൧൨. ദുബ്ബചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൨൪. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാതി ദുബ്ബചസിക്ഖാപദം. തത്ഥ അനാചാരം ആചരതീതി അനേകപ്പകാരം കായവചീദ്വാരവീതിക്കമം കരോതി. കിം നു ഖോ നാമാതി വമ്ഭനവചനമേതം. അഹം ഖോ നാമാതി ഉക്കംസവചനം. തുമ്ഹേ വദേയ്യന്തി ‘‘ഇദം കരോഥ, ഇദം മാ കരോഥാ’’തി അഹം തുമ്ഹേ വത്തും അരഹാമീതി ദസ്സേതി. കസ്മാതി ചേ? യസ്മാ അമ്ഹാകം ബുദ്ധോ ഭഗവാ കണ്ടകം ആരുയ്ഹ മയാ സദ്ധിം നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതോതിഏവമാദിമത്ഥം സന്ധായാഹ. ‘‘അമ്ഹാകം ധമ്മോ’’തി വത്വാ പന അത്തനോ സന്തകഭാവേ യുത്തിം ദസ്സേന്തോ ‘‘അമ്ഹാകം അയ്യപുത്തേന ധമ്മോ അഭിസമിതോ’’തി ആഹ. യസ്മാ അമ്ഹാകം അയ്യപുത്തേന ചതുസച്ചധമ്മോ പടിവിദ്ധോ, തസ്മാ ധമ്മോപി അമ്ഹാകന്തി വുത്തം ഹോതി. സങ്ഘം പന അത്തനോ വേരിപക്ഖേ ഠിതം മഞ്ഞമാനോ അമ്ഹാകം സങ്ഘോതി ന വദതി. ഉപമം പന വത്വാ സങ്ഘം അപസാദേതുകാമോ ‘‘സേയ്യഥാപി നാമാ’’തിആദിമാഹ. തിണകട്ഠപണ്ണസടന്തി തത്ഥ തത്ഥ പതിതം തിണകട്ഠപണ്ണം. അഥ വാ തിണഞ്ച നിസ്സാരകം ലഹുകം കട്ഠഞ്ച തിണകട്ഠം. പണ്ണസടന്തി പുരാണപണ്ണം. ഉസ്സാരേയ്യാതി രാസിം കരേയ്യ.

പബ്ബതേയ്യാതി പബ്ബതപ്പഭവാ, സാ ഹി സീഘസോതാ ഹോതി, തസ്മാ തമേവ ഗണ്ഹാതി. സങ്ഖസേവാലപണകന്തി ഏത്ഥ സങ്ഖോതി ദീഘമൂലകോ പണ്ണസേവാലോ വുച്ചതി. സേവാലോതി നീലസേവാലോ, അവസേസോ ഉദകപപ്പടകതിലബീജകാദി സബ്ബോപി പണകോതി സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി. ഏകതോ ഉസ്സാരിതാതി ഏകട്ഠാനേ കേനാപി സമ്പിണ്ഡിതാ രാസീകതാതി ദസ്സേതി.

൪൨൫-൬. ദുബ്ബചജാതികോതി ദുബ്ബചസഭാവോ വത്തും അസക്കുണേയ്യോതി അത്ഥോ. പദഭാജനേപിസ്സ ദുബ്ബചോതി ദുക്ഖേന കിച്ഛേന വദിതബ്ബോ, ന സക്കാ സുഖേന വത്തുന്തി അത്ഥോ. ദോവചസ്സകരണേഹീതി ദുബ്ബചഭാവകരണീയേഹി, യേ ധമ്മാ ദുബ്ബചം പുഗ്ഗലം കരോന്തി, തേഹി സമന്നാഗതോതി അത്ഥോ. തേ പന ‘‘കതമേ ച, ആവുസോ, ദോവചസ്സകരണാ ധമ്മാ? ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു പാപിച്ഛോ ഹോതീ’’തിആദിനാ നയേന പടിപാടിയാ അനുമാനസുത്തേ (മ. നി. ൧.൧൮൧) ആഗതാ പാപിച്ഛതാ, അത്തുക്കംസകപരവമ്ഭകതാ, കോധനതാ, കോധഹേതു ഉപനാഹിതാ, കോധഹേതുഅഭിസങ്ഗിതാ, കോധഹേതുകോധസാമന്തവാചാനിച്ഛാരണതാ, ചോദകം പടിപ്ഫരണതാ, ചോദകം അപസാദനതാ, ചോദകസ്സ പച്ചാരോപനതാ, അഞ്ഞേന അഞ്ഞംപടിചരണതാ, അപദാനേന ന സമ്പായനതാ, മക്ഖിപളാസിതാ, ഇസ്സുകീമച്ഛരിതാ, സഠമായാവിതാ, ഥദ്ധാതിമാനിതാ, സന്ദിട്ഠിപരാമാസിആധാനഗ്ഗഹിദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗിതാതി ഏകൂനവീസതി ധമ്മാ വേദിതബ്ബാ.

ഓവാദം നക്ഖമതി ന സഹതീതി അക്ഖമോ. യഥാനുസിട്ഠം അപ്പടിപജ്ജനതോ പദക്ഖിണേന അനുസാസനിം ന ഗണ്ഹാതീതി അപ്പദക്ഖിണഗ്ഗാഹീ അനുസാസനിം.

ഉദ്ദേസപരിയാപന്നേസൂതി ഉദ്ദേസേ പരിയാപന്നേസു അന്തോഗധേസു. ‘‘യസ്സ സിയാ ആപത്തി, സോ ആവികരേയ്യാ’’തി ഏവം സങ്ഗഹിതത്താ അന്തോ പാതിമോക്ഖസ്സ വത്തമാനേസൂതി അത്ഥോ. സഹധമ്മികം വുച്ചമാനോതി സഹധമ്മികേന വുച്ചമാനോ കരണത്ഥേ ഉപയോഗവചനം, പഞ്ചഹി സഹധമ്മികേഹി സിക്ഖിതബ്ബത്താ തേസം വാ സന്തകത്താ സഹധമ്മികന്തി ലദ്ധനാമേന ബുദ്ധപഞ്ഞത്തേന സിക്ഖാപദേന വുച്ചമാനോതി അത്ഥോ.

വിരമഥായസ്മന്തോ മമ വചനായാതി യേന വചനേന മം വദഥ, തതോ മമ വചനതോ വിരമഥ. മാ മം തം വചനം വദഥാതി വുത്തം ഹോതി.

വദതു സഹധമ്മേനാതി സഹധമ്മികേന സിക്ഖാപദേന സഹധമ്മേന വാ അഞ്ഞേനപി പാസാദികഭാവസംവത്തനികേന വചനേന വദതു. യദിദന്തി വുഡ്ഢികാരണനിദസ്സനത്ഥേ നിപാതോ. തേന ‘‘യം ഇദം അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഹിതവചനം ആപത്തിതോ വുട്ഠാപനഞ്ച തേന അഞ്ഞമഞ്ഞവചനേന അഞ്ഞമഞ്ഞവുട്ഠാപനേന ച സംവഡ്ഢാ പരിസാ’’തി ഏവം പരിസായ വുഡ്ഢികാരണം ദസ്സിതം ഹോതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവ.

സമുട്ഠാനാദീനി പഠമസങ്ഘഭേദസദിസാനേവാതി.

ദുബ്ബചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.