൧൦. ഛപ്പാണകോപമസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൭. ദസമേ അരുഗത്തോതി വണസരീരോ. തേസംയേവ അരൂനം പക്കത്താ പക്കഗത്തോ. സരവനന്തി കണ്ഡവനം. ഏവമേവ ഖോതി അരുഗത്തോ പുരിസോ വിയ ദുസ്സീലപുഗ്ഗലോ വേദിതബ്ബോ. തസ്സ കുസകണ്ടകേഹി വിദ്ധസ്സ സരപത്തേഹി ച അസിധാരൂപമേഹി വിലിഖിതഗത്തസ്സ ഭിയ്യോസോമത്തായ ദുക്ഖദോമനസ്സം വിയ തത്ഥ തത്ഥ സബ്രഹ്മചാരീഹി ‘‘അയം സോ ഇമേസഞ്ച ഇമേസഞ്ച കമ്മാനം കാരകോ’’തി വുച്ചമാനസ്സ ഉപ്പജ്ജനദുക്ഖം വേദിതബ്ബം.

ലഭതി വത്താരന്തി ലഭതി ചോദകം. ഏവംകാരീതി ഏവരൂപാനം വേജ്ജകമ്മദൂതകമ്മാദീനം കാരകോ. ഏവംസമാചാരോതി വിധവാ ഗോചരാദിവസേന ഏവരൂപഗോചരോ. അസുചിഗാമകണ്ടകോതി അസുദ്ധട്ഠേന അസുചി, ഗാമവാസീനം വിജ്ഝനട്ഠേന കണ്ടകോതി ഗാമകണ്ടകോ.

പക്ഖിന്തി ഹത്ഥിസോണ്ഡസകുണം. ഓസ്സജ്ജേയ്യാതി വിസ്സജ്ജേയ്യ. ആവിഞ്ഛേയ്യുന്തി ആകഡ്ഢേയ്യും. പവേക്ഖാമീതി പവിസിസ്സാമി. ആകാസം ഡേസ്സാമീതി ആകാസം ഉപ്പതിസ്സാമി.

ഏതേസു പന അഹി ‘‘ഭോഗേഹി മണ്ഡലം ബന്ധിത്വാ സുപിസ്സാമീ’’തി വമ്മികം പവിസിതുകാമോ ഹോതി. സുസുമാരോ ‘‘ദൂരേ ബിലം പവിസിത്വാ നിപജ്ജിസ്സാമീ’’തി ഉദകം പവിസിതുകാമോ ഹോതി. പക്ഖീ ‘‘അജടാകാസേ സുഖം വിചരിസ്സാമീ’’തി ആകാസം ഡേതുകാമോ ഹോതി. കുക്കുരോ ‘‘ഉദ്ധനട്ഠാനേ ഛാരികം ബ്യൂഹിത്വാ ഉസുമം ഗണ്ഹന്തോ നിപജ്ജിസ്സാമീ’’തി ഗാമം പവിസിതുകാമോ ഹോതി. സിങ്ഗാലോ ‘‘മനുസ്സമംസം ഖാദിത്വാ പിട്ഠിം പസാരേത്വാ സയിസ്സാമീ’’തി ആമകസുസാനം പവിസിതുകാമോ ഹോതി. മക്കടോ ‘‘ഉച്ചേ രുക്ഖേ അഭിരുഹിത്വാ ദിസാദിസം പക്ഖന്ദിസ്സാമീ’’തി വനം പവിസിതുകാമോ ഹോതി.

അനുവിധായേയ്യുന്തി അനുഗച്ഛേയ്യും, അനുവിധിയേയ്യുന്തിപി പാഠോ, അനുവിധാനം ആപജ്ജേയ്യുന്തി അത്ഥോ. യത്ഥ സോ യാതി, തത്ഥേവ ഗച്ഛേയ്യുന്തി വുത്തം ഹോതി. ഏവമേവാതി ഏത്ഥ ഛ പാണകാ വിയ ഛായതനാനി ദട്ഠബ്ബാനി, ദള്ഹരജ്ജു വിയ തണ്ഹാ, മജ്ഝേ ഗണ്ഠി വിയ അവിജ്ജാ. യസ്മിം യസ്മിം ദ്വാരേ ആരമ്മണം ബലവം ഹോതി, തം തം ആയതനം തസ്മിം തസ്മിം ആരമ്മണേ ആവിഞ്ഛതി.

ഇമം പന ഉപമം ഭഗവാ സരിക്ഖകേന വാ ആഹരേയ്യ ആയതനാനം വാ നാനത്തദസ്സനവസേന. തത്ഥ സരിക്ഖകേന താവ വിസും അപ്പനാകിച്ചം നത്ഥി, പാളിയംയേവ അപ്പിതാ. ആയതനാനം നാനത്തദസ്സനേന പന അയം അപ്പനാ – അഹി നാമേസ ബഹി സിത്തസമ്മട്ഠേ ഠാനേ നാഭിരമതി, സങ്കാരട്ഠാനതിണപണ്ണഗഹനവമ്മികാനിയേവ പന പവിസിത്വാ നിപന്നകാലേ അഭിരമതി, ഏകഗ്ഗതം ആപജ്ജതി. ഏവമേവ ചക്ഖുപേതം വിസമജ്ഝാസയം, മട്ഠാസു സുവണ്ണഭിത്തിആദീസു നാഭിരമതി, ഓലോകേതുമ്പി ന ഇച്ഛതി, രൂപചിത്തപുപ്ഫലതാദിവിചിത്തേസുയേവ പന അഭിരമതി. താദിസേസു ഹി ഠാനേസു ചക്ഖുമ്ഹി അപ്പഹോന്തേ മുഖമ്പി വിവരിത്വാ ഓലോകേതുകാമോ ഹോതി.

സുസുമാരോപി ബഹി നിക്ഖന്തോ ഗഹേതബ്ബം ന പസ്സതി, അക്ഖിം നിമീലേത്വാ ചരതി. യദാ പന ബ്യാമസതമത്തം ഉദകം ഓഗാഹിത്വാ ബിലം പവിസിത്വാ നിപന്നോ ഹോതി, തദാ തസ്സ ചിത്തം ഏകഗ്ഗം ഹോതി, സുഖം സുപതി. ഏവമേവ സോതമ്പേതം ബിലജ്ഝാസയം ആകാസസന്നിസ്സിതം, കണ്ണച്ഛിദ്ദകൂപകേയേവ അജ്ഝാസയം കരോതി, കണ്ണച്ഛിദ്ദാകാസോയേവ തസ്സ സദ്ദസവനേ പച്ചയോ ഹോതി. അജടാകാസോപി വട്ടതിയേവ. അന്തോലേണസ്മിഞ്ഹി സജ്ഝായേ കയിരമാനേ ന ലേണച്ഛദനം ഭിന്ദിത്വാ സദ്ദോ ബഹി നിക്ഖമതി, ദ്വാരവാതപാനഛിദ്ദേഹി പന നിക്ഖമിത്വാ ധാതുപരമ്പരാ ഘട്ടേന്തോ ആഗന്ത്വാ സോതപസാദം ഘട്ടേതി. അഥ തസ്മിം കാലേ ‘‘അസുകം നാമ സജ്ഝായതീ’’തി ലേണപിട്ഠേ നിസിന്നാ ജാനന്തി.

ഏവം സന്തേ സമ്പത്തഗോചരതാ ഹോതി, കിം പനേതം സമ്പത്തഗോചരന്തി? ആമ സമ്പത്തഗോചരം. യദി ഏവം ദൂരേ ഭേരിആദീസു വജ്ജമാനേസു ‘‘ദൂരേ സദ്ദോ’’തി ജാനനം ന ഭവേയ്യാതി. നോ ന ഭവതി. സോതപസാദസ്മിഞ്ഹി ഘട്ടിതേ ‘‘ദൂരേ സദ്ദോ, ആസന്നേ സദ്ദോ, പരതീരേ ഓരിമതീരേ’’തി തഥാ തഥാ ജാനനാകാരോ ഹോതി, ധമ്മതാ ഏസാതി. കിം ഏതായ ധമ്മതായ? യതോ യതോ ഛിദ്ദം, തതോ തതോ സവനം ഹോതി ചന്ദിമസൂരിയാദീനം ദസ്സനം വിയാതി അസമ്പത്തഗോചരമേവേതം.

പക്ഖീപി രുക്ഖേ വാ ഭൂമിയം വാ ന രമതി. യദാ പന ഏകം വാ ദ്വേ വാ ലേഡ്ഡുപാതേ അതിക്കമ്മ അജടാകാസം പക്ഖന്ദോ ഹോതി, തദാ ഏകഗ്ഗചിത്തതം ആപജ്ജതി. ഏവമേവ ഘാനമ്പി ആകാസജ്ഝാസയം വാതൂപനിസ്സയഗന്ധഗോചരം. തഥാ ഹി ഗാവോ നവവുട്ഠേ ദേവേ ഭൂമിം ഘായിത്വാ ഘായിത്വാ ആകാസാഭിമുഖോ ഹുത്വാ വാതം ആകഡ്ഢന്തി. അങ്ഗുലീഹി ഗന്ധപിണ്ഡം ഗഹേത്വാപി ച ഉപസിങ്ഘനകാലേ വാതം അനാകഡ്ഢന്തോ നേവ തസ്സ ഗന്ധം ജാനാതി.

കുക്കുരോപി ബഹി ചരന്തോ ഖേമട്ഠാനം ന പസ്സതി, ലേഡ്ഡുദണ്ഡാദീഹി ഉപദ്ദുതോ ഹോതി. അന്തോഗാമം പവിസിത്വാ ഉദ്ധനട്ഠാനേ ഛാരികം ബ്യൂഹിത്വാ നിപന്നസ്സ പനസ്സ ഫാസു ഹോതി. ഏവമേവ ജിവ്ഹാപി ഗാമജ്ഝാസയാ ആപോസന്നിസ്സിതരസാരമ്മണാ. തഥാ ഹി തിയാമരത്തിം സമണധമ്മം കത്വാപി പാതോവ പത്തചീവരമാദായ ഗാമം പവിസിതബ്ബം ഹോതി. സുക്ഖഖാദനീയസ്സ ച ന സക്കാ ഖേളേന അതേമിതസ്സ രസം ജാനിതും.

സിങ്ഗാലോപി ബഹി ചരന്തോ രതിം ന വിന്ദതി, ആമകസുസാനേ മനുസ്സമംസം ഖാദിത്വാ നിപന്നസ്സേവ പനസ്സ ഫാസു ഹോതി. ഏവമേവ കായോപി ഉപാദിണ്ണകജ്ഝാസയോ പഥവീസന്നിസ്സിതഫോട്ഠബ്ബാരമ്മണോ. തഥാ ഹി അഞ്ഞം ഉപാദിണ്ണകം അലഭമാനാ സത്താ അത്തനോവ ഹത്ഥതലേ സീസം കത്വാ നിപജ്ജന്തി. അജ്ഝത്തികബാഹിരാ ചസ്സ പഥവീ ആരമ്മണഗ്ഗഹണേ പച്ചയോ ഹോതി. സുസന്ഥതസ്സാപി ഹി സയനസ്സ ഹേട്ഠാഠിതാനമ്പി വാ ഫലകാനം ന സക്കാ അനിസീദന്തേന വാ അനുപ്പീളന്തേന വാ ഥദ്ധമുദുഭാവോ ജാനിതുന്തി അജ്ഝത്തികബാഹിരാ പഥവീ ഏതസ്സ ഫോട്ഠബ്ബജാനനേ പച്ചയോ ഹോതി.

മക്കടോപി ഭൂമിയം വിചരന്തോ നാഭിരമതി, ഹത്ഥസതുബ്ബേധം പനസ്സ രുക്ഖം ആരുയ്ഹ വിടപപിട്ഠേ നിസീദിത്വാ ദിസാവിദിസാ ഓലോകേന്തസ്സേവ ഫാസുകോ ഹോതി. ഏവം മനോപി നാനജ്ഝാസയോ ഭവങ്ഗപച്ചയോ, ദിട്ഠപുബ്ബേപി നാനാരമ്മണജ്ഝാസയം കരോതിയേവ മൂലഭവങ്ഗം പനസ്സ പച്ചയോ ഹോതീതി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരേന പന ആയതനാനം നാനത്തം വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ ആയതനനിദ്ദേസേ വുത്തമേവ.

തം ചക്ഖു നാവിഞ്ഛതീതി തണ്ഹാരജ്ജുകാനം ആയതനപാണകാനം കായഗതാസതിഥമ്ഭേ ബദ്ധാനം നിബ്ബിസേവനഭാവം ആപന്നത്താ നാകഡ്ഢതീതി ഇമസ്മിം സുത്തേ പുബ്ബഭാഗവിപസ്സനാവ കഥിതാ.