൨. കായസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൩. ദുതിയേ ആഹാരട്ഠിതികോതി പച്ചയട്ഠിതികോ. ആഹാരം പടിച്ചാതി പച്ചയം പടിച്ച. സുഭനിമിത്തന്തി സുഭമ്പി സുഭനിമിത്തം, സുഭസ്സ ആരമ്മണമ്പി സുഭനിമിത്തം. അയോനിസോമനസികാരോതി അനുപായമനസികാരോ ഉപ്പഥമനസികാരോ അനിച്ചേ ‘‘നിച്ച’’ന്തി വാ, ദുക്ഖേ ‘‘സുഖ’’ന്തി, അനത്തനി ‘‘അത്താ’’തി വാ, അസുഭേ ‘‘സുഭ’’ന്തി വാ, മനസികാരോ. തം തസ്മിം സുഭാരമ്മണേ ബഹുലം പവത്തയതോ കാമച്ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി. തേന വുത്തം ‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, സുഭനിമിത്ത’’ന്തിആദി. ഏവം സബ്ബനീവരണേസു യോജനാ വേദിതബ്ബാ.

പടിഘനിമിത്തന്തിആദീസു പന പടിഘോപി പടിഘനിമിത്തം പടിഘാരമ്മണമ്പി. അരതീതി ഉക്കണ്ഠിതാ. യം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘തത്ഥ കതമാ അരതി? പന്തേസു വാ സേനാസനേസു അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേസു വാ അധികുസലേസു ധമ്മേസു അരതി അരതിതാ അനഭിരതി അനഭിരമനാ ഉക്കണ്ഠിതാ പരിതസ്സിതാ, അയം വുച്ചതി അരതീ’’തി (വിഭ. ൮൫൬).

തന്ദീതി അതിസീതാദിപച്ചയാ ഉപ്പന്നം ആഗന്തുകകായാലസിയം. യസ്മിം ഉപ്പന്നേ ‘‘അതിസീതം അതിഉണ്ഹം അതിച്ഛാതോസ്മി അതിധാതോസ്മി അതിദൂരമഗ്ഗം ഗതോസ്മീ’’തി വദതി, യം സന്ധായ വുത്തം ‘‘തത്ഥ കതമാ തന്ദി, യാ തന്ദീ തന്ദിയനാ തന്ദിമനകതാ ആലസ്യം ആലസ്യായനാ ആലസ്യായിതത്തം, അയം വുച്ചതി തന്ദീ’’തി (വിഭ. ൮൫൭).

വിജമ്ഭിതാതി കിലേസവസേന കായവിനമനാ. യം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘തത്ഥ കതമാ വിജമ്ഭിതാ? യാ കായസ്സ ജമ്ഭനാ വിജമ്ഭനാ ആനമനാ വിനമനാ സന്നമനാ പണമനാ ബ്യാധിയകം, അയം വുച്ചതി വിജമ്ഭിതാ’’തി (വിഭ. ൮൫൮).

ഭത്തസമ്മദോതി ഭത്തപരിളാഹോ. യം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘തത്ഥ കതമോ ഭത്തസമ്മദോ? യാ ഭുത്താവിസ്സ ഭത്തമുച്ഛാ ഭത്തകിലമഥോ ഭത്തപരിളാഹോ കായദുട്ഠുല്ലം, അയം വുച്ചതി ഭത്തസമ്മദോ’’തി (വിഭ. ൮൫൯).

ചേതസോ ച ലീനത്തന്തി ചിത്തസ്സ ലീയനാകാരോ, യം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘തത്ഥ കതമം ചേതസോ ലീനത്തം? യാ ചിത്തസ്സ അകല്യതാ അകമ്മഞ്ഞതാ ഓലീയനാ സല്ലീയനാ ലീനം ലീയനാ ലീയിതത്തം ഥിനം ഥിയനാ ഥിയിതത്തം ചിത്തസ്സ, ഇദം വുച്ചതി ചേതസോ ലീനത്ത’’ന്തി (വിഭ. ൮൬൦).

ചേതസോ അവൂപസമോതി യഥാ നാമ വീതച്ചികോപി അങ്ഗാരോ നേവ താവ സന്നിസീദതി പതാപം കരോതിയേവ, യഥാ ച പത്തപചനട്ഠാനേ നേവ താവ സന്നിസീദതി പതാപം കരോതിയേവ, ഏവം ചിത്തസ്സ അവൂപസന്താകാരോ, അത്ഥതോ പനേതം ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചമേവ ഹോതി.

വിചികിച്ഛട്ഠാനീയാ ധമ്മാതി വിചികിച്ഛായ ആരമ്മണധമ്മാ. അയോനിസോമനസികാരോ സബ്ബത്ഥ വുത്തനയോവ. ഏവമേത്ഥ കാമച്ഛന്ദോ വിചികിച്ഛാതി ഇമേ ദ്വേ ധമ്മാ ആരമ്മണേന കഥിതാ, ബ്യാപാദോ ആരമ്മണേന ച ഉപനിസ്സയേന ച, സേസാ സഹജാതേന ച ഉപനിസ്സയേന ചാതി.

സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗട്ഠാനീയാ ധമ്മാതി സതിയാ ആരമ്മണധമ്മാ സത്തതിംസ ബോധിപക്ഖിയാ ച നവ ലോകുത്തരധമ്മാ ച. തത്ഥ യോനിസോമനസികാരബഹുലീകാരോതി തത്ഥ ഉപായമനസികാരസ്സ പുനപ്പുനം കരണം.

കുസലാകുസലാ ധമ്മാതിആദീസു കുസലാതി കോസല്ലസമ്ഭൂതാ അനവജ്ജസുഖവിപാകാ. അകുസലാതി അകോസല്ലസമ്ഭൂതാ സാവജ്ജദുക്ഖവിപാകാ. സാവജ്ജാതി അകുസലാ. അനവജ്ജാതി കുസലാ. ഹീനപണീതകണ്ഹസുക്കേസുപി ഏസേവ നയോ. സപ്പടിഭാഗാതി കണ്ഹസുക്കായേവ. കണ്ഹാ ഹി കണ്ഹവിപാകദാനതോ, സുക്കാ ച സുക്കവിപാകദാനതോ സപ്പടിഭാഗാ നാമ, സദിസവിപാകകോട്ഠാസാതി അത്ഥോ. പടിപക്ഖഭൂതസ്സ വാ ഭാഗസ്സ അത്ഥിതായ സപ്പടിഭാഗാ. കണ്ഹാനഞ്ഹി സുക്കാ പടിപക്ഖഭാഗാ, സുക്കാനഞ്ച കണ്ഹാ പടിപക്ഖഭാഗാതി ഏവമ്പി സപ്പടിഭാഗാ. സപ്പടിബാഹിതട്ഠേന വാ സപ്പടിഭാഗാ. അകുസലഞ്ഹി കുസലം പടിബാഹിത്വാ അത്തനോ വിപാകം ദേതി, കുസലഞ്ച അകുസലം പടിബാഹിത്വാതി ഏവമ്പി കണ്ഹസുക്കാ സപ്പടിഭാഗാ.

ആരമ്ഭധാതൂതി പഠമാരമ്ഭവീരിയം. നിക്കമധാതൂതി കോസജ്ജതോ നിക്ഖന്തത്താ തതോ ബലവതരം. പരക്കമധാതൂതി പരം പരം ഠാനം അക്കമനതായ തതോപി ബലവതരന്തി തീഹിപി പദേഹി വീരിയമേവ കഥിതം.

പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗട്ഠാനീയാതി പീതിയാ ആരമ്മണധമ്മാ. കായപസ്സദ്ധീതി തിണ്ണം ഖന്ധാനം ദരഥപസ്സദ്ധി. ചിത്തപസ്സദ്ധീതി വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധസ്സ ദരഥപസ്സദ്ധി. സമഥനിമിത്തന്തി സമഥോപി സമഥനിമിത്തം, ആരമ്മണമ്പി. അബ്യഗ്ഗനിമിത്തന്തി തസ്സേവ വേവചനം.

ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗട്ഠാനീയാതി ഉപേക്ഖായ ആരമ്മണധമ്മാ, അത്ഥതോ പന മജ്ഝത്താകാരോ ഉപേക്ഖാട്ഠാനീയാ ധമ്മോതി വേദിതബ്ബോ. ഏവമേത്ഥ സതിധമ്മവിചയഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗാ ആരമ്മണേന കഥിതാ, സേസാ ആരമ്മണേനപി ഉപനിസ്സയേനപി.