൨. രഥോപമസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൯. ദുതിയേ സുഖസോമനസ്സബഹുലോതി കായികസുഖഞ്ചേവ ചേതസികസോമനസ്സഞ്ച ബഹുലം അസ്സാതി സുഖസോമനസ്സബഹുലോ. യോനി ചസ്സ ആരദ്ധാ ഹോതീതി കാരണഞ്ചസ്സ പരിപുണ്ണം ഹോതി. ആസവാനം ഖയായാതി ഇധ ആസവക്ഖയോതി അരഹത്തമഗ്ഗോ അധിപ്പേതോ, തദത്ഥായാതി അത്ഥോ. ഓധസ്തപതോദോതി രഥമജ്ഝേ തിരിയം ഠപിതപതോദോ. യേനിച്ഛകന്തി യേന ദിസാഭാഗേന ഇച്ഛതി. യദിച്ഛകന്തി യം യം ഗമനം ഇച്ഛതി. സാരേയ്യാതി പേസേയ്യ. പച്ചാസാരേയ്യാതി പടിവിനിവത്തേയ്യ. ആരക്ഖായാതി രക്ഖണത്ഥായ. സംയമായാതി വേഗനിഗ്ഗഹണത്ഥായ. ദമായാതി നിബ്ബിസേവനത്ഥായ. ഉപസമായാതി കിലേസൂപസമത്ഥായ.

ഏവമേവ ഖോതി ഏത്ഥ യഥാ അകുസലസ്സ സാരഥിനോ അദന്തേ സിന്ധവേ യോജേത്വാ വിസമമഗ്ഗേന രഥം പേസേന്തസ്സ ചക്കാനിപി ഭിജ്ജന്തി, അക്ഖോപി സിന്ധവാനഞ്ച ഖുരാ, അത്തനാപി അനയബ്യസനം പാപുണാതി, ന ച ഇച്ഛിതിച്ഛിതേന ഗമനേന സാരേതും സക്കോതി; ഏവം ഛസു ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരോ ഭിക്ഖു ന ഇച്ഛിതിച്ഛിതം സമണരതിം അനുഭവിതും സക്കോതി. യഥാ പന ഛേകോ സാരഥി ദന്തേ സിന്ധവേ യോജേത്വാ, സമേ ഭൂമിഭാഗേ രഥം ഓതാരേത്വാ രസ്മിയോ ഗഹേത്വാ, സിന്ധവാനം ഖുരേസു സതിം ഠപേത്വാ, പതോദം ആദായ നിബ്ബിസേവനേ കത്വാ, പേസേന്തോ ഇച്ഛിതിച്ഛിതേന ഗമനേന സാരേതി. ഏവമേവ ഛസു ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരോ ഭിക്ഖു ഇമസ്മിം സാസനേ ഇച്ഛിതിച്ഛിതം സമണരതിം അനുഭോതി, സചേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഭിമുഖം ഞാണം പേസേതുകാമോ ഹോതി, തദഭിമുഖം ഞാണം ഗച്ഛതി. ദുക്ഖാനുപസ്സനാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

ഭോജനേ മത്തഞ്ഞൂതി ഭോജനമ്ഹി പമാണഞ്ഞൂ. തത്ഥ ദ്വേ പമാണാനി – പടിഗ്ഗഹണപമാണഞ്ച പരിഭോഗപമാണഞ്ച. തത്ഥ പടിഗ്ഗഹണപമാണേ ദായകസ്സ വസോ വേദിതബ്ബോ, ദേയ്യധമ്മസ്സ വസോ വേദിതബ്ബോ, അത്തനോ ഥാമോ ജാനിതബ്ബോ. ഏവരൂപോ ഹി ഭിക്ഖു സചേ ദേയ്യധമ്മോ ബഹുകോ ഹോതി, ദായകോ അപ്പം ദാതുകാമോ, ദായകസ്സ വസേന അപ്പം ഗണ്ഹാതി. ദേയ്യധമ്മോ അപ്പോ, ദായകോ ബഹും ദാതുകാമോ, ദേയ്യധമ്മസ്സ വസേന അപ്പം ഗണ്ഹാതി. ദേയ്യധമ്മോപി ബഹു, ദായകോപി ബഹും ദാതുകാമോ, അത്തനോ ഥാമം ഞത്വാ പമാണേന ഗണ്ഹാതി. സോ തായ പടിഗ്ഗഹണേ മത്തഞ്ഞുതായ അനുപ്പന്നഞ്ച ലാഭം ഉപ്പാദേതി, ഉപ്പന്നഞ്ച ഥാവരം കരോതി ധമ്മികതിസ്സമഹാരാജകാലേ സത്തവസ്സികോ സാമണേരോ വിയ.

രഞ്ഞോ കിര പഞ്ചഹി സകടസതേഹി ഗുളം ആഹരിംസു. രാജാ ‘‘മനാപോ പണ്ണാകാരോ, അയ്യേഹി വിനാ ന ഖാദിസ്സാമാ’’തി അഡ്ഢതേയ്യാനി സകടസതാനി മഹാവിഹാരം പേസേത്വാ സയമ്പി ഭുത്തപാതരാസോ അഗമാസി. ഭേരിയാ പഹടായ ദ്വാദസ ഭിക്ഖുസഹസ്സാനി സന്നിപതിംസു. രാജാ ഏകമന്തേ ഠിതോ ആരാമികം പക്കോസാപേത്വാ ആഹ – ‘‘രഞ്ഞോ നാമ ദാനേ പത്തപൂരോവ പമാണം, ഗഹിതഭാജനം പൂരേത്വാവ ദേഹി, സചേ കോചി മത്തപടിഗ്ഗഹണേ ഠിതോ ന ഗണ്ഹാതി, മയ്ഹം ആരോചേയ്യാസീ’’തി.

അഥേകോ മഹാഥേരോ ‘‘മഹാബോധിമഹാചേതിയാനി വന്ദിസ്സാമീ’’തി ചേതിയപബ്ബതാ ആഗന്ത്വാ, വിഹാരം പവിസന്തോ മഹാമണ്ഡപട്ഠാനേ ഭിക്ഖൂ ഗുളം ഗണ്ഹന്തേ ദിസ്വാ പച്ഛതോ ആഗച്ഛന്തം സാമണേരം ആഹ, ‘‘നത്ഥി തേ ഗുളേന അത്ഥോ’’തി. ‘‘ആമ, ഭന്തേ, നത്ഥീ’’തി. സാമണേര മയം മഗ്ഗകിലന്താ, ഏകേന കപിട്ഠഫലമത്തേന പിണ്ഡകേന അമ്ഹാകം അത്ഥോതി. സാമണേരോ ഥാലകം നീഹരിത്വാ ഥേരസ്സ വസ്സഗ്ഗപടിപാടിയം അട്ഠാസി. ആരാമികോ ഗഹണമാനം പൂരേത്വാ ഉക്ഖിപി, സാമണേരോ അങ്ഗുലിം ചാലേസി. താത സാമണേര, രാജകുലാനം ദാനേ ഭാജനപൂരമേവ പമാണം, ഥാലകപൂരം ഗണ്ഹാഹീതി. ആമ, ഉപാസക, രാജാനോ നാമ മഹജ്ഝാസയാ ഹോന്തി, അമ്ഹാകം പന ഉപജ്ഝായസ്സ ഏത്തകേനേവ അത്ഥോതി.

രാജാ തസ്സ കഥം സുത്വാ, ‘‘കിം ഭോ സാമണേരോ ഭണതീ’’തി? തസ്സ സന്തികം ഗതോ. ആരാമികോ ആഹ – ‘‘സാമി, സാമണേരസ്സ ഭാജനം ഖുദ്ദകം, ബഹും ന ഗണ്ഹാതീ’’തി. രാജാ ആഹ, ‘‘ആനീതഭാജനം പൂരേത്വാ ഗണ്ഹഥ, ഭന്തേ’’തി. മഹാരാജ, രാജാനോ നാമ മഹജ്ഝാസയാ ഹോന്തി, ഉക്ഖിത്തഭാജനം പൂരേത്വാവ ദാതുകാമാ, അമ്ഹാകം പന ഉപജ്ഝായസ്സ ഏത്തകേനേവ അത്ഥോതി. രാജാ ചിന്തേസി – ‘‘അയം സത്തവസ്സികദാരകോ, അജ്ജാപിസ്സ മുഖതോ ഖീരഗന്ധോ ന മുച്ചതി, ഗഹേത്വാ കുടേ വാ കുടുമ്ബേ വാ പൂരേത്വാ സ്വേപി പുനദിവസേപി ഖാദിസ്സാമാതി ന വദതി, സക്കാ ബുദ്ധസാസനം പരിഗ്ഗഹേതു’’ന്തി പുരിസേ ആണാപേസി, ‘‘ഭോ, പസന്നോമ്ഹി സാമണേരസ്സ, ഇതരാനിപി അഡ്ഢതേയ്യാനി സകടസതാനി ആനേത്വാ സഘംസ്സ ദേഥാ’’തി.

സോയേവ പന രാജാ ഏകദിവസം തിത്തിരമംസം ഖാദിതുകാമോ ചിന്തേസി – ‘‘സചേ അഹം അങ്ഗാരപക്കം തിത്തിരമംസം ഖാദിതുകാമോസ്മീതി അഞ്ഞസ്സ കഥേസ്സാമി, സമന്താ യോജനട്ഠാനേ തിത്തിരസമുഗ്ഘാതം കരിസ്സന്തീ’’തി ഉപ്പന്നം പിപാസം അധിവാസേന്തോ തീണി സംവച്ഛരാനി വീതിനാമേസി. അഥസ്സ കണ്ണേസു പുബ്ബോ സണ്ഠാസി, സോ അധിവാസേതും അസക്കോന്തോ ‘‘അത്ഥി നു ഖോ, ഭോ, അമ്ഹാകം കോചി ഉപട്ഠാകുപാസകോ സീലരക്ഖകോ’’തി പുച്ഛി. ആമ, ദേവ, അത്ഥി, തിസ്സോ നാമ സോ അഖണ്ഡസീലം രക്ഖതീതി. അഥ നം വീമംസിതുകാമോ പക്കോസാപേസി. സോ ആഗന്ത്വാ രാജാനം വന്ദിത്വാ അട്ഠാസി. തതോ നം ആഹ – ‘‘ത്വം, താത, തിസ്സോ നാമാ’’തി? ‘‘ആമ ദേവാ’’തി. തേന ഹി ഗച്ഛാതി. തസ്മിം ഗതേ ഏകം കുക്കുടം ആഹരാപേത്വാ ഏകം പുരിസം ആണാപേസി, ‘‘ഗച്ഛ തിസ്സം വദാഹി, ഇമം തീഹി പാകേഹി പചിത്വാ അമ്ഹാകം ഉപട്ഠാപേഹീ’’തി. സോ ഗന്ത്വാ തഥാ അവോച. സോ ആഹ – ‘‘സചേ, ഭോ, അയം മതകോ അസ്സ, യഥാ ജാനാമി, തഥാ പചിത്വാ ഉപട്ഠഹേയ്യം. പാണാതിപാതം പനാഹം ന കരോമീ’’തി. സോ ആഗന്ത്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേസി.

രാജാ പുന ‘‘ഏകവാരം ഗച്ഛാ’’തി പേസേസി. സോ ഗന്ത്വാ, ‘‘ഭോ, രാജുപട്ഠാനം നാമ ഭാരിയം, മാ ഏവം കരി, പുനപി സീലം സക്കാ സമാദാതും, പചേത’’ന്തി ആഹ. അഥ നം തിസ്സോ അവോച, ‘‘ഭോ, ഏകസ്മിം നാമ അത്തഭാവേ ധുവം ഏകം മരണം, നാഹം പാണാതിപാതം കരിസ്സാമീ’’തി. സോ പുനപി രഞ്ഞോ ആരോചേസി. രാജാ തതിയമ്പി പേസേത്വാ അസമ്പടിച്ഛന്തം പക്കോസാപേത്വാ അത്തനാ പുച്ഛി. രഞ്ഞോപി തഥേവ പടിവചനം അദാസി. അഥ രാജാ പുരിസേ ആണാപേസി, ‘‘അയം രഞ്ഞോ ആണം കോപേതി, ഗച്ഛഥേതസ്സ ആഘാതനഭണ്ഡികായം ഠപേത്വാ, സീസം ഛിന്ദഥാ’’തി. രഹോ ച പന നേസം സഞ്ഞമദാസി – ‘‘ഇമം സന്തജ്ജയമാനാ നേത്വാ സീസമസ്സ ആഘാതനഭണ്ഡികായം ഠപേത്വാ ആഗന്ത്വാ മയ്ഹം ആരോചേഥാ’’തി.

തേ തം ആഘാതനഭണ്ഡികായം നിപജ്ജാപേത്വാ തമസ്സ കുക്കുടം ഹത്ഥേസു ഠപയിംസു. സോ തം ഹദയേ ഠപേത്വാ ‘‘അഹം, താത, മമ ജീവിതം തുയ്ഹം ദേമി, തവ ജീവിതം അഹം ഗണ്ഹാമി, ത്വം നിബ്ഭയോ ഗച്ഛാ’’തി വിസ്സജ്ജേസി. കുക്കുടോ പക്ഖേ പപ്ഫോടേത്വാ ആകാസേന ഗന്ത്വാ വടരുക്ഖേ നിലീയി. തസ്സ കുക്കുടസ്സ അഭയദിന്നട്ഠാനം കുക്കുടഗിരി നാമ ജാതം.

രാജാ തം പവത്തിം സുത്വാ അമച്ചപുത്തം പക്കോസാപേത്വാ സബ്ബാഭരണേഹി അലങ്കരിത്വാ ആഹ – ‘‘താത, മയാ ത്വം ഏതദത്ഥമേവ വീമംസിതോ, മയ്ഹം തിത്തിരമംസം ഖാദിതുകാമസ്സ തീണി സംവച്ഛരാനി അതിക്കന്താനി, സക്ഖിസ്സസി മേ തികോടിപരിസുദ്ധം കത്വാ ഉപട്ഠാപേതു’’ന്തി. ‘‘ഏതം നാമ, ദേവ, മയ്ഹം കമ്മ’’ന്തി നിക്ഖമിത്വാ ദ്വാരന്തരേ ഠിതോ ഏകം പുരിസം പാതോവ തയോ തിത്തിരേ ഗഹേത്വാ പവിസന്തം ദിസ്വാ, ദ്വേ കഹാപണേ ദത്വാ തിത്തിരേ ആദായ പരിസോധേത്വാ, ജീരകാദീഹി വാസേത്വാ, അങ്ഗാരേസു സുപക്കേ പചിത്വാ രഞ്ഞോ ഉപട്ഠാപേസി. രാജാ മഹാതലേ സിരീപല്ലങ്കേ നിസിന്നോവ ഏകം ഗഹേത്വാ ഥോകം ഛിന്ദിത്വാ മുഖേ പക്ഖിപി, താവദേവസ്സ സത്തരസഹരണീസഹസ്സാനി ഫരിത്വാ അട്ഠാസി.

തസ്മിം സമയേ ഭിക്ഖുസങ്ഘം സരിത്വാ, ‘‘മാദിസോ നാമ പഥവിസ്സരോ രാജാ തിത്തിരമംസം ഖാദിതുകാമോ തീണി സംവച്ഛരാനി ന ലഭി, അപച്ചമാനോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ കുതോ ലഭിസ്സതീ’’തി? മുഖേ പക്ഖിത്തക്ഖണ്ഡം ഭൂമിയം ഛഡ്ഡേസി. അമച്ചപുത്തോ ജണ്ണുകേഹി പതിത്വാ മുഖേന ഗണ്ഹി. രാജാ ‘‘അപേഹി, താത, ജാനാമഹം തവ നിദ്ദോസഭാവം, ഇമിനാ നാമ കാരണേന മയാ ഏതം ഛഡ്ഡിത’’ന്തി കഥേത്വാ, ‘‘സേസകം തഥേവ സങ്ഗോപേത്വാ ഠപേഹീ’’തി ആഹ.

പുനദിവസേ രാജകുലൂപകോ ഥേരോ പിണ്ഡായ പാവിസി. അമച്ചപുത്തോ തം ദിസ്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ രാജഗേഹം പവേസേസി. അഞ്ഞതരോ വുഡ്ഢപബ്ബജിതോപി ഥേരസ്സ പച്ഛാസമണോ വിയ ഹുത്വാ അനുബന്ധന്തോ പാവിസി. ഥേരോ ‘‘രഞ്ഞാ പക്കോസാപിതഭിക്ഖു ഭവിസ്സതീ’’തി പമജ്ജി. അമച്ചപുത്തോപി ‘‘ഥേരസ്സ ഉപട്ഠാകോ ഭവിസ്സതീ’’തി പമാദം ആപജ്ജി. തേസം നിസീദാപേത്വാ യാഗും അദംസു. യാഗുയാ പീതായ രാജാ തിത്തിരേ ഉപനേസി. ഥേരോ ഏകം ഗണ്ഹി, ഇതരോപി ഏകം ഗണ്ഹി. രാജാ ‘‘അനുഭാഗോ അത്ഥി, അനാപുച്ഛിത്വാ ഖാദിതും ന യുത്ത’’ന്തി മഹാഥേരം ആപുച്ഛി. ഥേരോ ഹത്ഥം പിദഹി, മഹല്ലകത്ഥേരോ സമ്പടിച്ഛി. രാജാ അനത്തമനോ ഹുത്വാ കതഭത്തകിച്ചം ഥേരം പത്തം ആദായ അനുഗച്ഛന്തോ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, കുലഗേഹം ആഗച്ഛന്തേഹി ഉഗ്ഗഹിതവത്തം ഭിക്ഖും ഗഹേത്വാ ആഗന്തും വട്ടതീ’’തി. ഥേരോ തസ്മിം ഖണേ അഞ്ഞാസി ‘‘ന ഏസ രഞ്ഞാ പക്കോസാപിതോ’’തി.

പുനദിവസേ ഉപട്ഠാകസാമണേരം ഗഹേത്വാ പാവിസി. രാജാ തദാപി യാഗുയാ പീതായ തിത്തിരേ ഉപനാമേസി. ഥേരോ ഏകം അഗ്ഗഹേസി, സാമണേരോ അങ്ഗുലിം ചാലേത്വാ മജ്ഝേ ഛിന്ദാപേത്വാ ഏകകോട്ഠാസമേവ അഗ്ഗഹേസി. രാജാ തം കോട്ഠാസം മഹാഥേരസ്സ ഉപനാമേസി. മഹാഥേരോ ഹത്ഥം പിദഹി, സാമണേരോപി പിദഹി. രാജാ അവിദൂരേ നിസീദിത്വാ ഖണ്ഡാഖണ്ഡം ഛിന്ദിത്വാ ഖാദന്തോ ‘‘ഉഗ്ഗഹിതവത്തേ നിസ്സായ ദിയഡ്ഢതിത്തിരേ ഖാദിതും ലഭിമ്ഹാ’’തി ആഹ. തസ്സ മംസേ ഖാദിതമത്തേവ കണ്ണേഹി പുബ്ബോ നിക്ഖമി. തതോ മുഖം വിക്ഖാലേത്വാ സാമണേരം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘പസന്നോസ്മി, താത, അട്ഠ തേ ധുവഭത്താനി ദേമീ’’തി ആഹ. അഹം, മഹാരാജ, ഉപജ്ഝായസ്സ ദമ്മീതി. അപരാനി അട്ഠ ദേമീതി. താനി അമ്ഹാകം ആചരിയസ്സ ദമ്മീതി. അപരാനിപി അട്ഠ ദേമീതി. താനി സമാനുപജ്ഝായാനം ദമ്മീതി. അപരാനിപി അട്ഠ ദേമീതി. താനി ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദമ്മീതി. അപരാനിപി അട്ഠ ദേമീതി. സാമണേരോ അധിവാസേസി. ഏവം പടിഗ്ഗഹണമത്തം ജാനന്തോ അനുപ്പന്നഞ്ചേവ ലാഭം ഉപ്പാദേതി, ഉപ്പന്നഞ്ച ഥാവരം കരോതി. ഇദം പടിഗ്ഗഹണപമാണം നാമ. തത്ഥ പരിഭോഗപമാണം പച്ചവേക്ഖണപയോജനം, ‘‘ഇദമത്ഥിയം ഭോജനം ഭുഞ്ജാമീ’’തി പന പച്ചവേക്ഖിതപരിഭോഗസ്സേവ പയോജനത്താ പരിഭോഗപമാണംയേവ നാമ, തം ഇധ അധിപ്പേതം. തേനേവ പടിസങ്ഖാ യോനിസോതിആദിമാഹ, ഇതരമ്പി പന വട്ടതിയേവ.

സീഹസേയ്യന്തി ഏത്ഥ കാമഭോഗിസേയ്യാ, പേതസേയ്യാ, സീഹസേയ്യാ, തഥാഗതസേയ്യാതി ചതസ്സോ സേയ്യാ. തത്ഥ ‘‘യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, കാമഭോഗീ വാമേന പസ്സേന സേന്തീ’’തി (അ. നി. ൪.൨൪൬) അയം കാമഭോഗിസേയ്യാ. തേസഞ്ഹി യേഭുയ്യേന ദക്ഖിണപസ്സേന സയാനോ നാമ നത്ഥി.

‘‘യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, പേതാ ഉത്താനാ സേന്തീ’’തി (അ. നി. ൪.൨൪൬) അയം പേതസേയ്യാ. പേതാ ഹി അപ്പമംസലോഹിതത്താ അട്ഠിസങ്ഘാടജടിതാ ഏകേന പസ്സേന സയിതും ന സക്കോന്തി, ഉത്താനാവ സയന്തി.

‘‘യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, സീഹോ മിഗരാജാ നങ്ഗുട്ഠം അന്തരസത്ഥിമ്ഹി അനുപക്ഖിപിത്വാ ദക്ഖിണേന പസ്സേന സയതീ’’തി അയം സീഹസേയ്യാ. തേജുസ്സദത്താ ഹി സീഹോ മിഗരാജാ ദ്വേ പുരിമപാദേ ഏകസ്മിം, പച്ഛിമപാദേ ഏകസ്മിം ഠാനേ ഠപേത്വാ നങ്ഗുട്ഠം അന്തരസത്ഥിമ്ഹി പക്ഖിപിത്വാ പുരിമപാദപച്ഛിമപാദനങ്ഗുട്ഠാനം ഠിതോകാസം സല്ലക്ഖേത്വാ ദ്വിന്നം പുരിമപാദാനം മത്ഥകേ സീസം ഠപേത്വാ സയതി, ദിവസമ്പി സയിത്വാ പബുജ്ഝമാനോ ന ഉത്രസന്തോ പബുജ്ഝതി, സീസം പന ഉക്ഖിപിത്വാ പുരിമപാദാദീനം ഠിതോകാസം സല്ലക്ഖേതി. സചേ കിഞ്ചി ഠാനം വിജഹിത്വാ ഠിതം ഹോതി, ‘‘നയിദം തുയ്ഹം ജാതിയാ സൂരഭാവസ്സ ച അനുരൂപ’’ന്തി അനത്തമനോ ഹുത്വാ തത്ഥേവ സയതി, ന ഗോചരായ പക്കമതി. അവിജഹിത്വാ ഠിതേ പന ‘‘തുയ്ഹം ജാതിയാ ച സൂരഭാവസ്സ ച അനുരൂപമിദ’’ന്തി ഹട്ഠതുട്ഠോ ഉട്ഠായ സീഹവിജമ്ഭിതം വിജമ്ഭിത്വാ കേസരഭാരം വിധുനിത്വാ തിക്ഖത്തും സീഹനാദം നദിത്വാ ഗോചരായ പക്കമതി.

ചതുത്ഥജ്ഝാനസേയ്യാ പന തഥാഗതസേയ്യാതി വുച്ചതി. താസു ഇധ സീഹസേയ്യാ ആഗതാ. അയഞ്ഹി തേജുസ്സദഇരിയാപഥത്താ ഉത്തമസേയ്യാ നാമ.

പാദേ പാദന്തി ദക്ഖിണപാദേ വാമപാദം. അച്ചാധായാതി അതിആധായ, ഈസകം അതിക്കമ്മ ഠപേത്വാ. ഗോപ്ഫകേന ഹി ഗോപ്ഫകേ, ജാണുനാ വാ ജാണുമ്ഹി സങ്ഘട്ടിയമാനേ അഭിണ്ഹം വേദനാ ഉപ്പജ്ജതി, ചിത്തം ഏകഗ്ഗം ന ഹോതി, സേയ്യാ അഫാസുകാ ഹോതി. യഥാ പന ന സങ്ഘംട്ടേതി, ഏവം അതിക്കമ്മ ഠപിതേ വേദനാ നുപ്പജ്ജതി, ചിത്തം ഏകഗ്ഗം ഹോതി, സേയ്യാ ഫാസുകാ ഹോതി. തസ്മാ ഏവം സേയ്യം കപ്പേതി.

സതോ സമ്പജാനോതി സതിയാ ചേവ സമ്പജഞ്ഞേന ച സമന്നാഗതോ. കഥം നിദ്ദായന്തോ സതോ സമ്പജാനോ ഹോതീതി? സതിസമ്പജഞ്ഞസ്സ അപ്പഹാനേന. അയഞ്ഹി ദിവസഞ്ചേവ സകലയാമഞ്ച ആവരണീയേഹി ധമ്മേഹി ചിത്തം പരിസോധേത്വാ പഠമയാമാവസാനേ ചങ്കമാ ഓരുയ്ഹ പാദേ ധോവന്തോപി മൂലകമ്മട്ഠാനം അവിജഹന്തോവ ധോവതി, തം അവിജഹന്തോവ ദ്വാരം വിവരതി, മഞ്ചേ നിസീദതി, അവിജഹന്തോവ നിദ്ദം ഓക്കമതി. പബുജ്ഝന്തോ പന മൂലകമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാവ പബുജ്ഝതി. ഏവം നിദ്ദം ഓക്കമന്തോപി സതോ സമ്പജാനോ ഹോതി. ഏവം പന ഞാണധാതുകന്തി ന രോചയിംസു.

വുത്തനയേന പനേസ ചിത്തം പരിസോധേത്വാ പഠമയാമാവസാനേ ‘‘ഉപാദിന്നകം സരീരം നിദ്ദായ സമസ്സാസേസ്സാമീ’’തി ചങ്കമാ ഓരുയ്ഹ മൂലകമ്മട്ഠാനം അവിജഹന്തോവ പാദേ ധോവതി, ദ്വാരം വിവരതി, മഞ്ചേ പന നിസീദിത്വാ മൂലകമ്മട്ഠാനം പഹായ, ‘‘ഖന്ധാവ ഖന്ധേസു, ധാതുയോവ ധാതൂസു പടിഹഞ്ഞന്തീ’’തി സേനാസനം പച്ചവേക്ഖന്തോ കമേന നിദ്ദം ഓക്കമതി, പബുജ്ഝന്തോ പന മൂലകമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാവ പബുജ്ഝതി. ഏവം നിദ്ദം ഓക്കമന്തോപി സതോ സമ്പജാനോ നാമ ഹോതീതി വേദിതബ്ബോ.

ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ തിവങ്ഗികാ പുബ്ബഭാഗവിപസ്സനാവ കഥിതാ. ഏത്തകേനേവ പന വോസാനം അനാപജ്ജിത്വാ താനേവ ഇന്ദ്രിയബലബോജ്ഝങ്ഗാനി സമോധാനേത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ ഭിക്ഖു അരഹത്തം പാപുണാതീതി. ഏവം യാവ അരഹത്താ ദേസനാ കഥേതബ്ബാ.