൧൦. പച്ചയസുത്തവണ്ണനാ

൨൦. ദസമേ പടിച്ചസമുപ്പാദഞ്ച വോ ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി പടിച്ചസമുപ്പന്നേ ച ധമ്മേതി സത്ഥാ ഇമസ്മിം സുത്തേ പച്ചയേ ച പച്ചയനിബ്ബത്തേ ച സഭാവധമ്മേ ദേസേസ്സാമീതി ഉഭയം ആരഭി. ഉപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനന്തി തഥാഗതാനം ഉപ്പാദേപി, ബുദ്ധേസു ഉപ്പന്നേസു അനുപ്പന്നേസുപി ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം, ജാതിയേവ ജരാമരണസ്സ പച്ചയോ. ഠിതാവ സാ ധാതൂതി ഠിതോവ സോ പച്ചയസഭാവോ, ന കദാചി ജാതി ജരാമരണസ്സ പച്ചയോ ന ഹോതി. ധമ്മട്ഠിതതാ ധമ്മനിയാമതാതി ഇമേഹിപി ദ്വീഹി പച്ചയമേവ കഥേതി. പച്ചയേന ഹി പച്ചയുപ്പന്നാ ധമ്മാ തിട്ഠന്തി, തസ്മാ പച്ചയോവ ‘‘ധമ്മട്ഠിതതാ’’തി വുച്ചതി. പച്ചയോ ധമ്മേ നിയമേതി, തസ്മാ ‘‘ധമ്മനിയാമതാ’’തി വുച്ചതി. ഇദപ്പച്ചയതാതി ഇമേസം ജരാമരണാദീനം പച്ചയാ ഇദപ്പച്ചയാ, ഇദപ്പച്ചയാവ ഇദപ്പച്ചയതാ. തന്തി തം പച്ചയം. അഭിസമ്ബുജ്ഝതീതി ഞാണേന അഭിസമ്ബുജ്ഝതി. അഭിസമേതീതി ഞാണേന അഭിസമാഗച്ഛതി. ആചിക്ഖതീതി കഥേതി. ദേസേതീതി ദസ്സേതി. പഞ്ഞാപേതീതി ജാനാപേതി. പട്ഠപേതീതി ഞാണമുഖേ ഠപേതി. വിവരതീതി വിവരിത്വാ ദസ്സേതി. വിഭജതീതി വിഭാഗതോ ദസ്സേതി. ഉത്താനീകരോതീതി പാകടം കരോതി. പസ്സഥാതി ചാഹാതി പസ്സഥ ഇതി ച വദതി. കിന്തി? ജാതിപച്ചയാ, ഭിക്ഖവേ, ജരാമരണന്തിആദി.

ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേതി ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ. യാ തത്രാതി യാ തേസു ‘‘ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണ’’ന്തിആദീസു. തഥതാതിആദീനി പച്ചയാകാരസ്സേവ വേവചനാനി. സോ തേഹി തേഹി പച്ചയേഹി അനൂനാധികേഹേവ തസ്സ തസ്സ ധമ്മസ്സ സമ്ഭവതോ തഥതാതി, സാമഗ്ഗിം ഉപഗതേസു പച്ചയേസു മുഹുത്തമ്പി തതോ നിബ്ബത്താനം ധമ്മാനം അസമ്ഭവാഭാവതോ അവിതഥതാതി, അഞ്ഞധമ്മപച്ചയേഹി അഞ്ഞധമ്മാനുപ്പത്തിതോ അനഞ്ഞഥതാതി, ജരാമരണാദീനം പച്ചയതോ വാ പച്ചയസമൂഹതോ വാ ഇദപ്പച്ചയതാതി വുത്തോ. തത്രായം വചനത്ഥോ – ഇമേസം പച്ചയാ ഇദപ്പച്ചയാ, ഇദപ്പച്ചയാ ഏവ ഇദപ്പച്ചയതാ, ഇദപ്പച്ചയാനം വാ സമൂഹോ ഇദപ്പച്ചയതാ. ലക്ഖണം പനേത്ഥ സദ്ദസത്ഥതോ വേദിതബ്ബം.

അനിച്ചന്തി ഹുത്വാ അഭാവട്ഠേന അനിച്ചം. ഏത്ഥ ച അനിച്ചന്തി ന ജരാമരണം അനിച്ചം, അനിച്ചസഭാവാനം പന ഖന്ധാനം ജരാമരണത്താ അനിച്ചം നാമ ജാതം. സങ്ഖതാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏത്ഥ ച സങ്ഖതന്തി പച്ചയേഹി സമാഗന്ത്വാ കതം. പടിച്ചസമുപ്പന്നന്തി പച്ചയേ നിസ്സായ ഉപ്പന്നം. ഖയധമ്മന്തി ഖയസഭാവം. വയധമ്മന്തി വിഗച്ഛനകസഭാവം. വിരാഗധമ്മന്തി വിരജ്ജനകസഭാവം. നിരോധധമ്മന്തി നിരുജ്ഝനകസഭാവം. ജാതിയാപി വുത്തനയേനേവ അനിച്ചതാ വേദിതബ്ബാ. ജനകപച്ചയാനം വാ കിച്ചാനുഭാവക്ഖണേ ദിട്ഠത്താ ഏകേന പരിയായേനേത്ഥ അനിച്ചാതിആദീനി യുജ്ജന്തിയേവ. ഭവാദയോ അനിച്ചാദിസഭാവായേവ.

സമ്മപ്പഞ്ഞായാതി സവിപസ്സനായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ. പുബ്ബന്തന്തി പുരിമം അതീതന്തി അത്ഥോ. അഹോസിം നു ഖോതിആദീസു ‘‘അഹോസിം നു ഖോ നനു ഖോ’’തി സസ്സതാകാരഞ്ച അധിച്ചസമുപ്പത്തിആകാരഞ്ച നിസ്സായ അതീതേ അത്തനോ വിജ്ജമാനതഞ്ച അവിജ്ജമാനതഞ്ച കങ്ഖതി. കിം കാരണന്തി ന വത്തബ്ബം, ഉമ്മത്തകോ വിയ ബാലപുഥുജ്ജനോ യഥാ വാ തഥാ വാ പവത്തതി. കിം നു ഖോ അഹോസിന്തി ജാതിലിങ്ഗുപപത്തിയോ നിസ്സായ ‘‘ഖത്തിയോ നു ഖോ അഹോസിം, ബ്രാഹ്മണവേസ്സസുദ്ദഗഹട്ഠപബ്ബജിതദേവമനുസ്സാനം അഞ്ഞതരോ’’തി കങ്ഖതി. കഥം നു ഖോതി സണ്ഠാനാകാരം നിസ്സായ ‘‘ദീഘോ നു ഖോ അഹോസിം രസ്സഓദാതകണ്ഹപമാണികഅപ്പമാണികാദീനം അഞ്ഞതരോ’’തി കങ്ഖതി. കേചി പന ‘‘ഇസ്സരനിമ്മാനാദീനി നിസ്സായ ‘കേന നു ഖോ കാരണേന അഹോസി’ന്തി ഹേതുതോ കങ്ഖതീ’’തി വദന്തി. കിം ഹുത്വാ കിം അഹോസിന്തി ജാതിആദീനി നിസ്സായ ‘‘ഖത്തിയോ ഹുത്വാ നു ഖോ ബ്രാഹ്മണോ അഹോസിം…പേ… ദേവോ ഹുത്വാ മനുസ്സോ’’തി അത്തനോ പരമ്പരം കങ്ഖതി. സബ്ബത്ഥേവ പന അദ്ധാനന്തി കാലാധിവചനമേതം. അപരന്തന്തി അനാഗതം അന്തം. ഭവിസ്സാമി നു ഖോ നനു ഖോതി സസ്സതാകാരഞ്ച ഉച്ഛേദാകാരഞ്ച നിസ്സായ അനാഗതേ അത്തനോ വിജ്ജമാനതഞ്ച അവിജ്ജമാനതഞ്ച കങ്ഖതി. സേസമേത്ഥ വുത്തനയമേവ.

ഏതരഹി വാ പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനന്തി ഇദാനി വാ പടിസന്ധിമാദിം കത്വാ ചുതിപരിയന്തം സബ്ബമ്പി വത്തമാനകാലം ഗഹേത്വാ. അജ്ഝത്തം കഥംകഥീ ഭവിസ്സതീതി അത്തനോ ഖന്ധേസു വിചികിച്ഛീ ഭവിസ്സതി. അഹം നു ഖോസ്മീതി അത്തനോ അത്ഥിഭാവം കങ്ഖതി. യുത്തം പനേതന്തി? യുത്തം അയുത്തന്തി കാ ഏത്ഥ ചിന്താ. അപിചേത്ഥ ഇദം വത്ഥുമ്പി ഉദാഹരന്തി – ചൂളമാതായ കിര പുത്തോ മുണ്ഡോ, മഹാമാതായ പുത്തോ അമുണ്ഡോ, തം പുത്തം മുണ്ഡേസും, സോ ഉട്ഠായ ‘‘അഹം നു ഖോ ചൂളമാതായ പുത്തോ’’തി ചിന്തേസി. ഏവം അഹം നു ഖോസ്മീതി കങ്ഖാ ഹോതി. നോ നു ഖോസ്മീതി അത്തനോ നത്ഥിഭാവം കങ്ഖതി. തത്രാപി ഇദം വത്ഥു – ഏകോ കിര മച്ഛേ ഗണ്ഹന്തോ ഉദകേ ചിരട്ഠാനേന സീതിഭൂതം അത്തനോ ഊരും മച്ഛോതി ചിന്തേത്വാ പഹരി. അപരോ സുസാനപസ്സേ ഖേത്തം രക്ഖന്തോ ഭീതോ സങ്കുടിതോ സയി, സോ പടിബുജ്ഝിത്വാ അത്തനോ ജണ്ണുകാനി ദ്വേ യക്ഖാതി ചിന്തേത്വാ പഹരി. ഏവം നോ നു ഖോസ്മീതി കങ്ഖതി.

കിം നു ഖോസ്മീതി ഖത്തിയോവ സമാനോ അത്തനോ ഖത്തിയഭാവം കങ്ഖതി. ഏസേവ നയോ സേസേസുപി. ദേവോ പന സമാനോ ദേവഭാവം അജാനന്തോ നാമ നത്ഥി, സോപി പന ‘‘അഹം രൂപീ നു ഖോ അരൂപീ നു ഖോ’’തിആദിനാ നയേന കങ്ഖതി. ഖത്തിയാദയോ കസ്മാ ന ജാനന്തീതി ചേ? അപച്ചക്ഖാ തേസം തത്ഥ തത്ഥ കുലേ ഉപ്പത്തി. ഗഹട്ഠാപി ച പോത്ഥലികാദയോ പബ്ബജിതസഞ്ഞിനോ, പബ്ബജിതാപി ‘‘കുപ്പം നു ഖോ മേ കമ്മ’’ന്തിആദിനാ നയേന ഗഹട്ഠസഞ്ഞിനോ. മനുസ്സാപി ച രാജാനോ വിയ അത്തനി ദേവസഞ്ഞിനോ ഹോന്തി. കഥം നു ഖോസ്മീതി വുത്തനയമേവ. കേവലഞ്ഹേത്ഥ അബ്ഭന്തരേ ജീവോ നാമ അത്ഥീതി ഗഹേത്വാ തസ്സ സണ്ഠാനാകാരം നിസ്സായ ‘‘ദീഘോ നു ഖോസ്മി രസ്സചതുരസ്സഛളംസഅട്ഠംസസോളസംസാദീനം അഞ്ഞതരപ്പകാരോ’’തി കങ്ഖന്തോ കഥം നു ഖോസ്മീതി? കങ്ഖതീതി വേദിതബ്ബോ. സരീരസണ്ഠാനം പന പച്ചുപ്പന്നം അജാനന്തോ നാമ നത്ഥി. കുതോ ആഗതോ സോ കുഹിം ഗാമീ ഭവിസ്സതീതി അത്തഭാവസ്സ ആഗതിഗതിട്ഠാനം കങ്ഖന്തോ ഏവം കങ്ഖതി. അരിയസാവകസ്സാതി ഇധ സോതാപന്നോ അധിപ്പേതോ, ഇതരേപി പന തയോ അവാരിതായേവാതി. ദസമം.

ആഹാരവഗ്ഗോ ദുതിയോ.