൭. ദുക്ഖധമ്മസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൪. സത്തമേ ദുക്ഖധമ്മാനന്തി ദുക്ഖസമ്ഭവധമ്മാനം. പഞ്ചസു ഹി ഖന്ധേസു സതി ഛേദനവധബന്ധനാദിഭേദം ദുക്ഖം സമ്ഭവതി, തസ്മാ തേ ദുക്ഖസമ്ഭവധമ്മത്താ ദുക്ഖധമ്മാതി വുച്ചന്തി. തഥാ ഖോ പനസ്സാതി തേനാകാരേനസ്സ. യഥാസ്സ കാമേ പസ്സതോതി യേനാകാരേനസ്സ കാമേ പസ്സന്തസ്സ. യഥാ ചരന്തന്തി യേനാകാരേന ചാരഞ്ച വിഹാരഞ്ച അനുബന്ധിത്വാ ചരന്തം. അങ്ഗാരകാസൂപമാ കാമാ ദിട്ഠാ ഹോന്തീതി പരിയേട്ഠിമൂലകസ്സ ചേവ പടിസന്ധിമൂലകസ്സ ച ദുക്ഖസ്സ വസേന അങ്ഗാരകാസു വിയ മഹാപരിളാഹാതി ദിട്ഠാ ഹോന്തി. കാമേ പരിയേസന്താനഞ്ഹി നാവായ മഹാസമുദ്ദോഗാഹനഅജപഥസങ്കുപഥപടിപജ്ജനഉഭതോബ്യൂള്ഹസങ്ഗാമപക്ഖന്ദനാദിവസേന പരിയേട്ഠിമൂലകമ്പി, കാമേ പരിഭുഞ്ജന്താനം കാമപരിഭോഗചേതനായ ചതൂസു അപായേസു ദിന്നപടിസന്ധിമൂലകമ്പി മഹാപരിളാഹദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജതി. ഏവമേതസ്സ ദുവിധസ്സാപി ദുക്ഖസ്സ വസേന അങ്ഗാരകാസു വിയ മഹാപരിളാഹാതി ദിട്ഠാ ഹോന്തി.

ദായന്തി അടവിം. പുരതോപി കണ്ടകോതി പുരിമപസ്സേ വിജ്ഝിതുകാമോ വിയ ആസന്നട്ഠാനേയേവ ഠിതകണ്ടകോ. പച്ഛതോതിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഹേട്ഠാ പന പാദേഹി അക്കന്തട്ഠാനസ്സ സന്തികേ, ന അക്കന്തട്ഠാനേയേവ. ഏവം സോ കണ്ടകഗബ്ഭം പവിട്ഠോ വിയ ഭവേയ്യ. മാ മം കണ്ടകോതി മാ മം കണ്ടകോ വിജ്ഝീതി കണ്ടകവേധം രക്ഖമാനോ.

ദന്ധോ, ഭിക്ഖവേ, സതുപ്പാദോതി സതിയാ ഉപ്പാദോയേവ ദന്ധോ, ഉപ്പന്നമത്തായ പന തായ കാചി കിലേസാ നിഗ്ഗഹിതാവ ഹോന്തി, ന സണ്ഠാതും സക്കോന്തി. ചക്ഖുദ്വാരസ്മിഞ്ഹി രാഗാദീസു ഉപ്പന്നേസു ദുതിയജവനവാരേന ‘‘കിലേസാ മേ ഉപ്പന്നാ’’തി ഞത്വാ തതിയേ ജവനവാരേ സംവരജവനംയേവ ജവതി. അനച്ഛരിയഞ്ചേതം, യം വിപസ്സകോ തതിയജവനവാരേ കിലേസേ നിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ. ചക്ഖുദ്വാരേ പന ഇട്ഠാരമ്മണേ ആപാഥഗതേ ഭവങ്ഗം ആവട്ടേത്വാ ആവജ്ജനാദീസു ഉപ്പന്നേസു വോട്ഠബ്ബനാനന്തരം സമ്പത്തകിലേസജവനവാരം നിവത്തേത്വാ കുസലമേവ ഉപ്പാദേതി. ആരദ്ധവിപസ്സകാനഞ്ഹി അയമാനിസംസോ ഭാവനാപടിസങ്ഖാനേ പതിട്ഠിതഭാവസ്സ.

അഭിഹട്ഠും പവാരേയ്യുന്തി സുദിന്നത്ഥേരസ്സ വിയ രട്ഠപാലകുലപുത്തസ്സ വിയ ച കായേന വാ സത്ത രതനാനി അഭിഹരിത്വാ വാചായ വാ ‘‘അമ്ഹാകം ധനതോ യത്തകം ഇച്ഛസി, തത്തകം ഗണ്ഹാ’’തി വദന്താ പവാരേയ്യും. അനുദഹന്തീതി സരീരേ പലിവേഠിതത്താ ഉണ്ഹപരിളാഹം ജനേത്വാ അനുദഹന്തി. സഞ്ജാതസേദേ വാ സരീരേ ലഗ്ഗന്താ അനുസേന്തീതിപി അത്ഥോ. യഞ്ഹി തം, ഭിക്ഖവേ, ചിത്തന്തി ഇദം യസ്മാ ചിത്തേ അനാവട്ടന്തേ പുഗ്ഗലസ്സ ആവട്ടനം നാമ നത്ഥി. ഏവരൂപഞ്ഹി ചിത്തം അനാവട്ടന്തി, തസ്മാ വുത്തം. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ വിപസ്സനാബലമേവ ദീപിതം.