൧. സബ്ഭിസുത്തവണ്ണനാ

൩൧. സതുല്ലപകായികവഗ്ഗസ്സ പഠമേ സതുല്ലപകായികാതി സതം ധമ്മം സമാദാനവസേന ഉല്ലപേത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്താതി സതുല്ലപകായികാ. തത്രിദം വത്ഥു – സമ്ബഹുലാ കിര സമുദ്ദവാണിജാ നാവായ സമുദ്ദം പക്ഖന്ദിംസു. തേസം ഖിത്തസരവേഗേന ഗച്ഛന്തിയാ നാവായ സത്തമേ ദിവസേ സമുദ്ദമജ്ഝേ മഹന്തം ഉപ്പാതികം പാതുഭൂതം, മഹാഊമിയോ ഉട്ഠഹിത്വാ നാവം ഉദകസ്സ പൂരേന്തി. നാവായ നിമുജ്ജമാനായ മഹാജനോ അത്തനോ അത്തനോ ദേവതാനം നാമാനി ഗഹേത്വാ ആയാചനാദീനി കരോന്തോ പരിദേവി. തേസം മജ്ഝേ ഏകോ പുരിസോ – ‘‘അത്ഥി നു ഖോ മേ ഏവരൂപേ ഭയേ പതിട്ഠാ’’തി ആവജ്ജേന്തോ അത്തനോ പരിസുദ്ധാനി സരണാനി ചേവ സീലാനി ച ദിസ്വാ യോഗീ വിയ പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ നിസീദി. തമേനം ഇതരേ സഭയകാരണം പുച്ഛിംസു. സോ തേസം കഥേസി – ‘‘അമ്ഭോ അഹം നാവം അഭിരൂഹനദിവസേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദാനം ദത്വാ സരണാനി ചേവ സീലാനി ച അഗ്ഗഹേസിം, തേന മേ ഭയം നത്ഥീ’’തി. കിം പന സാമി ഏതാനി അഞ്ഞേസമ്പി വത്തന്തീതി? ആമ വത്തന്തീതി തേന ഹി അമ്ഹാകമ്പി ദേഥാതി. സോ തേ മനുസ്സേ സതം സതം കത്വാ സത്ത കോട്ഠാസേ അകാസി, തതോ പഞ്ചസീലാനി അദാസി. തേസു പഠമം ജങ്ഘസതം ഗോപ്ഫകമത്തേ ഉദകേ ഠിതം അഗ്ഗഹേസി, ദുതിയം ജാണുമത്തേ, തതിയം കടിമത്തേ, ചതുത്ഥം നാഭിമത്തേ, പഞ്ചമം ഥനമത്തേ, ഛട്ഠം ഗലപ്പമാണേ, സത്തമം മുഖേന ലോണോദകേ പവിസന്തേ അഗ്ഗഹേസി. സോ തേസം സീലാനി ദത്വാ – ‘‘അഞ്ഞം തുമ്ഹാകം പടിസരണം നത്ഥി, സീലമേവ ആവജ്ജേഥാ’’തി ഉഗ്ഘോസേസി. താനി സത്തപി ജങ്ഘസതാനി തത്ഥ കാലം കത്വാ ആസന്നകാലേ ഗഹിതസീലം നിസ്സായ താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തിംസു, തേസം ഘടാവസേനേവ വിമാനാനി നിബ്ബത്തിംസു. സബ്ബേസം മജ്ഝേ ആചരിയസ്സ യോജനസതികം സുവണ്ണവിമാനം നിബ്ബത്തി, അവസേനാനി തസ്സ പരിവാരാനി ഹുത്വാ സബ്ബഹേട്ഠിമം ദ്വാദസയോജനികം അഹോസി. തേ നിബ്ബത്തക്ഖണേയേവ കമ്മം ആവജ്ജേന്താ ആചരിയം നിസ്സായ സമ്പത്തിലാഭം ഞത്വാ, ‘‘ഗച്ഛാമ താവ, ദസബലസ്സ സന്തികേ അമ്ഹാകം ആചരിയസ്സ വണ്ണം കഥേയ്യാമാ’’തി മജ്ഝിമയാമസമനന്തരേ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിംസു, താ ദേവതാ ആചരിയസ്സ വണ്ണഭണനത്ഥം ഏകേകം ഗാഥം അഭാസിംസു.

തത്ഥ സബ്ഭിരേവാതി പണ്ഡിതേഹി, സപ്പുരിസേഹി ഏവ. ര-കാരോ പദസന്ധികരോ. സമാസേഥാതി സഹ നിസീദേയ്യ. ദേസനാസീസമേവ ചേതം, സബ്ബഇരിയാപഥേ സബ്ഭിരേവ സഹ കുബ്ബേയ്യാതി അത്ഥോ. കുബ്ബേഥാതി കരേയ്യ. സന്ഥവന്തി മിത്തസന്ഥവം. തണ്ഹാസന്ഥവോ പന ന കേനചി സദ്ധിം കാതബ്ബോ, മിത്തസന്ഥവോ ബുദ്ധ-പച്ചേകബുദ്ധ-ബുദ്ധസാവകേഹി സഹ കാതബ്ബോ. ഇദം സന്ധായേതം വുത്തം. സതന്തി ബുദ്ധാദീനം സപ്പുരിസാനം. സദ്ധമ്മന്തി പഞ്ചസീലദസസീലചതുസതിപട്ഠാനാദിഭേദം സദ്ധമ്മം, ഇധ പന പഞ്ചസീലം അധിപ്പേതം. സേയ്യോ ഹോതീതി വഡ്ഢി ഹോതി. ന പാപിയോതി ലാമകം കിഞ്ചി ന ഹോതി. നാഞ്ഞതോതി വാലികാദീഹി തേലാദീനി വിയ അഞ്ഞതോ അന്ധബാലതോ പഞ്ഞാ നാമ ന ലബ്ഭതി, തിലാദീഹി പന തേലാദീനി വിയ സതം ധമ്മം ഞത്വാ പണ്ഡിതമേവ സേവന്തോ ഭജന്തോ ലഭതീതി. സോകമജ്ഝേതി സോകവത്ഥൂനം സോകാനുഗതാനം വാ സത്താനം മജ്ഝഗതോ ന സോചതി ബന്ധുലമല്ലസേനാപതിസ്സ ഉപാസികാ വിയ, പഞ്ചന്നം ചോരസതാനം മജ്ഝേ ധമ്മസേനാപതിസ്സ സദ്ധിവിഹാരികോ സംകിച്ചസാമണേരോ വിയ ച.

ഞാതിമജ്ഝേ വിരോചതീതി ഞാതിഗണമജ്ഝേ സംകിച്ചഥേരസ്സ സദ്ധിവിഹാരികോ അധിമുത്തകസാമണേരോ വിയ സോഭതി. സോ കിര ഥേരസ്സ ഭാഗിനേയ്യോ ഹോതി, അഥ നം ഥേരോ ആഹ – ‘‘സാമണേര, മഹല്ലകോസി ജാതോ, ഗച്ഛ, വസ്സാനി പുച്ഛിത്വാ ഏഹി, ഉപസമ്പാദേസ്സാമി ത’’ന്തി. സോ ‘‘സാധൂ’’തി ഥേരം വന്ദിത്വാ പത്തചീവരമാദായ ചോരഅടവിയാ ഓരഭാഗേ ഭഗിനിഗാമം ഗന്ത്വാ പിണ്ഡായ ചരി, തം ഭഗിനീ ദിസ്വാ വന്ദിത്വാ ഗേഹേ നിസീദാപേത്വാ ഭോജേസി. സോ കതഭത്തകിച്ചോ വസ്സാനി പുച്ഛി. സാ ‘‘അഹം ന ജാനാമി, മാതാ മേ ജാനാതീ’’തി ആഹ. അഥ സോ ‘‘തിട്ഠഥ തുമ്ഹേ, അഹം മാതുസന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി അടവിം ഓതിണ്ണോ. തമേനം ദൂരതോവ ചോരപുരിസോ ദിസ്വാ ചോരാനം ആരോചേസി. ചോരാ ‘‘സാമണേരോ കിരേകോ അടവിം ഓതിണ്ണോ, ഗച്ഛഥ നം ആനേഥാ’’തി ആണാപേത്വാ ഏകച്ചേ ‘‘മാരേമ ന’’ന്തി ആഹംസു, ഏകച്ചേ വിസ്സജ്ജേമാതി. സാമണേരോ ചിന്തേസി – ‘‘അഹം സേഖോ സകരണീയോ, ഇമേഹി സദ്ധിം മന്തേത്വാ സോത്ഥിമത്താനം കരിസ്സാമീ’’തി ചോരജേട്ഠകം ആമന്തേത്വാ, ‘‘ഉപമം തേ, ആവുസോ, കരിസ്സാമീ’’തി ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

‘‘അഹു അതീതമദ്ധാനം, അരഞ്ഞസ്മിം ബ്രഹാവനേ;

ചേതോ കൂടാനി ഓഡ്ഡേത്വാ, സസകം അവധീ തദാ.

‘‘സസകഞ്ച മതം ദിസ്വാ, ഉബ്ബിഗ്ഗാ മിഗപക്ഖിനോ;

ഏകരത്തിം അപക്കാമും, ‘അകിച്ചം വത്തതേ ഇധ’.

‘‘തഥേവ സമണം ഹന്ത്വാ, അധിമുത്തം അകിഞ്ചനം;

അദ്ധികാ നാഗമിസ്സന്തി, ധനജാനി ഭവിസ്സതീ’’തി.

‘‘സച്ചം ഖോ സമണോ ആഹ, അധിമുത്തോ അകിഞ്ചനോ;

അദ്ധികാ നാഗമിസ്സന്തി, ധനജാനി ഭവിസ്സതി.

‘‘സചേ പടിപഥേ ദിസ്വാ, നാരോചേസ്സസി കസ്സചി;

തവ സച്ചമനുരക്ഖന്തോ, ഗച്ഛ ഭന്തേ യഥാസുഖ’’ന്തി.

സോ തേഹി ചോരേഹി വിസ്സജ്ജിതോ ഗച്ഛന്തോ ഞാതയോപി ദിസ്വാ തേസമ്പി ന ആരോചേസി. അഥ തേ അനുപ്പത്തേ ചോരാ ഗഹേത്വാ വിഹേഠയിംസു, ഉരം പഹരിത്വാ പരിദേവമാനഞ്ചസ്സ മാതരം ചോരാ ഏതദവോചും –

‘‘കിം തേ ഹോതി അധിമുത്തോ, ഉദരേ വസികോ അസി;

പുട്ഠാ മേ അമ്മ അക്ഖാഹി, കഥം ജാനേമു തം മയ’’ന്തി.

‘‘അധിമുത്തസ്സ അഹം മാതാ, അയഞ്ച ജനകോ പിതാ;

ഭഗിനീ ഭാതരോ ചാപി, സബ്ബേവ ഇധ ഞാതയോ.

‘‘അകിച്ചകാരീ അധിമുത്തോ, യം ദിസ്വാ ന നിവാരയേ;

ഏതം ഖോ വത്തം സമണാനം, അരിയാനം ധമ്മജീവിനം.

‘‘സച്ചവാദീ അധിമുത്തോ, യം ദിസ്വാ ന നിവാരയേ;

അധിമുത്തസ്സ സുചിണ്ണേന, സച്ചവാദിസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

സബ്ബേവ അഭയം പത്താ, സോത്ഥിം ഗച്ഛന്തു ഞാതയോ’’തി.

ഏവം തേ ചോരേഹി വിസ്സജ്ജിതാ ഗന്ത്വാ അധിമുത്തം ആഹംസു –

‘‘തവ താത സുചിണ്ണേന, സച്ചവാദിസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

സബ്ബേവ അഭയം പത്താ, സോത്ഥിം പച്ചാഗമമ്ഹസേ’’തി.

തേപി പഞ്ചസതാ ചോരാ പസാദം ആപജ്ജിത്വാ അധിമുത്തസ്സ സാമണേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിംസു. സോ തേ ആദായ ഉപജ്ഝായസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ പഠമം അത്തനാ ഉപസമ്പന്നോ പച്ഛാ തേ പഞ്ചസതേ അത്തനോ അന്തേവാസികേ കത്വാ ഉപസമ്പാദേസി. തേ അധിമുത്തഥേരസ്സ ഓവാദേ ഠിതാ സബ്ബേ അഗ്ഗഫലം അരഹത്തം പാപുണിംസു. ഇമമത്ഥം ഗഹേത്വാ ദേവതാ ‘‘സതം സദ്ധമ്മമഞ്ഞായ ഞാതിമജ്ഝേ വിരോചതീ’’തി ആഹ.

സാതതന്തി സതതം സുഖം വാ ചിരം തിട്ഠന്തീതി വദതി. സബ്ബാസം വോതി സബ്ബാസം തുമ്ഹാകം. പരിയായേനാതി കാരണേന. സബ്ബദുക്ഖാ പമുച്ചതീതി, ന കേവലം സേയ്യോവ ഹോതി, ന ച കേവലം പഞ്ഞം ലഭതി, സോകമജ്ഝേ ന സോചതി, ഞാതിമജ്ഝേ വിരോചതി, സുഗതിയം നിബ്ബത്തതി, ചിരം സുഖം തിട്ഠതി, സകലസ്മാ പന വട്ടദുക്ഖാപി മുച്ചതീതി. പഠമം.