൯. ബാലപണ്ഡിതസുത്തവണ്ണനാ

൧൯. നവമേ അവിജ്ജാനീവരണസ്സാതി അവിജ്ജായ നിവാരിതസ്സ. ഏവമയം കായോ സമുദാഗതോതി ഏവം അവിജ്ജായ നിവാരിതത്താ തണ്ഹായ ച സമ്പയുത്തത്തായേവ അയം കായോ നിബ്ബത്തോ. അയഞ്ചേവ കായോതി അയഞ്ചസ്സ അത്തനോ സവിഞ്ഞാണകോ കായോ. ബഹിദ്ധാ ച നാമരൂപന്തി ബഹിദ്ധാ ച പരേസം സവിഞ്ഞാണകോ കായോ. അത്തനോ ച പരസ്സ ച പഞ്ചഹി ഖന്ധേഹി ഛഹി ആയതനേഹി ചാപി അയം അത്ഥോ ദീപേതബ്ബോവ. ഇത്ഥേതം ദ്വയന്തി ഏവമേതം ദ്വയം. ദ്വയം പടിച്ച ഫസ്സോതി അഞ്ഞത്ഥ ചക്ഖുരൂപാദീനി ദ്വയാനി പടിച്ച ചക്ഖുസമ്ഫസ്സാദയോ വുത്താ, ഇധ പന അജ്ഝത്തികബാഹിരാനി ആയതനാനി. മഹാദ്വയം നാമ കിരേതം. സളേവായതനാനീതി സളേവ ഫസ്സായതനാനി ഫസ്സകാരണാനി. യേഹി ഫുട്ഠോതി യേഹി കാരണഭൂതേഹി ആയതനേഹി ഉപ്പന്നേന ഫസ്സേന ഫുട്ഠോ. അഞ്ഞതരേനാതി ഏത്ഥ പരിപുണ്ണവസേന അഞ്ഞതരതാ വേദിതബ്ബാ. തത്രാതി തസ്മിം ബാലപണ്ഡിതാനം കായനിബ്ബത്തനാദിമ്ഹി. കോ അധിപ്പയാസോതി കോ അധികപയോഗോ.

ഭഗവംമൂലകാതി ഭഗവാ മൂലം ഏതേസന്തി ഭഗവംമൂലകാ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ഇമേ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം ധമ്മാ പുബ്ബേ കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ഉപ്പാദിതാ, തസ്മിം പരിനിബ്ബുതേ ഏകം ബുദ്ധന്തരം അഞ്ഞോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ഇമേ ധമ്മേ ഉപ്പാദേതും സമത്ഥോ നാമ നാഹോസി, ഭഗവതാ പന നോ ഇമേ ധമ്മാ ഉപ്പാദിതാ. ഭഗവന്തഞ്ഹി നിസ്സായ മയം ഇമേ ധമ്മേ ആജാനാമ പടിവിജ്ഝാമാതി ഏവം ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാതി. ഭഗവംനേത്തികാതി ഭഗവാ ഹി ധമ്മാനം നേതാ വിനേതാ അനുനേതാ, യഥാസഭാവതോ പാടിയേക്കം പാടിയേക്കം നാമം ഗഹേത്വാ ദസ്സേതാതി ധമ്മാ ഭഗവംനേത്തികാ നാമ ഹോന്തി. ഭഗവംപടിസരണാതി ചതുഭൂമകധമ്മാ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛമാനാ ഭഗവതി പടിസരന്തി നാമാതി ഭഗവംപടിസരണാ. പടിസരന്തീതി സമോസരന്തി. അപിച മഹാബോധിമണ്ഡേ നിസിന്നസ്സ ഭഗവതോ പടിവേധവസേന ഫസ്സോ ആഗച്ഛതി ‘‘അഹം ഭഗവാ കിന്നാമോ’’തി? ത്വം ഫുസനട്ഠേന ഫസ്സോ നാമ. വേദനാ, സഞ്ഞാ, സങ്ഖാരാ, വിഞ്ഞാണം ആഗച്ഛതി ‘‘അഹം ഭഗവാ കിന്നാമ’’ന്തി, ത്വം വിജാനനട്ഠേന വിഞ്ഞാണം നാമാതി ഏവം ചതുഭൂമകധമ്മാനം യഥാസഭാവതോ പാടിയേക്കം പാടിയേക്കം നാമം ഗണ്ഹന്തോ ഭഗവാ ധമ്മേ പടിസരതീതി ഭഗവംപടിസരണാ. ഭഗവന്തംയേവ പടിഭാതൂതി ഭഗവതോവ ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ ഉപട്ഠാതു, തുമ്ഹേയേവ നോ കഥേത്വാ ദേഥാതി അത്ഥോ.

സാ ചേവ അവിജ്ജാതി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി സാ അവിജ്ജാ ച തണ്ഹാ ച കമ്മം ജവാപേത്വാ പടിസന്ധിം ആകഡ്ഢിത്വാ നിരുദ്ധാ, യഥാ പന അജ്ജാപി യം ഹിയ്യോ ഭേസജ്ജം പീതം, തദേവ ഭോജനം ഭുഞ്ജാതി സരിക്ഖകത്തേന തദേവാതി വുച്ചതി, ഏവമിധാപി സാ ചേവ അവിജ്ജാ സാ ച തണ്ഹാതി ഇദമ്പി സരിക്ഖകത്തേന വുത്തം. ബ്രഹ്മചരിയന്തി മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയം. ദുക്ഖക്ഖയായാതി വട്ടദുക്ഖസ്സ ഖയത്ഥായ. കായൂപഗോ ഹോതീതി അഞ്ഞം പടിസന്ധികായം ഉപഗന്താ ഹോതി. യദിദം ബ്രഹ്മചരിയവാസോതി യോ അയം മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയവാസോ, അയം ബാലതോ പണ്ഡിതസ്സ വിസേസോതി ദസ്സേതി. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ സബ്ബോപി സപടിസന്ധികോ പുഥുജ്ജനോ ‘‘ബാലോ’’തി, അപ്പടിസന്ധികോ ഖീണാസവോ ‘‘പണ്ഡിതോ’’തി വുത്തോ. സോതാപന്നസകദാഗാമിഅനാഗാമിനോ പന ‘‘പണ്ഡിതാ’’തി വാ ‘‘ബാലാ’’തി വാ ന വത്തബ്ബാ, ഭജമാനാ പന പണ്ഡിതപക്ഖം ഭജന്തി. നവമം.