൯. ബാഹിരഫസ്സനാനത്തസുത്താദിവണ്ണനാ

൯൩-൯൪. നവമേ ഉപ്പജ്ജതി രൂപസഞ്ഞാതി വുത്തപ്പകാരേ ആരമ്മണേ ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാ. രൂപസങ്കപ്പോതി തസ്മിംയേവ ആരമ്മണേ തീഹി ചിത്തേഹി സമ്പയുത്തസങ്കപ്പോ. രൂപസമ്ഫസ്സോതി തദേവാരമ്മണം ഫുസമാനോ ഫസ്സോ. വേദനാതി തദേവ ആരമ്മണം അനുഭവമാനാ വേദനാ. ഛന്ദാദയോ വുത്തനയാവ. രൂപലാഭോതി പരിയേസിത്വാ ലദ്ധം സഹ തണ്ഹായ ആരമ്മണം ‘‘രൂപലാഭോ’’തി വുത്തം. അയം താവ സബ്ബസങ്ഗാഹികനയോ ഏകസ്മിം യേവാരമ്മണേ സബ്ബധമ്മാനം ഉപ്പത്തിവസേന വുത്തോ. അപരോ ആഗന്തുകാരമ്മണമിസ്സകോ ഹോതി – രൂപസഞ്ഞാ രൂപസങ്കപ്പോ ഫസ്സോ വേദനാതി ഇമേ താവ ചത്താരോ ധമ്മാ ധുവപരിഭോഗേ നിബദ്ധാരമ്മണേ ഹോന്തി. നിബദ്ധാരമ്മണഞ്ഹി ഇട്ഠം കന്തം മനാപം പിയം യംകിഞ്ചി വിയ ഉപട്ഠാതി, ആഗന്തുകാരമ്മണം പന യംകിഞ്ചി സമാനമ്പി ഖോഭേത്വാ തിട്ഠതി.

തത്രിദം വത്ഥു – ഏകോ കിര അമച്ചപുത്തോ ഗാമിയേഹി പരിവാരിതോ ഗാമമജ്ഝേ ഠത്വാ കമ്മം കരോതി. തസ്മിഞ്ചസ്സ സമയേ ഉപാസികാ നദിം ഗന്ത്വാ ന്ഹത്വാ അലങ്കതപടിയത്താ ധാതിഗണപരിവുതാ ഗേഹം ഗച്ഛതി. സോ ദൂരതോ ദിസ്വാ ‘‘ആഗന്തുകമാതുഗാമോ ഭവിസ്സതീ’’തി സഞ്ഞം ഉപ്പാദേത്വാ ‘‘ഗച്ഛ, ഭണേ ജാനാഹി, കാ ഏസാ’’തി പുരിസം പേസേസി. സോ ഗന്ത്വാ തം ദിസ്വാ പച്ചാഗതോ, ‘‘കാ ഏസാ’’തി പുട്ഠോ യഥാസഭാവം ആരോചേസി. ഏവം ആഗന്തുകാരമ്മണം ഖോഭേതി. തസ്മിം ഉപ്പന്നോ ഛന്ദോ രൂപഛന്ദോ നാമ, തദേവ ആരമ്മണം കത്വാ ഉപ്പന്നോ പരിളാഹോ രൂപപരിളാഹോ നാമ, സഹായേ ഗണ്ഹിത്വാ തസ്സ പരിയേസനം രൂപപരിയേസനാ നാമ, പരിയേസിത്വാ ലദ്ധം സഹ തണ്ഹായ ആരമ്മണം രൂപലാഭോ നാമ.

ഉരുവല്ലിയവാസീ ചൂളതിസ്സത്ഥേരോ പനാഹ – ‘‘കിഞ്ചാപി ഭഗവതാ ഫസ്സവേദനാ പാളിയാ മജ്ഝേ ഗഹിതാ, പാളിം പന പരിവട്ടേത്വാ വുത്തപ്പകാരേ ആരമ്മണേ ഉപ്പന്നാ സഞ്ഞാ രൂപസഞ്ഞാ, തസ്മിംയേവ സങ്കപ്പോ രൂപസങ്കപ്പോ തസ്മിം ഛന്ദോ രൂപച്ഛന്ദോ, തസ്മിം പരിളാഹോ രൂപപരിളാഹോ, തസ്മിം പരിയേസനാ രൂപപരിയേസനാ, പരിയേസിത്വാ ലദ്ധം സഹ തണ്ഹായ ആരമ്മണം രൂപലാഭോ. ഏവം ലദ്ധാരമ്മണേ പന ഫുസനം ഫസ്സോ, അനുഭവനം വേദനാ. രൂപസമ്ഫസ്സോ രൂപസമ്ഫസ്സജാ വേദനാതി ഇദം ദ്വയം ലബ്ഭതീ’’തി. അപരമ്പി അവിഭൂതവാരം നാമ ഗണ്ഹന്തി. ആരമ്മണഞ്ഹി സാണിപാകാരേഹി വാ പരിക്ഖിത്തം തിണപണ്ണാദീഹി വാ പടിച്ഛന്നം ഹോതി, തം ‘‘ഉപഡ്ഢം ദിട്ഠം മേ ആരമ്മണം, സുട്ഠു നം പസ്സിസ്സാമീ’’തി ഓലോകയതോ തസ്മിം ആരമ്മണേ ഉപ്പന്നാ സഞ്ഞാ രൂപസഞ്ഞാ നാമ. തസ്മിംയേവ ഉപ്പന്നാ സങ്കപ്പാദയോ രൂപസങ്കപ്പാദയോ നാമാതി വേദിതബ്ബാ. ഏത്ഥാപി ച സഞ്ഞാസങ്കപ്പഫസ്സവേദനാഛന്ദാ ഏകജവനവാരേപി നാനാജവനവാരേപി ലബ്ഭന്തി, പരിളാഹപരിയേസനാലാഭാ നാനാജവനവാരേയേവാതി. ദസമം ഉത്താനമേവാതി. നവമദസമാനി.

നാനത്തവഗ്ഗോ പഠമോ.