൨. രഹോഗതവഗ്ഗോ

൧. രഹോഗതസുത്തവണ്ണനാ

൨൫൯. രഹോഗതവഗ്ഗസ്സ പഠമേ യം കിഞ്ചി വേദയിതം, തം ദുക്ഖസ്മിന്തി യം കിഞ്ചി വേദയിതം, തം സബ്ബം ദുക്ഖന്തി അത്ഥോ. സങ്ഖാരാനംയേവ അനിച്ചതന്തിആദീസു യാ ഏസാ സങ്ഖാരാനം അനിച്ചതാ ഖയധമ്മതാ വയധമ്മതാ വിപരിണാമധമ്മതാ, ഏതം സന്ധായ യം കിഞ്ചി വേദയിതം, തം ദുക്ഖന്തി മയാ ഭാസിതന്തി ദീപേതി. യാ ഹി സങ്ഖാരാനം അനിച്ചതാ, വേദനാനമ്പി സാ അനിച്ചതാ ഏവ. അനിച്ചതാ ച നാമേസാ മരണം, മരണതോ ഉത്തരി ദുക്ഖം നാമ നത്ഥീതി ഇമിനാ അധിപ്പായേന സബ്ബാ വേദനാ ദുക്ഖാതി വുത്താ. അഥ ഖോ പന ഭിക്ഖു മയാതി ഇദം ന കേവലം അഹം വേദനാനംയേവ നിരോധം പഞ്ഞാപേമി, ഇമേസമ്പി ധമ്മാനം നിരോധം പഞ്ഞാപേമീതി ദസ്സനത്ഥം ആരദ്ധം. വൂപസമോ ച പസ്സദ്ധിയോ ച ഏവരൂപായ ദേസനായ ബുജ്ഝനകാനം അജ്ഝാസയേന വുത്താ. സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ ചത്താരോ ആരുപ്പാ ഗഹിതാവ ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബാ.

൨-൩. പഠമആകാസസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൬൦-൨൬൧. ദുതിയേ പുഥൂ വായന്തി മാലുതാതി ബഹൂ വാതാ വായന്തി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവാതി. തതിയം വിനാ ഗാഥാഹി ബുജ്ഝന്താനം അജ്ഝാസയേന വുത്തം.

൪. അഗാരസുത്തവണ്ണനാ

൨൬൨. ചതുത്ഥേ പുരത്ഥിമാതി പുരത്ഥിമായ. ഏവം സബ്ബത്ഥ. സാമിസാപി സുഖാ വേദനാതിആദീസു സാമിസാ സുഖാ നാമ കാമാമിസപടിസംയുത്താ വേദനാ. നിരാമിസാ സുഖാ നാമ പഠമജ്ഝാനാദിവസേന വിപസ്സനാവസേന അനുസ്സതിവസേന ച ഉപ്പന്നാ വേദനാ. സാമിസാ ദുക്ഖാ നാമ കാമാമിസേനേവ സാമിസാ വേദനാ, നിരാമിസാ ദുക്ഖാ നാമ അനുത്തരേസു വിമോക്ഖേസു പിഹം ഉപട്ഠാപയതോ പിഹപച്ചയാ ഉപ്പന്നദോമനസ്സവേദനാ. സാമിസാ അദുക്ഖമസുഖാ നാമ കാമാമിസേനേവ സാമിസാ വേദനാ. നിരാമിസാ അദുക്ഖമസുഖാ നാമ ചതുത്ഥജ്ഝാനവസേന ഉപ്പന്നാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ.

൫-൮. പഠമആനന്ദസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൬൩-൨൬൬. പഞ്ചമാദീനി ചത്താരി ഹേട്ഠാ കഥിതനയാനേവ. പുരിമാനി പനേത്ഥ ദ്വേ പരിപുണ്ണപസ്സദ്ധികാനി, പച്ഛിമാനി ഉപഡ്ഢപസ്സദ്ധികാനി. ദേസനായ ബുജ്ഝനകാനം അജ്ഝാസയേന വുത്താനി.

൯-൧൦. പഞ്ചകങ്ഗസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൬൭-൨൬൮. നവമേ പഞ്ചകങ്ഗോ ഥപതീതി പഞ്ചകങ്ഗോതി തസ്സ നാമം, വാസിഫരസുനിഖാദനദണ്ഡമുഗ്ഗരകാളസുത്തനാളിസങ്ഖാതേഹി വാ പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതത്താ സോ പഞ്ചകങ്ഗോതി പഞ്ഞാതോ. ഥപതീതി വഡ്ഢകീജേട്ഠകോ. ഉദായീതി പണ്ഡിതഉദായിത്ഥേരോ. പരിയായന്തി കാരണം. ദ്വേപാനന്ദാതി ദ്വേപി, ആനന്ദ, പരിയായേനാതി കാരണേന. ഏത്ഥ ച കായികചേതസികവസേന ദ്വേ വേദിതബ്ബാ, സുഖാദിവസേന തിസ്സോപി, ഇന്ദ്രിയവസേന സുഖിന്ദ്രിയാദികാ പഞ്ച, ദ്വാരവസേന ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാദികാ ഛ, ഉപവിചാരവസേന ‘‘ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ സോമനസ്സഠാനിയം രൂപം ഉപവിചരതീ’’തിആദികാ അട്ഠാരസ, ഛ ഗേഹസിതാനി സോമനസ്സാനി, ഛ നേക്ഖമ്മസിതാനി, ഛ ഗേഹസിതാനി ദോമനസ്സാനി, ഛ നേക്ഖമ്മസിതാനി, ഛ ഗേഹസിതാ ഉപേക്ഖാ, ഛ നേക്ഖമ്മസിതാതി ഏവം ഛത്തിംസ. താ അതീതേ ഛത്തിംസ, അനാഗതേ ഛത്തിംസ, പച്ചുപ്പന്നേ ഛത്തിംസാതി ഏവം അട്ഠസതം വേദനാ വേദിതബ്ബാ.

പഞ്ചിമേ ആനന്ദ കാമഗുണാതി അയം പാടിയേക്കോ അനുസന്ധി. ന കേവലഞ്ഹി ദ്വേ ആദിം കത്വാ വേദനാ ഭഗവതാ പഞ്ഞത്താ, പരിയായേന ഏകാപി വേദനാ കഥിതാ, തം ദസ്സേന്തോ പഞ്ചകങ്ഗസ്സ ഥപതിനോ വാദം ഉപത്ഥമ്ഭേതും ഇമം ദേസനം ആരഭി. അഭിക്കന്തതരന്തി സുന്ദരതരം. പണീതതരന്തി അതപ്പകതരം. ഏത്ഥ ച ചതുത്ഥജ്ഝാനതോ പട്ഠായ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ, സാപി സന്തട്ഠേന പണീതട്ഠേന ച സുഖന്തി വുത്താ. നിരോധോ അവേദയിതസുഖവസേന സുഖം നാമ ജാതോ. പഞ്ചകാമഗുണവസേന ഹി അട്ഠസമാപത്തിവസേന ച ഉപ്പന്നം വേദയിതം സുഖം നാമ, നിരോധോ അവേദയിതസുഖം നാമ. ഇതി വേദയിതസുഖം വാ ഹോതു അവേദയിതസുഖം വാ, നിദ്ദുക്ഖഭാവസങ്ഖാതേന സുഖട്ഠേന ഏകന്തസുഖമേവ ജാതം.

യത്ഥ യത്ഥാതി യസ്മിം യസ്മിം ഠാനേ. സുഖം ഉപലബ്ഭതീതി വേദയിതം സുഖം വാ അവേദയിതം സുഖം വാ ഉപലബ്ഭതി. തം തം തഥാഗതോ സുഖസ്മിം പഞ്ഞപേതി, തം സബ്ബം തഥാഗതോ നിദ്ദുക്ഖഭാവം സുഖസ്മിംയേവ പഞ്ഞപേതീതി ഇധ ഭഗവാ നിരോധസമാപത്തിം സീസം കത്വാ നേയ്യപുഗ്ഗലസ്സ വസേന അരഹത്തനികൂടേനേവ ദേസനം നിട്ഠാപേസി. ദസമം ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

രഹോഗതവഗ്ഗോ ദുതിയോ.