൪. ഇസ്സത്തസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൫. ചതുത്ഥസ്സ അട്ഠുപ്പത്തികോ നിക്ഖേപോ. ഭഗവതോ കിര പഠമബോധിയം മഹാലാഭസക്കാരോ ഉദപാദി ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച. തിത്ഥിയാ ഹതലാഭസക്കാരാ ഹുത്വാ കുലേസു ഏവം കന്ഥേന്താ വിചരന്തി – ‘‘സമണോ ഗോതമോ ഏവമാഹ, ‘മയ്ഹമേവ ദാനം ദാതബ്ബം, ന അഞ്ഞേസം ദാനം ദാതബ്ബം. മയ്ഹമേവ സാവകാനം ദാനം ദാതബ്ബം, ന അഞ്ഞേസം സാവകാനം ദാനം ദാതബ്ബം. മയ്ഹമേവ ദിന്നം മഹപ്ഫലം, ന അഞ്ഞേസം ദിന്നം മഹപ്ഫലം. മയ്ഹമേവ സാവകാനം ദിന്നം മഹപ്ഫലം, ന അഞ്ഞേസം സാവകാനം ദിന്നം മഹപ്ഫല’ന്തി. യുത്തം നു ഖോ സയമ്പി ഭിക്ഖാചാരനിസ്സിതേന പരേസം ഭിക്ഖാചാരനിസ്സിതാനം ചതുന്നം പച്ചയാനം അന്തരായം കാതും, അയുത്തം കരോതി അനനുച്ഛവിക’’ന്തി. സാ കഥാ പത്ഥരമാനാ രാജകുലം സമ്പത്താ. രാജാ സുത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘അട്ഠാനമേതം യം തഥാഗതോ പരേസം ലാഭന്തരായം കരേയ്യ. ഏതേ തഥാഗതസ്സ അലാഭായ അയസായ പരിസക്കന്തി. സചാഹം ഇധേവ ഠത്വാ ‘മാ ഏവം അവോചുത്ഥ, ന സത്ഥാ ഏവം കഥേതീ’തി വദേയ്യം, ഏവം സാ കഥാ നിജ്ഝത്തിം ന ഗച്ഛേയ്യ, ഇമസ്സ മഹാജനസ്സ സന്നിപതിതകാലേയേവ നം നിജ്ഝാപേസ്സാമീ’’തി ഏകം ഛണദിവസം ആഗമേന്തോ തുണ്ഹീ അഹോസി.

അപരേന സമയേന മഹാഛണേ സമ്പത്തേ ‘‘അയം ഇമസ്സ കാലോ’’തി നഗരേ ഭേരിം ചരാപേസി – ‘‘സദ്ധാ വാ അസ്സദ്ധാ വാ സമ്മാദിട്ഠികാ വാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ വാ ഗേഹരക്ഖകേ ദാരകേ വാ മാതുഗാമേ വാ ഠപേത്വാ അവസേസാ യേ വിഹാരം നാഗച്ഛന്തി, പഞ്ഞാസം ദണ്ഡോ’’തി. സയമ്പി പാതോവ ന്ഹത്വാ കതപാതരാസോ സബ്ബാഭരണപടിമണ്ഡിതോ മഹതാ ബലകായേന സദ്ധിം വിഹാരം അഗമാസി. ഗച്ഛന്തോ ച ചിന്തേസി – ‘‘ഭഗവാ തുമ്ഹേ കിര ഏവം വദഥ ‘മയ്ഹമേവ ദാനം ദാതബ്ബം…പേ… ന അഞ്ഞേസം സാവകാനം ദിന്നം മഹപ്ഫല’ന്തി ഏവം പുച്ഛിതും അയുത്തം, പഞ്ഹമേവ പുച്ഛിസ്സാമി, പഞ്ഹം കഥേന്തോ ച മേ ഭഗവാ അവസാനേ തിത്ഥിയാനം വാദം ഭഞ്ജിസ്സതീ’’തി. സോ പഞ്ഹം പുച്ഛന്തോ കത്ഥ നു ഖോ, ഭന്തേ, ദാനം ദാതബ്ബന്തി ആഹ. യത്ഥാതി യസ്മിം പുഗ്ഗലേ ചിത്തം പസീദതി, തസ്മിം ദാതബ്ബം, തസ്സ വാ ദാതബ്ബന്തി അത്ഥോ.

ഏവം വുത്തേ രാജാ യേഹി മനുസ്സേഹി തിത്ഥിയാനം വചനം ആരോചിതം, തേ ഓലോകേസി. തേ രഞ്ഞാ ഓലോകിതമത്താവ മങ്കുഭൂതാ അധോമുഖാ പാദങ്ഗുട്ഠകേന ഭൂമിം ലേഖമാനാ അട്ഠംസു. രാജാ – ‘‘ഏകപദേനേവ, ഭന്തേ, ഹതാ തിത്ഥിയാ’’തി മഹാജനം സാവേന്തോ മഹാസദ്ദേന അഭാസി. ഏവഞ്ച പന ഭാസിത്വാ – ‘‘ഭഗവാ ചിത്തം നാമ നിഗണ്ഠാചേലകപരിബ്ബാജകാദീസു യത്ഥ കത്ഥചി പസീദതി, കത്ഥ പന, ഭന്തേ, ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി പുച്ഛി. അഞ്ഞം ഖോ ഏതന്തി, ‘‘മഹാരാജ, അഞ്ഞം തയാ പഠമം പുച്ഛിതം, അഞ്ഞം പച്ഛാ, സല്ലക്ഖേഹി ഏതം, പഞ്ഹാകഥനം പന മയ്ഹം ഭാരോ’’തി വത്വാ സീലവതോ ഖോതിആദിമാഹ. തത്ഥ ഇധ ത്യസ്സാതി ഇധ തേ അസ്സ. സമുപബ്യൂള്ഹോതി രാസിഭൂതോ. അസിക്ഖിതോതി ധനുസിപ്പേ അസിക്ഖിതോ. അകതഹത്ഥോതി മുട്ഠിബന്ധാദിവസേന അസമ്പാദിതഹത്ഥോ. അകതയോഗ്ഗോതി തിണപുഞ്ജമത്തികാപുഞ്ജാദീസു അകതപരിചയോ. അകതൂപാസനോതി രാജരാജമഹാമത്താനം അദസ്സിതസരക്ഖേപോ. ഛമ്ഭീതി പവേധിതകായോ.

കാമച്ഛന്ദോ പഹീനോതിആദീസു അരഹത്തമഗ്ഗേന കാമച്ഛന്ദോ പഹീനോ ഹോതി, അനാഗാമിമഗ്ഗേന ബ്യാപാദോ, അരഹത്തമഗ്ഗേനേവ ഥിനമിദ്ധം, തഥാ ഉദ്ധച്ചം, തതിയേനേവ കുക്കുച്ചം, പഠമമഗ്ഗേന വിചികിച്ഛാ പഹീനാ ഹോതി. അസേക്ഖേന സീലക്ഖന്ധേനാതി അസേക്ഖസ്സ സീലക്ഖന്ധോ അസേക്ഖോ സീലക്ഖന്ധോ നാമ. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. ഏത്ഥ ച പുരിമേഹി ചതൂഹി പദേഹി ലോകിയലോകുത്തരസീലസമാധിപഞ്ഞാവിമുത്തിയോ കഥിതാ. വിമുത്തിഞാണദസ്സനം പച്ചവേക്ഖണഞാണം ഹോതി, തം ലോകിയമേവ.

ഇസ്സത്തന്തി ഉസുസിപ്പം. ബലവീരിയന്തി ഏത്ഥ ബലം നാമ വായോധാതു, വീരിയം കായികചേതസികവീരിയമേവ. ഭരേതി ഭരേയ്യ. നാസൂരം ജാതിപച്ചയാതി, ‘‘അയം ജാതിസമ്പന്നോ’’തി ഏവം ജാതികാരണാ അസൂരം ന ഭരേയ്യ.

ഖന്തിസോരച്ചന്തി ഏത്ഥ ഖന്തീതി അധിവാസനഖന്തി, സോരച്ചന്തി അരഹത്തം. ധമ്മാതി ഏതേ ദ്വേ ധമ്മാ. അസ്സമേതി ആവസഥേ. വിവനേതി അരഞ്ഞട്ഠാനേ, നിരുദകേ അരഞ്ഞേ ചതുരസ്സപോക്ഖരണിആദീനി കാരയേതി അത്ഥോ. ദുഗ്ഗേതി വിസമട്ഠാനേ. സങ്കമനാനീതി പണ്ണാസഹത്ഥസട്ഠിഹത്ഥാനി സമോകിണ്ണപരിസുദ്ധവാലികാനി സങ്കമനാനി കരേയ്യ.

ഇദാനി ഏതേസു അരഞ്ഞസേനാസനേസു വസന്താനം ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖാചാരവത്തം ആചിക്ഖന്തോ അന്നം പാനന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ സേനാസനാനീതി മഞ്ചപീഠാദീനി. വിപ്പസന്നേനാതി ഖീണാസവസ്സ ദേന്തോപി സകങ്ഖേന കിലേസമലിനേന ചിത്തേന അദത്വാ വിപ്പസന്നേനേവ ചിത്തേന ദദേയ്യ. ഥനയന്തി ഗജ്ജന്തോ. സതക്കകൂതി സതസിഖരോ, അനേകകൂടോതി അത്ഥോ. അഭിസങ്ഖച്ചാതി അഭിസങ്ഖരിത്വാ സമോധാനേത്വാ രാസിം കത്വാ.

ആമോദമാനോതി തുട്ഠമാനസോ ഹുത്വാ. പകിരേതീതി ദാനഗ്ഗേ വിചിരതി, പകിരന്തോ വിയ വാ ദാനം ദേതി. പുഞ്ഞധാരാതി അനേകദാനചേതനാമയാ പുഞ്ഞധാരാ. ദാതാരം അഭിവസ്സതീതി യഥാ ആകാസേ സമുട്ഠിതമേഘതോ നിക്ഖന്താ ഉദകധാരാ പഥവിം സിനേഹയന്തീ തേമേന്തീ കിലേദയന്തീ അഭിവസ്സതി, ഏവമേവ അയമ്പി ദായകസ്സ അബ്ഭന്തരേ ഉപ്പന്നാ പുഞ്ഞധാരാ തമേവ ദാതാരം അന്തോ സിനേഹേതി പൂരേതി അഭിസന്ദേതി. തേന വുത്തം ‘‘ദാതാരം അഭിവസ്സതീ’’തി. ചതുത്ഥം.