൫. പബ്ബതൂപമസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൬. പഞ്ചമേ മുദ്ധാവസിത്താനന്തി ഖത്തിയാഭിസേകേന മുദ്ധനി അവസിത്താനം കതാഭിസേകാനം. കാമഗേധപരിയുട്ഠിതാനന്തി കാമേസു ഗേധേന പരിയുട്ഠിതാനം അഭിഭൂതാനം. ജനപദത്ഥാവരിയപ്പത്താനന്തി ജനപദേ ഥിരഭാവപ്പത്താനം. രാജകരണീയാനീതി രാജകമ്മാനി രാജൂഹി കത്തബ്ബകിച്ചാനി. തേസു ഖ്വാഹന്തി തേസു അഹം. ഉസുക്കമാപന്നോതി ബ്യാപാരം ആപന്നോ. ഏസ കിര രാജാ ദിവസസ്സ തിക്ഖത്തും ഭഗവതോ ഉപട്ഠാനം ഗച്ഛതി, അന്തരാഗമനാനി ബഹൂനിപി ഹോന്തി. തസ്സ നിബദ്ധം ഗച്ഛതോ ബലകായോ മഹാപി ഹോതി അപ്പോപി. അഥേകദിവസം പഞ്ചസതാ ചോരാ ചിന്തയിംസു – ‘‘അയം രാജാ അവേലായ അപ്പേന ബലേന സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉപട്ഠാനം ഗച്ഛതി, അന്തരാമഗ്ഗേ നം ഗഹേത്വാ രജ്ജം ഗണ്ഹിസ്സാമാ’’തി. തേ അന്ധവനേ നിലീയിംസു. രാജാനോ ച നാമ മഹാപുഞ്ഞാ ഹോന്തി. അഥ തേസംയേവ അബ്ഭന്തരതോ ഏകോ പുരിസോ നിക്ഖമിത്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേസി. രാജാ മഹന്തം ബലകായം ആദായ അന്ധവനം പരിവാരേത്വാ തേ സബ്ബേ ഗഹേത്വാ അന്ധവനതോ യാവ നഗരദ്വാരാ മഗ്ഗസ്സ ഉഭോസു പസ്സേസു യഥാ അഞ്ഞമഞ്ഞം ചക്ഖുനാ ചക്ഖും ഉപനിബന്ധിത്വാ ഓലോകേന്തി, ഏവം ആസന്നാനി സൂലാനി രോപാപേത്വാ സൂലേസു ഉത്താസേസി. ഇദം സന്ധായ ഏവമാഹ.

അഥ സത്ഥാ ചിന്തേസി – ‘‘സചാഹം വക്ഖാമി, ‘മഹാരാജ, മാദിസേ നാമ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേ ധുരവിഹാരേ വസന്തേ തയാ ഏവരൂപം ദാരുണം കമ്മം കതം, അയുത്തം തേ കത’ന്തി, അഥായം രാജാ മങ്കു ഹുത്വാ സന്ഥമ്ഭിതും ന സക്കുണേയ്യ, പരിയായേന ധമ്മം കഥേന്തസ്സേവ മേ സല്ലക്ഖേസ്സതീ’’തി ധമ്മദേസനം ആരഭന്തോ തം കിം മഞ്ഞസീതിആദിമാഹ. തത്ഥ സദ്ധായികോതി സദ്ധാതബ്ബോ, യസ്സ ത്വം വചനം സദ്ദഹസീതി അത്ഥോ. പച്ചയികോതി തസ്സേവ വേവചനം, യസ്സ വചനം പത്തിയായസീതി അത്ഥോ. അബ്ഭസമന്തി ആകാസസമം. നിപ്പോഥേന്തോ ആഗച്ഛതീതി പഥവിതലതോ യാവ അകനിട്ഠബ്രഹ്മലോകാ സബ്ബേ സത്തേ സണ്ഹകരണീയം തിണചുണ്ണം വിയ കരോന്തോ പിസന്തോ ആഗച്ഛതി.

അഞ്ഞത്ര ധമ്മചരിയായാതി ഠപേത്വാ ധമ്മചരിയം അഞ്ഞം കാതബ്ബം നത്ഥി, ദസകുസലകമ്മപഥസങ്ഖാതാ ധമ്മചരിയാവ കത്തബ്ബാ, ഭന്തേതി – സമചരിയാദീനി തസ്സേവ വേവചനാനി. ആരോചേമീതി ആചിക്ഖാമി. പടിവേദയാമീതി ജാനാപേമി. അധിവത്തതീതി അജ്ഝോത്ഥരതി. ഹത്ഥിയുദ്ധാനീതി നാളാഗിരിസദിസേ ഹേമകപ്പനേ നാഗേ അഭിരുയ്ഹ യുജ്ഝിതബ്ബയുദ്ധാനി. ഗതീതി നിപ്ഫത്തി. വിസയോതി ഓകാസോ, സമത്ഥഭാവോ വാ. ന ഹി സക്കാ തേഹി ജരാമരണം പടിബാഹിതും. മന്തിനോ മഹാമത്താതി മന്തസമ്പന്നാ മഹോസധവിധുരപണ്ഡിതാദിസദിസാ മഹാഅമച്ചാ. ഭൂമിഗതന്തി മഹാലോഹകുമ്ഭിയോ പൂരേത്വാ ഭൂമിയം ഠപിതം. വേഹാസട്ഠന്തി ചമ്മപസിബ്ബകേ പൂരേത്വാ തുലാസങ്ഘാടാദീസു ലഗ്ഗേത്വാ ചേവ നിയ്യുഹാദീസു ച പൂരേത്വാ ഠപിതം. ഉപലാപേതുന്തി അഞ്ഞമഞ്ഞം ഭിന്ദിതും. യഥാ ദ്വേ ജനാ ഏകേന മഗ്ഗേന ന ഗച്ഛന്തി ഏവം കാതും.

നഭം ആഹച്ചാതി ആകാസം പൂരേത്വാ. ഏവം ജരാ ച മച്ചു ചാതി ഇധ ദ്വേയേവ പബ്ബതാ ഗഹിതാ, രാജോവാദേ പന ‘‘ജരാ ആഗച്ഛതി സബ്ബയോബ്ബനം വിലുമ്പമാനാ’’തി ഏവം ജരാ മരണം ബ്യാധി വിപത്തീതി ചത്താരോപേതേ ആഗതാവ. തസ്മാതി യസ്മാ ഹത്ഥിയുദ്ധാദീഹി ജരാമരണം ജിനിതും ന സക്കാ, തസ്മാ. സദ്ധം നിവേസയേതി സദ്ധം നിവേസേയ്യ, പതിട്ഠാപേയ്യാതി. പഞ്ചമം.

തതിയോ വഗ്ഗോ.

ഇതി സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ

സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

കോസലസംയുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.