൩. സീലസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൪. തതിയേ സീലസമ്പന്നാതി ഏത്ഥ ഖീണാസവസ്സ ലോകിയലോകുത്തരസീലം കഥിതം, തേന സമ്പന്നാതി അത്ഥോ. സമാധിപഞ്ഞാസുപി ഏസേവ നയോ. വിമുത്തി പന ഫലവിമുത്തിയേവ. വിമുത്തിഞാണദസ്സനം പച്ചവേക്ഖണഞാണം. ഏവമേത്ഥ സീലാദയോ തയോ ലോകിയലോകുത്തരാ, വിമുത്തി ലോകുത്തരാവ, വിമുത്തിഞാണദസ്സനം ലോകിയമേവ.

ദസ്സനമ്പാഹന്തി ദസ്സനമ്പി അഹം. തം പനേതം ദസ്സനം – ചക്ഖുദസ്സനം, ഞാണദസ്സനന്തി ദുവിധം. തത്ഥ പസന്നേഹി ചക്ഖൂഹി അരിയാനം ദസ്സനം ഓലോകനം ചക്ഖുദസ്സനം നാമ. അരിയേഹി പന ദിട്ഠസ്സ ലക്ഖണസ്സ ദസ്സനം, പടിവിദ്ധസ്സ ച പടിവിജ്ഝനം ഝാനേന വാ വിപസ്സനായ വാ മഗ്ഗഫലേഹി വാ ഞാണദസ്സനം നാമ. ഇമസ്മിം പനേത്ഥ ചക്ഖുദസ്സനം അധിപ്പേതം. അരിയാനഞ്ഹി പസന്നേഹി ചക്ഖൂഹി ഓലോകനമ്പി ബഹുകാരമേവ. സവനന്തി ‘‘അസുകോ നാമ ഖീണാസവോ അസുകസ്മിം നാമ രട്ഠേ വാ ജനപദേ വാ ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ വിഹാരേ വാ ലേണേ വാ വസതീ’’തി കഥേന്താനം സോതേന സവനം, ഏതമ്പി ബഹുകാരമേവ. ഉപസങ്കമനന്തി ‘‘ദാനം വാ ദസ്സാമി, പഞ്ഹം വാ പുച്ഛിസ്സാമി, ധമ്മം വാ സോസ്സാമി, സക്കാരം വാ കരിസ്സാമീ’’തി ഏവരൂപേന ചിത്തേന അരിയാനം ഉപസങ്കമനം. പയിരുപാസനന്തി പഞ്ഹാപയിരുപാസനം. അരിയാനം ഗുണേ സുത്വാ തേ ഉപസങ്കമിത്വാ നിമന്തേത്വാ ദാനം ദത്വാ ‘‘കിം, ഭന്തേ, കുസല’’ന്തിആദിനാ നയേന പഞ്ഹപുച്ഛനന്തി അത്ഥോ.

അനുസ്സതിന്തി രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനേസു നിസിന്നസ്സ ‘‘ഇദാനി അരിയാ ലേണഗുഹമണ്ഡപാദീസു ഝാനവിപസ്സനാമഗ്ഗഫലസുഖേഹി വീതിനാമേന്തീ’’തി അനുസ്സരണം. യോ വാ തേസം സന്തികേ ഓവാദോ ലദ്ധോ ഹോതി, തം ആവജ്ജിത്വാ ‘‘ഇമസ്മിം ഠാനേ സീലം കഥിതം, ഇമസ്മിം സമാധി, ഇമസ്മിം വിപസ്സനാ, ഇമസ്മിം മഗ്ഗോ, ഇമസ്മിം ഫല’’ന്തി ഏവം അനുസ്സരണം. അനുപബ്ബജ്ജന്തി അരിയേസു ചിത്തം പസാദേത്വാ ഘരാ നിക്ഖമ്മ തേസം സന്തികേ പബ്ബജ്ജം. അരിയാനഞ്ഹി സന്തികേ ചിത്തം പസാദേത്വാ തേസംയേവ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ തേസംയേവ ഓവാദാനുസാസനിം പച്ചാസീസമാനസ്സ ചരതോപി പബ്ബജ്ജാ അനുപബ്ബജ്ജാ നാമ. അരിയേസു പസാദേന അഞ്ഞത്ഥ പബ്ബജിത്വാ അരിയാനം സന്തികേ ഓവാദാനുസാസനിം പച്ചാസീസമാനസ്സ ചരതോ പബ്ബജ്ജാപി അനുപബ്ബജ്ജാ നാമ. അഞ്ഞേസു പന പസാദേന അഞ്ഞേസംയേവ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ അഞ്ഞേസംയേവ ഓവാദാനുസാസനിം പച്ചാസീസമാനസ്സ ചരതോ പബ്ബജ്ജാ അനുപബ്ബജ്ജാ നാമ ന ഹോതി.

ഏവം പബ്ബജിതേസു പന മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സ താവ അനുപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിതാ സതസഹസ്സമത്താ അഹേസും, തഥാ ഥേരസ്സേവ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ച ചന്ദഗുത്തത്ഥേരസ്സ, തസ്സാപി സദ്ധിവിഹാരികസ്സ സൂരിയഗുത്തത്ഥേരസ്സ, തസ്സാപി സദ്ധിവിഹാരികസ്സ അസ്സഗുത്തത്ഥേരസ്സ, തസ്സാപി സദ്ധിവിഹാരികസ്സ യോനകധമ്മരക്ഖിതത്ഥേരസ്സ, തസ്സ പന സദ്ധിവിഹാരികോ അസോകരഞ്ഞോ കനിട്ഠഭാതാ തിസ്സത്ഥേരോ നാമ അഹോസി, തസ്സ അനുപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിതാ അഡ്ഢതേയ്യകോടിസങ്ഖാ അഹേസും. മഹിന്ദത്ഥേരസ്സ അനുപബ്ബജിതാനം ഗണനപരിച്ഛേദോ നത്ഥി. യാവജ്ജദിവസാ ലങ്കാദീപേ സത്ഥരി പസാദേന പബ്ബജന്താ മഹിന്ദത്ഥേരസ്സേവ പബ്ബജ്ജം അനുപബ്ബജന്തി നാമ.

തം ധമ്മന്തി തം തേസം ഓവാദാനുസാസനീധമ്മം. അനുസ്സരതീതി സരതി. അനുവിതക്കേതീതി വിതക്കാഹതം കരോതി. ആരദ്ധോ ഹോതീതി പരിപുണ്ണോ ഹോതി. പവിചിനതീതിആദി സബ്ബം തത്ഥ ഞാണചാരവസേനേവ വുത്തം. അഥ വാ പവിചിനതീതി തേസം തേസം ധമ്മാനം ലക്ഖണം വിചിനതി. പവിചരതീതി തത്ഥ ഞാണം ചരാപേതി. പരിവീമംസമാപജ്ജതീതി വീമംസനം ഓലോകനം ഗവേസനം ആപജ്ജതി.

സത്ത ഫലാ സത്താനിസംസാതി ഉഭയമ്പേതം അത്ഥതോ ഏകം. ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പടികച്ച അഞ്ഞം ആരാധേതീതി അരഹത്തം ആരാധേന്തോ ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ ആരാധേതി, തഞ്ച ഖോ പടികച്ച, അസമ്പത്തേയേവ മരണകാലേതി അത്ഥോ. അഥ മരണകാലേതി അഥ മരണസ്സ ആസന്നകാലേ.

അന്തരാപരിനിബ്ബായീതി യോ ആയുവേമജ്ഝം അനതിക്കമിത്വാ പരിനിബ്ബായതി, സോ തിവിധോ ഹോതി. കപ്പസഹസ്സായുകേസു താവ അവിഹേസു നിബ്ബത്തിത്വാ ഏകോ നിബ്ബത്തദിവസേയേവ അരഹത്തം പാപുണാതി. നോ ചേ നിബ്ബത്തദിവസേ പാപുണാതി, പഠമസ്സ പന കപ്പസതസ്സ മത്ഥകേ പാപുണാതി. അയമേകോ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ. അപരോ ഏവം അസക്കോന്തോ ദ്വിന്നം കപ്പസതാനം മത്ഥകേ പാപുണാതി, അയം ദുതിയോ. അപരോ ഏവമ്പി അസക്കോന്തോ ചതുന്നം കപ്പസതാനം മത്ഥകേ പാപുണാതി, അയം തതിയോ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ.

പഞ്ചമം പന കപ്പസതം അതിക്കമിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ നാമ ഹോതി. അതപ്പാദീസുപി ഏസേവ നയോ. യത്ഥ കത്ഥചി ഉപ്പന്നോ പന സസങ്ഖാരേന സപ്പയോഗേന അരഹത്തം പത്തോ സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ നാമ, അസങ്ഖാരേന അപ്പയോഗേന പത്തോ അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ നാമ. അവിഹാദീസുപി നിബ്ബത്തോ തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ ഉപരൂപരി നിബ്ബത്തിത്വാ അകനിട്ഠം പത്തോ ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീ നാമ.

ഇമസ്മിം പന ഠാനേ അട്ഠചത്താരീസ അനാഗാമിനോ കഥേതബ്ബാ. അവിഹേസു ഹി തയോ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ, ഏകോ ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ, ഏകോ ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീതി പഞ്ച ഹോന്തി. തേ അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിനോ പഞ്ച, സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിനോ പഞ്ചാതി ദസ ഹോന്തി, തഥാ അതപ്പാദീസു. അകനിട്ഠേസു പന ഉദ്ധംസോതോ നത്ഥി, തസ്മാ തത്ഥ ചത്താരോ സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ, ചത്താരോ അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീതി അട്ഠാതി ഏവം അട്ഠചത്താലീസ ഹോന്തി. തേസം ഉദ്ധംസോതോ അകനിട്ഠഗാമീ സബ്ബജേട്ഠോ ചേവ ഹോതി സബ്ബകനിട്ഠോ ച. കഥം? സോ ഹി സോളസകപ്പസഹസ്സായുകത്താ ആയുനാ സബ്ബേസം ജേട്ഠോ, സബ്ബപച്ഛാ അരഹത്തം പാപുണീതി സബ്ബേസം കനിട്ഠോ. ഇമസ്മിം സുത്തേ അപുബ്ബം അചരിമം ഏകചിത്തക്ഖണികാ നാനാലക്ഖണാ അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ പുബ്ബഭാഗവിപസ്സനാ ബോജ്ഝങ്ഗാ കഥിതാ.