൪. അരുണവതീസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൫. ചതുത്ഥേ അഭിഭൂസമ്ഭവന്തി അഭിഭൂ ച സമ്ഭവോ ച. തേസു അഭിഭൂഥേരോ സാരിപുത്തത്ഥേരോ വിയ പഞ്ഞായ അഗ്ഗോ, സമ്ഭവത്ഥേരോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ വിയ സമാധിനാ അഗ്ഗോ. ഉജ്ഝായന്തീതി അവജ്ഝായന്തി, ലാമകതോ വാ ചിന്തേന്തി. ഖിയ്യന്തീതി, കിന്നാമേതം കിന്നാമേതന്തി? അഞ്ഞമഞ്ഞം കഥേന്തി. വിപാചേന്തീതി വിത്ഥാരയന്താ പുനപ്പുനം കഥേന്തി. ഹേട്ഠിമേന ഉപഡ്ഢകായേനാതി നാഭിതോ പട്ഠായ ഹേട്ഠിമകായേന. പാളിയം ഏത്തകമേവ ആഗതം. ഥേരോ പന ‘‘പകതിവണ്ണം വിജഹിത്വാ നാഗവണ്ണം ഗഹേത്വാ ദസ്സേതി, സുപണ്ണവണ്ണം ഗഹേത്വാ വാ ദസ്സേതീ’’തിആദിനാ (പടി. മ. ൩.൧൩) നയേന ആഗതം അനേകപ്പകാരം ഇദ്ധിവികുബ്ബനം ദസ്സേസി. ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസീതി ഥേരോ കിര ചിന്തേസി – ‘‘കഥം ദേസിതാ നു ഖോ ധമ്മദേസനാ സബ്ബേസം പിയാ അസ്സ മനാപാ’’തി. തതോ ആവജ്ജേന്തോ – ‘‘സബ്ബേപി പാസണ്ഡാ സബ്ബേ ദേവമനുസ്സാ അത്തനോ അത്തനോ സമയേ പുരിസകാരം വണ്ണയന്തി, വീരിയസ്സ അവണ്ണവാദീ നാമ നത്ഥി, വീരിയപടിസംയുത്തം കത്വാ ദേസേസ്സാമി, ഏവം അയം ധമ്മദേസനാ സബ്ബേസം പിയാ ഭവിസ്സതി മനാപാ’’തി ഞത്വാ തീസു പിടകേസു വിചിനിത്വാ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ആരമ്ഭഥാതി ആരമ്ഭവീരിയം കരോഥ. നിക്കമഥാതി നിക്കമവീരിയം കരോഥ. യുഞ്ജഥാതി പയോഗം കരോഥ പരക്കമഥ. മച്ചുനോ സേനന്തി മച്ചുനോ സേനാ നാമ കിലേസസേനാ, തം ധുനാഥ. ജാതിസംസാരന്തി ജാതിഞ്ച സംസാരഞ്ച, ജാതിസങ്ഖാതം വാ സംസാരം. ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സതീതി വട്ടദുക്ഖസ്സ പരിച്ഛേദം കരിസ്സതി. കിം പന കത്വാ ഥേരോ സഹസ്സിലോകധാതും വിഞ്ഞാപേസീതി? നീലകസിണം താവ സമാപജ്ജിത്വാ സബ്ബത്ഥ ആലോകട്ഠാനേ അന്ധകാരം ഫരി, ഓദാതകസിണം സമാപജ്ജിത്വാ അന്ധകാരട്ഠാനേ ഓഭാസം. തതോ ‘‘കിമിദം അന്ധകാര’’ന്തി? സത്താനം ആഭോഗേ ഉപ്പന്നേ ആലോകം ദസ്സേസി. ആലോകട്ഠാനേ ആലോകകിച്ചം നത്ഥി, ‘‘കിം ആലോകോ അയ’’ന്തി? വിചിനന്താനം അത്താനം ദസ്സേസി. അഥ തേസം ഥേരോതി വദന്താനം ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി, സബ്ബേ ഓസടായ പരിസായ മജ്ഝേ നിസീദിത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ വിയ സദ്ദം സുണിംസു. അത്ഥോപി നേസം പാകടോ അഹോസി. ചതുത്ഥം.