ്ഡിതേന പന ഭിക്ഖുനാ നാവാ വാ ഫലകം വാ കദലിക്ഖന്ധോ വാ ദാരുക്ഖന്ധോ വാ ഉപസംഹരിതബ്ബോ. തസ്മിം അസതി കാസാവമ്പി ഉപസംഹരിത്വാ പുരതോ ഠപേതബ്ബം, ‘‘ഏത്ഥ ഗണ്ഹാഹീ’’തി പന ന വത്തബ്ബാ. ഗഹിതേ പരിക്ഖാരം കഡ്ഢാമീതി കഡ്ഢന്തേന ഗന്തബ്ബം. സചേ ഭായതി പുരതോ പുരതോ ഗന്ത്വാ ‘‘മാ ഭായീ’’തി സമസ്സാസേതബ്ബാ. സചേ ഭായമാനാ പുത്തസ്സ സഹസാ ഖന്ധേ വാ അഭിരുഹതി, ഹത്ഥേ വാ ഗണ്ഹാതി, ന ‘‘അപേഹി മഹല്ലികേ’’തി നിദ്ധുനിതബ്ബാ, ഥലം പാപേതബ്ബാ. കദ്ദമേ ലഗ്ഗായപി കൂപേ പതിതായപി ഏസേവ നയോ.

തത്രപി ഹി യോത്തം വാ വത്ഥം വാ പക്ഖിപിത്വാ ഹത്ഥേന ഗഹിതഭാവം ഞത്വാ ഉദ്ധരിതബ്ബാ, നത്വേവ ആമസിതബ്ബാ. ന കേവലഞ്ച മാതുഗാമസ്സ സരീരമേവ അനാമാസം, നിവാസനപാവുരണമ്പി ആഭരണഭണ്ഡമ്പി തിണണ്ഡുപകം വാ താളപണ്ണമുദ്ദികം വാ ഉപാദായ അനാമാസമേവ, തഞ്ച ഖോ നിവാസനപാരുപനം പിളന്ധനത്ഥായ ഠപിതമേവ. സചേ പന നിവാസനം വാ പാരുപനം വാ പരിവത്തേത്വാ ചീവരത്ഥായ പാദമൂലേ ഠപേതി വട്ടതി. ആഭരണഭണ്ഡേസു പന സീസപസാധനകദന്തസൂചിആദികപ്പിയഭണ്ഡം ‘‘ഇമം ഭന്തേ തുമ്ഹാകം ഗണ്ഹഥാ’’തി ദിയ്യമാനം സിപാടികാസൂചിആദിഉപകരണത്ഥായ ഗഹേതബ്ബം. സുവണ്ണരജതമുത്താദിമയം പന അനാമാസമേവ ദീയ്യമാനമ്പി ന ഗഹേതബ്ബം. ന കേവലഞ്ച ഏതാസം സരീരൂപഗമേവ അനാമാസം, ഇത്ഥിസണ്ഠാനേന കതം കട്ഠരൂപമ്പി ദന്തരൂപമ്പി അയരൂപമ്പി ലോഹരൂപമ്പി തിപുരൂപമ്പി പോത്ഥകരൂപമ്പി സബ്ബരതനരൂപമ്പി അന്തമസോ പിട്ഠമയരൂപമ്പി അനാമാസമേവ. പരിഭോഗത്ഥായ പന ‘‘ഇദം തുമ്ഹാകം ഹോതൂ’’തി ലഭിത്വാ ഠപേത്വാ സബ്ബരതനമയം അവസേസം ഭിന്ദിത്വാ ഉപകരണാരഹം ഉപകരണേ പരിഭോഗാരഹം പരിഭോഗേ ഉപനേതും വട്ടതി.

യഥാ ച ഇത്ഥിരൂപകം; ഏവം സത്തവിധമ്പി ധഞ്ഞം അനാമാസം. തസ്മാ ഖേത്തമജ്ഝേന ഗച്ഛതാ തത്ഥജാതകമ്പി ധഞ്ഞഫലം ന ആമസന്തേന ഗന്തബ്ബം. സചേ ഘരദ്വാരേ വാ അന്തരാമഗ്ഗേ വാ ധഞ്ഞം പസാരിതം ഹോതി പസ്സേന ച മഗ്ഗോ അത്ഥി ന മദ്ദന്തേന ഗന്തബ്ബം. ഗമനമഗ്ഗേ അസതി മഗ്ഗം അധിട്ഠായ ഗന്തബ്ബം. അന്തരഘരേ ധഞ്ഞസ്സ ഉപരി ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ ദേന്തി നിസീദിതും വട്ടതി. കേചി ആസനസാലായം ധഞ്ഞം ആകിരന്തി, സചേ സക്കാ ഹോതി ഹരാപേതും ഹരാപേതബ്ബം, നോ ചേ ഏകമന്തം ധഞ്ഞം അമദ്ദന്തേന പീഠകം പഞ്ഞപേത്വാ നിസീദിതബ്ബം. സചേ ഓകാസോ ന ഹോതി, മനുസ്സാ ധഞ്ഞമജ്ഝേയേവ ആസനം പഞ്ഞപേത്വാ ദേന്തി, നിസീദിതബ്ബം. തത്ഥജാതകാനി മുഗ്ഗമാസാദീനി അപരണ്ണാനിപി താലപനസാദീനി വാ ഫലാനി കീളന്തേന ന ആമസിതബ്ബാനി. മനുസ്സേഹി രാസികതേസുപി ഏസേവ നയോ. അരഞ്ഞേ പന രുക്ഖതോ പതിതാനി ഫലാനി ‘‘അനുപസമ്പന്നാനം ദസ്സാമീ’’തി ഗണ്ഹിതും വട്ടതി.

മുത്താ, മണി, വേളുരിയോ, സങ്ഖോ, സിലാ, പവാളം, രജതം, ജാതരൂപം, ലോഹിതങ്കോ, മസാരഗല്ലന്തി ഇമേസു ദസസു രതനേസു മുത്താ അധോതാ അനിവിദ്ധാ യഥാജാതാവ ആമസിതും വട്ടതി. സേസാ അനാമാസാതി വദന്തി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘മുത്താ ധോതാപി അധോതാപി അനാമാസാ ഭണ്ഡമൂലത്ഥായ ച സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടതി, കുട്ഠരോഗസ്സ ഭേസജ്ജത്ഥായ പന വട്ടതീ’’തി വുത്തം. അന്തമസോ ജാതിഫലികം ഉപാദായ സബ്ബോപി നീലപീതാദിവണ്ണഭേദോ മണി ധോതവിദ്ധവട്ടിതോ അനാമാസോ, യഥാജാതോ പന ആകരമുത്തോ പത്താദിഭണ്ഡമൂലത്ഥം സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതീതി വുത്തോ. സോപി മഹാപച്ചരിയം പടിക്ഖിത്തോ, പചിത്വാ കതോ കാചമണിയേവേകോ വട്ടതീതി വുത്തോ. വേളുരിയേപി മണിസദിസോവ വിനിച്ഛയോ.

സങ്ഖോ ധമനസങ്ഖോ ച ധോതവിദ്ധോ ച രതനമിസ്സോ അനാമാസോ. പാനീയസങ്ഖോ ധോതോപി അധോതോപി ആമാസോവ സേസഞ്ച അഞ്ജനാദിഭേസജ്ജത്ഥായപി ഭണ്ഡമൂലത്ഥായപി സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി. സിലാ ധോതവിദ്ധാ രതനസംയുത്താ മുഗ്ഗവണ്ണാവ അനാമാസാ. സേസാ സത്ഥകനിസാനാദിഅത്ഥായ ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. ഏത്ഥ ച രതനസംയുത്താതി സുവണ്ണേന സദ്ധിം യോജേത്വാ പചിത്വാ കതാതി വദന്തി. പവാളം ധോതവിദ്ധം അനാമാസം. സേസം ആമാസം ഭണ്ഡമൂലത്ഥഞ്ച സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘ധോതമ്പി അധോതമ്പി സബ്ബം അനാമാസം, ന ച സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം.

രജതം ജാതരൂപഞ്ച കതഭണ്ഡമ്പി അകതഭണ്ഡമ്പി സബ്ബേന സബ്ബം ബീജതോ പട്ഠായ അനാമാസഞ്ച അസമ്പടിച്ഛിയഞ്ച, ഉത്തരരാജപുത്തോ കിര സുവണ്ണചേതിയം കാരേത്വാ മഹാപദുമത്ഥേരസ്സ പേസേസി. ഥേരോ ‘‘ന കപ്പതീ’’തി പടിക്ഖിപി. ചേതിയഘരേ സുവണ്ണപദുമസുവണ്ണബുബ്ബുളകാദീനി ഹോന്തി, ഏതാനിപി അനാമാസാനി. ചേതിയഘരഗോപകാ പന രൂപിയഛഡ്ഡകട്ഠാനേ ഠിതാ, തസ്മാ തേസം കേളാപയിതും വട്ടതീതി വുത്തം. കുരുന്ദിയം പന തം പടിക്ഖിത്തം. സുവണ്ണചേതിയേ കചവരമേവ ഹരിതും വട്ടതീതി ഏത്തകമേവ അനുഞ്ഞാതം. ആരകൂടലോഹമ്പി ജാതരൂപഗതികമേവ അനാമാസന്തി സബ്ബഅട്ഠകഥാസു വുത്തം. സേനാസനപരിഭോഗോ പന സബ്ബകപ്പിയോ, തസ്മാ ജാതരൂപരജതമയാ സബ്ബേപി സേനാസനപരിക്ഖാരാ ആമാസാ. ഭിക്ഖൂനം ധമ്മവിനയവണ്ണനട്ഠാനേ രതനമണ്ഡപേ കരോന്തി ഫലികത്ഥമ്ഭേ രതനദാമപതിമണ്ഡിതേ, തത്ഥ സബ്ബൂപകരണാനി ഭിക്ഖൂനം പടിജഗ്ഗിതും വട്ടതി.

ലോഹിതങ്കമസാരഗല്ലാ ധോതവിദ്ധാ അനാമാസാ, ഇതരേ ആമാസാ, ഭണ്ഡമൂലത്ഥായ വട്ടന്തീതി വുത്താ. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘ധോതാപി അധോതാപി സബ്ബസോ അനാമാസാ ന ച സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടന്തീ’’തി വുത്തം.

സബ്ബം ആവുധഭണ്ഡം അനാമാസം, ഭണ്ഡമൂലത്ഥായ ദീയ്യമാനമ്പി ന സമ്പടിച്ഛിതബ്ബം. സത്ഥവണിജ്ജാ നാമ ന വട്ടതി. സുദ്ധധനുദണ്ഡോപി ധനുജിയാപി പതോദോപി അങ്കുസോപി അന്തമസോ വാസിഫരസുആദീനിപി ആവുധസങ്ഖേപേന കതാനി അനാമാസാനി. സചേ കേനചി വിഹാരേ സത്തി വാ തോമരോ വാ ഠപിതോ ഹോതി, വിഹാരം ജഗ്ഗന്തേന ‘‘ഹരന്തൂ’’തി സാമികാനം പേസേതബ്ബം. സചേ ന ഹരന്തി, തം അചാലേന്തേന വിഹാരോ പടിജഗ്ഗിതബ്ബോ. യുദ്ധഭൂമിയം പതിതം അസിം വാ സത്തിം വാ തോമരം വാ ദിസ്വാ പാസാണേന വാ കേനചി വാ അസിം ഭിന്ദിത്വാ സത്ഥകത്ഥായ ഗഹേതും വട്ടതി, ഇതരാനിപി വിയോജേത്വാ കിഞ്ചി സത്ഥകത്ഥായ ഗഹേതും വട്ടതി കിഞ്ചി കത്തരദണ്ഡാദിഅത്ഥായ. ‘‘ഇദം ഗണ്ഹഥാ’’തി ദീയ്യമാനം പന ‘‘വിനാസേത്വാ കപ്പിയഭണ്ഡം കരിസ്സാമീ’’തി സബ്ബമ്പി സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി.

മച്ഛജാലപക്ഖിജാലാദീനിപി ഫലകജാലികാദീനി സരപരിത്താനാനീപി സബ്ബാനി അനാമാസാനി. പരിഭോഗത്ഥായ ലബ്ഭമാനേസു പന ജാലം താവ ‘‘ആസനസ്സ വാ ചേതിയസ്സ വാ ഉപരി ബന്ധിസ്സാമി, ഛത്തം വാ വേഠേസ്സാമീ’’തി ഗഹേതും വട്ടതി. സരപരിത്താനം സബ്ബമ്പി ഭണ്ഡമൂലത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും വട്ടതി. പരൂപരോധനിവാരണഞ്ഹി ഏതം ന ഉപരോധകരന്തി ഫലകം ദന്തകട്ഠഭാജനം കരിസ്സാമീതി ഗഹേതും വട്ടതി.

ചമ്മവിനദ്ധാനി വീണാഭേരിആദീനി അനാമാസാനി. കുരുന്ദിയം പന ‘‘ഭേരിസങ്ഘാടോപി വീണാസങ്ഘാടോപി തുച്ഛപോക്ഖരമ്പി മുഖവട്ടിയം ആരോപിതചമ്മമ്പി വീണാദണ്ഡകോപി സബ്ബം അനാമാസ’’ന്തി വുത്തം. ഓനഹിതും വാ ഓനഹാപേതും വാ വാദേതും വാ വാദാപേതും വാ ന ലബ്ഭതിയേവ. ചേതിയങ്ഗണേ പൂജം കത്വാ മനുസ്സേഹി ഛഡ്ഡിതം ദിസ്വാപി അചാലേത്വാവ അന്തരന്തരേ സമ്മജ്ജിതബ്ബം, കചവരഛഡ്ഡനകാലേ പന കചവരനിയാമേനേവ ഹരിത്വാ ഏകമന്തം നിക്ഖിപിതും വട്ടതീതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. ഭണ്ഡമൂലത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതുമ്പി വട്ടതി. പരിഭോഗത്ഥായ ലബ്ഭമാനേസു പന വീണാദോണികഞ്ച ഭേരിപോക്ഖരഞ്ച ദന്തകട്ഠഭാജനം കരിസ്സാമ ചമ്മം സത്ഥകകോസകന്തി ഏവം തസ്സ തസ്സ പരിക്ഖാരസ്സ ഉപകരണത്ഥായ ഗഹേത്വാ തഥാ തഥാ കാതും വട്ടതി.

പുരാണദുതിയികാവത്ഥു ഉത്താനമേവ. യക്ഖിവത്ഥുസ്മിം സചേപി പരനിമ്മിതവസവത്തിദേവിയാ കായസംസഗ്ഗം സമാപജ്ജതി ഥുല്ലച്ചയമേവ. പണ്ഡകവത്ഥു ച സുത്തിത്ഥിവത്ഥു ച പാകടമേവ. മതിത്ഥിവത്ഥുസ്മിം പാരാജികപ്പഹോനകകാലേ ഥുല്ലച്ചയം, തതോ പരം ദുക്കടം. തിരച്ഛാനഗതവത്ഥുസ്മിം നാഗമാണവികായപി സുപണ്ണമാണവികായപി കിന്നരിയാപി ഗാവിയാപി ദുക്കടമേവ. ദാരുധീതലികാവത്ഥുസ്മിം ന കേവലം ദാരുനാ ഏവ, അന്തമസോ ചിത്തകമ്മലിഖിതേപി ഇത്ഥിരൂപേ ദുക്കടമേവ.

൨൮൨. സമ്പീളനവത്ഥു ഉത്താനത്ഥമേവ. സങ്കമവത്ഥുസ്മിം ഏകപദികസങ്കമോ വാ ഹോതു സകടമഗ്ഗസങ്കമോ വാ, ചാലേസ്സാമീതി പയോഗേ കതമത്തേവ ചാലേതു വാ മാ വാ, ദുക്കടം. മഗ്ഗവത്ഥു പാകടമേവ. രുക്ഖവത്ഥുസ്മിം രുക്ഖോ മഹന്തോ വാ ഹോതു മഹാജമ്ബുപ്പമാണോ ഖുദ്ദകോ വാ, തം ചാലേതും സക്കോതു വാ മാ വാ, പയോഗമത്തേന ദുക്കടം. നാവാവത്ഥുസ്മിമ്പി ഏസേവ നയോ. രജ്ജവത്ഥുസ്മിം യം രജ്ജും ആവിഞ്ഛന്തോ ഠാനാ ചാലേതും സക്കോതി, തത്ഥ ഥുല്ലച്ചയം. യാ മഹാരജ്ജു ഹോതി, ഈസകമ്പി ഠാനാ ന ചലതി, തത്ഥ ദുക്കടം. ദണ്ഡേപി ഏസേവ നയോ. ഭൂമിയം പതിതമഹാരുക്ഖോപി ഹി ദണ്ഡഗ്ഗഹണേനേവ ഇധ ഗഹിതോ. പത്തവത്ഥു പാകടമേവ. വന്ദനവത്ഥുസ്മിം ഇത്ഥീ പാദേ സമ്ബാഹിത്വാ വന്ദിതുകാമാ വാരേതബ്ബാ പാദാ വാ പടിച്ഛാദേതബ്ബാ, നിച്ചലേന വാ ഭവിതബ്ബം. നിച്ചലസ്സ ഹി ചിത്തേന സാദിയതോപി അനാപത്തി. അവസാനേ ഗഹണവത്ഥുപാകടമേവാതി.

കായസംസഗ്ഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.