൯. പാലിലേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൮൧. നവമേ ചാരികം പക്കാമീതി കോസമ്ബികാനം ഭിക്ഖൂനം കലഹകാലേ സത്ഥാ ഏകദിവസം ദീഘീതിസ്സ കോസലരഞ്ഞോ വത്ഥും ആഹരിത്വാ ‘‘ന ഹി വേരേന വേരാനി, സമ്മന്തീധ കുദാചന’’ന്തിആദീഹി (ധ. പ. ൫) ഗാഥാഹി ഓവദതി. തംദിവസം തേസം കലഹം കരോന്താനംയേവ രത്തി വിഭാതാ. ദുതിയദിവസേപി ഭഗവാ തമേവ വത്ഥും കഥേസി. തംദിവസമ്പി തേസം കലഹം കരോന്താനംയേവ രത്തി വിഭാതാ. തതിയദിവസേപി ഭഗവാ തമേവ വത്ഥും കഥേസി. അഥ നം അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഏവമാഹ – ‘‘അപ്പോസ്സുക്കോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം അനുയുത്തോ വിഹരതു, മയമേതേന ഭണ്ഡനേന കലഹേന വിഗ്ഗഹേന വിവാദേന പഞ്ഞായിസ്സാമാ’’തി. സത്ഥാ ‘‘പരിയാദിണ്ണരൂപചിത്താ ഖോ ഇമേ മോഘപുരിസാ, ന ഇമേ സക്കാ സഞ്ഞാപേതു’’ന്തി ചിന്തേത്വാ – ‘‘കിം മയ്ഹം ഇമേഹി, ഏകചാരവാസം വസിസ്സാമീ’’തി? സോ പാതോവ സരീരപടിജഗ്ഗനം കത്വാ കോസമ്ബിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ കഞ്ചിപി അനാമന്തേത്വാ ഏകോവ അദുതിയോ ചാരികം പക്കാമി.

യസ്മിം, ആവുസോ, സമയേതി ഇദം ഥേരോ യസ്മാസ്സ അജ്ജ ഭഗവാ ഏകേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം പക്കമിസ്സതി, അജ്ജ ദ്വീഹി, അജ്ജ സതേന, അജ്ജ സഹസ്സേന, അജ്ജ ഏകകോവാതി സബ്ബോ ഭഗവതോ ചാരോ വിദിതോ പാകടോ പച്ചക്ഖോ, തസ്മാ ആഹ.

അനുപുബ്ബേനാതി ഗാമനിഗമപടിപാടിയാ പിണ്ഡായ ചരമാനോ ഏകചാരവാസം താവ വസമാനം ഭിക്ഖും പസ്സിതുകാമോ ഹുത്വാ ബാലകലോണകാരഗാമം അഗമാസി. തത്ഥ ഭഗുത്ഥേരസ്സ സകലപച്ഛാഭത്തഞ്ചേവ തിയാമരത്തിഞ്ച ഏകചാരവാസേ ആനിസംസം കഥേത്വാ പുനദിവസേ തേന പച്ഛാസമണേന പിണ്ഡായ ചരിത്വാ തം തത്ഥേവ നിവത്തേത്വാ ‘‘സമഗ്ഗവാസം വസമാനേ തയോ കുലപുത്തേ പസ്സിസ്സാമീ’’തി പാചീനവംസമിഗദായം അഗമാസി. തേസമ്പി സകലപച്ഛാഭത്തഞ്ചേവ തിയാമരത്തിഞ്ച ഏകചാരവാസേ ആനിസംസം കഥേത്വാ തേ തത്ഥേവ നിവത്തേത്വാ ഏകകോവ പാലിലേയ്യ നഗരാഭിമുഖോ പക്കമിത്വാ അനുപുബ്ബേന പാലിലേയ്യനഗരം സമ്പത്തോ. തേന വുത്തം – ‘‘അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന പാലിലേയ്യകം, തദവസരീ’’തി.

ഭദ്ദസാലമൂലേതി പാലിലേയ്യവാസിനോ ഭഗവതോ ദാനം ദത്വാ പാലിലേയ്യതോ അവിദൂരേ രക്ഖിതവനസണ്ഡോ നാമ അത്ഥി, തത്ഥ ഭഗവതോ പണ്ണസാലം കത്വാ ‘‘ഏത്ഥ വസഥാ’’തി പടിഞ്ഞം കാരേത്വാ വാസയിംസു. ഭദ്ദസാലോ പന തത്ഥേകോ മനാപോ ലദ്ധകോ സാലരുക്ഖോ. ഭഗവാ തം നഗരം ഉപനിസ്സായ തസ്മിം വനസണ്ഡേ പണ്ണസാലസമീപേ തസ്മിം രുക്ഖമൂലേ വിഹരതി. തേന വുത്തം ‘‘ഭദ്ദസാലമൂലേ’’തി.

ഏവം വിഹരന്തേ പനേത്ഥ തഥാഗതേ അഞ്ഞതരോ ഹത്ഥിനാഗോ ഹത്ഥിനീഹി ഹത്ഥിപോതകാദീഹി ഗോചരഭൂമിതിത്ഥോഗാഹനാദീസു ഉബ്ബാള്ഹോ യൂഥേ ഉക്കണ്ഠിതോ ‘‘കിം മേ ഇമേഹി ഹത്ഥീഹീ’’തി? യൂഥം പഹായ മനുസ്സപഥം ഗച്ഛന്തോ പാലിലേയ്യകവനസണ്ഡേ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ ഘടസഹസ്സേന നിബ്ബാപിതസന്താപോ വിയ നിബ്ബുതോ ഹുത്വാ സത്ഥു സന്തികേ അട്ഠാസി. സോ തതോ പട്ഠായ സത്ഥു വത്തപടിവത്തം കരോന്തോ മുഖധോവനം ദേതി, ന്ഹാനോദകം ആഹരതി, ദന്തകട്ഠം ദേതി, പരിവേണം സമ്മജ്ജതി, അരഞ്ഞതോ മധുരാനി ഫലാഫലാനി ആഹരിത്വാ സത്ഥുനോ ദേതി. സത്ഥാ പരിഭോഗം കരോതി.

ഏകദിവസം സത്ഥാ രത്തിഭാഗസമനന്തരേ ചങ്കമിത്വാ പാസാണഫലകേ നിസീദി. ഹത്ഥീപി അവിദൂരേ ഠാനേ അട്ഠാസി. സത്ഥാ പച്ഛതോ ഓലോകേത്വാ ന കിഞ്ചി അദ്ദസ, ഏവം പുരതോ ച ഉഭയപസ്സേസു ച. അഥസ്സ ‘‘സുഖം വതാഹം അഞ്ഞത്ര തേഹി ഭണ്ഡനകാരകേഹി വസാമീ’’തി ചിത്തം ഉപ്പജ്ജി. ഹത്ഥിനോപി ‘‘മയാ നാമിതസാഖം അഞ്ഞേ ഖാദന്താ നത്ഥീ’’തിആദീനി ചിന്തേത്വാ – ‘‘സുഖം വത ഏകകോവ വസാമി, സത്ഥു വത്തം കാതും ലഭാമീ’’തി ചിത്തം ഉപ്പജ്ജി. സത്ഥാ അത്തനോ ചിത്തം ഓലോകേത്വാ – ‘‘മമ താവ ഈദിസം ചിത്തം, കീദിസം നു ഖോ ഹത്ഥിസ്സാ’’തി തസ്സാപി താദിസമേവ ദിസ്വാ ‘‘സമേതി നോ ചിത്ത’’ന്തി ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘ഏതം നാഗസ്സ നാഗേന, ഈസാദന്തസ്സ ഹത്ഥിനോ;

സമേതി ചിത്തം ചിത്തേന, യദേകോ രമതീ വനേ’’തി. (മഹാവ. ൪൬൭);

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂതി അഥ ഏവം തഥാഗതേ തത്ഥ വിഹരന്തേ പഞ്ചസതാ ദിസാസു വസ്സംവുത്ഥാ ഭിക്ഖൂ. യേനായസ്മാ ആനന്ദോതി ‘‘സത്ഥാ കിര ഭിക്ഖുസങ്ഘം പണാമേത്വാ അരഞ്ഞം പവിട്ഠോ’’തി അത്തനോ ധമ്മതായ സത്ഥു സന്തികം ഗന്തും അസക്കോന്താ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ, തേനുപസങ്കമിംസു.

അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോതി മഗ്ഗാനന്തരം അരഹത്തഫലം. വിചയസോതി വിചയേന, തേസം തേസം ധമ്മാനം സഭാവവിചിനനസമത്ഥേന ഞാണേന പരിച്ഛിന്ദിത്വാതി അത്ഥോ. ധമ്മോതി സാസനധമ്മോ. ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാതിആദി യേ യേ കോട്ഠാസേ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ധമ്മോ ദേസിതോ, തേസം പകാസനത്ഥായ വുത്തം. സമനുപസ്സനാതി ദിട്ഠിസമനുപസ്സനാ. സങ്ഖാരോ സോതി ദിട്ഠിസങ്ഖാരോ സോ. തതോജോ സോ സങ്ഖാരോതി തതോ തണ്ഹാതോ സോ സങ്ഖാരോ ജാതോ. തണ്ഹാസമ്പയുത്തേസു ചിത്തേസുപി ചതൂസു ചിത്തേസു ഏസ ജായതി. സാപി തണ്ഹാതി സാ ദിട്ഠിസങ്ഖാരസ്സ പച്ചയഭൂതാ തണ്ഹാ. സാപി വേദനാതി സാ തണ്ഹായ പച്ചയഭൂതാ വേദനാ. സോപി ഫസ്സോതി സോ വേദനായ പച്ചയോ അവിജ്ജാസമ്ഫസ്സോ. സാപി അവിജ്ജാതി സാ ഫസ്സസമ്പയുത്താ അവിജ്ജാ.

നോ ചസ്സം, നോ ച മേ സിയാതി സചേ അഹം ന ഭവേയ്യം, മമ പരിക്ഖാരോപി ന ഭവേയ്യ. നാഭവിസ്സം, ന മേ ഭവിസ്സതീതി സചേ പന ആയതിമ്പി അഹം ന ഭവിസ്സാമി, ഏവം മമ പരിക്ഖാരോപി ന ഭവിസ്സതി. ഏത്തകേ ഠാനേ ഭഗവാ തേന ഭിക്ഖുനാ ഗഹിതഗഹിതദിട്ഠിം വിസ്സജ്ജാപേന്തോ ആഗതോ പുഗ്ഗലജ്ഝാസയേനപി ദേസനാവിലാസേനപി. തതോജോ സോ സങ്ഖാരോതി തണ്ഹാസമ്പയുത്തചിത്തേ വിചികിച്ഛാവ നത്ഥി, കഥം വിചികിച്ഛാസങ്ഖാരോ തണ്ഹാതോ ജായതീതി? അപ്പഹീനത്താ. യസ്സ ഹി തണ്ഹായ അപ്പഹീനായ സോ ഉപ്പജ്ജതി, തം സന്ധായേതം വുത്തം. ദിട്ഠിയാപി ഏസേവ നയോ ലബ്ഭതിയേവ ചതൂസു ഹി ചിത്തുപ്പാദേസു സമ്പയുത്തദിട്ഠി നാമ നത്ഥി. യസ്മാ പന തണ്ഹായ അപ്പഹീനത്താ സാ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മാ തം സന്ധായ തത്രാപി അയമത്ഥോ യുജ്ജതി. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ തേവീസതിയാ ഠാനേസു അരഹത്തം പാപേത്വാ വിപസ്സനാ കഥിതാ. നവമം.