൭. ഗോദത്തസുത്തവണ്ണനാ

൩൪൯. സത്തമേ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ചാതി ബ്യഞ്ജനമ്പി നേസം നാനം, അത്ഥോപി. തത്ഥ ബ്യഞ്ജനസ്സ നാനതാ പാകടാ. അത്ഥോ പന അപ്പമാണാ ചേതോവിമുത്തി ഭൂമന്തരതോ മഹഗ്ഗതാ ഹോതി രൂപാവചരാ, ആരമ്മണതോ സത്തപണ്ണത്തിആരമ്മണാ. ആകിഞ്ചഞ്ഞാ ഭൂമന്തരതോ മഹഗ്ഗതാ അരൂപാവചരാ, ആരമ്മണതോ നവത്തബ്ബാരമ്മണാ. സുഞ്ഞതാ ഭൂമന്തരതോ കാമാവചരാ, ആരമ്മണതോ സങ്ഖാരാരമ്മണാ. വിപസ്സനാ ഹി ഏത്ഥ സുഞ്ഞതാതി അധിപ്പേതാ. അനിമിത്താ ഭൂമന്തരതോ ലോകുത്തരാ, ആരമ്മണതോ നിബ്ബാനാരമ്മണാ.

രാഗോ ഖോ ഭന്തേ പമാണകരണോതിആദീസു യഥാ പബ്ബതപാദേ പൂതിപണ്ണകസടഉദകം നാമ ഹോതി കാളവണ്ണം, ഓലോകേന്താനം ബ്യാമസതഗമ്ഭീരം വിയ ഖായതി, യട്ഠിം വാ രജ്ജും വാ ഗഹേത്വാ മിനന്തസ്സ പിട്ഠിപാദോത്ഥരണമത്തമ്പി ന ഹോതി; ഏവമേവ യാവ രാഗാദയോ നുപ്പജ്ജന്തി, താവ പുഗ്ഗലം സഞ്ജാനിതും ന സക്കാ ഹോതി, സോതാപന്നോ വിയ സകദാഗാമീ വിയ അനാഗാമീ വിയ ച ഖായതി. യദാ പനസ്സ രാഗാദയോ ഉപ്പജ്ജന്തി, തദാ രത്തോ ദുട്ഠോ മൂള്ഹോതി പഞ്ഞായതി. ഇതി തേ ‘‘ഏത്തകോ അയ’’ന്തി പുഗ്ഗലസ്സ പമാണം ദസ്സേന്താവ ഉപ്പജ്ജന്തീതി പമാണകരണാ നാമ വുത്താ.

യാവതാ ഖോ ഭന്തേ അപ്പമാണാ ചേതോവിമുത്തിയോതി യത്തകാ അപ്പമാണാ ചേതോവിമുത്തിയോ. കിത്തകാ പന താ? ചത്താരോ ബ്രഹ്മവിഹാരാ, ചത്താരോ മഗ്ഗാ, ചത്താരി ഫലാനീതി ദ്വാദസ. തത്ര ബ്രഹ്മവിഹാരാ ഫരണഅപ്പമാണതായ അപ്പമാണാ, സേസാ പമാണകാരകാനം കിലേസാനം അഭാവേന നിബ്ബാനമ്പി അപ്പമാണമേവ, ചേതോവിമുത്തി പന ന ഹോതി, തസ്മാ ന ഗഹിതം. അകുപ്പാതി അരഹത്തഫലചേതോവിമുത്തി. സാ ഹി താസം സബ്ബജേട്ഠികാ, തസ്മാ ‘‘അഗ്ഗമക്ഖായതീ’’തി വുത്താ. രാഗോ ഖോ ഭന്തേ കിഞ്ചനന്തി രാഗോ ഉപ്പജ്ജിത്വാ പുഗ്ഗലം കിഞ്ചതി മദ്ദതി പലിബുന്ധതി, തസ്മാ കിഞ്ചനന്തി വുത്തോ. മനുസ്സാ കിര ഗോണേഹി ഖലം മദ്ദാപേന്താ ‘‘കിഞ്ചേഹി കപില കിഞ്ചേഹി കാളകാ’’തി വദന്തി. ഏവം മദ്ദനട്ഠോ കിഞ്ചനട്ഠോതി വേദിതബ്ബോ. ദോസമോഹേസുപിഏസേവ നയോ.

ആകിഞ്ചഞ്ഞാ ചേതോവിമുത്തിയോ നാമ നവ ധമ്മാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം മഗ്ഗഫലാനി ച. തത്ഥ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം കിഞ്ചനം ആരമ്മണം അസ്സ നത്ഥീതി ആകിഞ്ചഞ്ഞം. മഗ്ഗഫലാനി കിഞ്ചനാനം മദ്ദനപലിബുന്ധനകിലേസാനം നത്ഥിതായ ആകിഞ്ചഞ്ഞാനി, നിബ്ബാനമ്പി ആകിഞ്ചഞ്ഞം, ചേതോവിമുത്തി പന ന ഹോതി, തസ്മാ ന ഗഹിതം.

രാഗോ ഖോ ഭന്തേ നിമിത്തകരണോതിആദീസു യഥാ നാമ ദ്വിന്നം കുലാനം സദിസാ ദ്വേ വച്ഛകാ ഹോന്തി. യാവ തേസം ലക്ഖണം ന കതം ഹോതി, താവ ‘‘അയം അസുകകുലസ്സ വച്ഛകോ, അയം അസുകകുലസ്സാ’’തി ന സക്കാ ഹോതി ജാനിതും. യദാ പന തേസം തിസൂലാദീസു അഞ്ഞതരം ലക്ഖണം കതം ഹോതി, തദാ സക്കാ ഹോതി ജാനിതും. ഏവമേവ യാവ പുഗ്ഗലസ്സ രാഗോ നുപ്പജ്ജതി, താവ ന സക്കാ ഹോതി ജാനിതും ‘‘അരിയോ വാ പുഥുജ്ജനോ വാ’’തി. രാഗോ പനസ്സ ഉപ്പജ്ജമാനോവ ‘‘സരാഗോ നാമ അയം പുഗ്ഗലോ’’തി സഞ്ജാനനനിമിത്തം കരോന്തോ വിയ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മാ നിമിത്തകരണോതി വുത്തോ. ദോസമോഹേസുപി ഏസേവ നയോ.

അനിമിത്താ ചേതോവിമുത്തിയോ നാമ തേരസ ധമ്മാ വിപസ്സനാ, ചത്താരോ ആരുപ്പാ, ചത്താരോ മഗ്ഗാ, ചത്താരി ഫലാനി. തത്ഥ വിപസ്സനാ നിച്ചനിമിത്തം സുഖനിമിത്തം അത്തനിമിത്തം ഉഗ്ഘാടേതീതി അനിമിത്താ നാമ. ചത്താരോ ആരുപ്പാ രൂപനിമിത്തസ്സ അഭാവാ അനിമിത്താ നാമ. മഗ്ഗഫലാനി നിമിത്തകരാനം കിലേസാനം അഭാവേന അനിമിത്താനി, നിബ്ബാനമ്പി അനിമിത്തമേവ, തം പന ചേതോവിമുത്തി ന ഹോതി, തസ്മാ ന ഗഹിതം. അഥ കസ്മാ സുഞ്ഞതാ ചേതോവിമുത്തി ന ഗഹിതാതി? സാ ‘‘സുഞ്ഞാ രാഗേനാ’’തിആദിവചനതോ സബ്ബത്ഥ അനുപവിട്ഠാവ, തസ്മാ വിസും ന ഗഹിതാതി.

ഏകത്ഥാതി ആരമ്മണവസേന ഏകത്ഥാ ‘‘അപ്പമാണം ആകിഞ്ചഞ്ഞം സുഞ്ഞതം അനിമിത്ത’’ന്തി ഹി സബ്ബാനേതാനി നിബ്ബാനസ്സേവ നാമാനി. ഇതി ഇമിനാ പരിയായേന ഏകത്ഥാ. അഞ്ഞസ്മിം പന ഠാനേ അപ്പമാണാപി ഹോതി, അഞ്ഞസ്മിം ആകിഞ്ചഞ്ഞാ, അഞ്ഞസ്മിം സുഞ്ഞതാ, അഞ്ഞസ്മിം അനിമിത്താതി ഇമിനാ പരിയായേന നാനാബ്യഞ്ജനാതി.