൧. നന്ദനസുത്തവണ്ണനാ

൧൧. നന്ദനവഗ്ഗസ്സ പഠമേ തത്രാതി തസ്മിം ആരാമേ. ഖോതി ബ്യഞ്ജനസിലിട്ഠതാവസേന നിപാതമത്തം. ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസീതി പരിസജേട്ഠകേ ഭിക്ഖൂ ജാനാപേസി. ഭിക്ഖവോതി തേസം ആമന്തനാകാരദീപനം. ഭദന്തേതി പതിവചനദാനം. തേ ഭിക്ഖൂതി യേ തത്ഥ സമ്മുഖീഭൂതാ ധമ്മപടിഗ്ഗാഹകാ ഭിക്ഖൂ. ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസുന്തി ഭഗവതോ വചനം പതിഅസ്സോസും, അഭിമുഖാ ഹുത്വാ സുണിംസു സമ്പടിച്ഛിംസൂതി അത്ഥോ. ഏതദവോചാതി ഏതം ഇദാനി വത്തബ്ബം ‘‘ഭൂതപുബ്ബ’’ന്തിആദിവചനം അവോച. തത്ഥ താവതിംസകായികാതി താവതിംസകായേ നിബ്ബത്താ. താവതിംസകായോ നാമ ദുതിയദേവലോകോ വുച്ചതി. മഘേന മാണവേന സദ്ധിം മചലഗാമേ കാലം കത്വാ തത്ഥ ഉപ്പന്നേ തേത്തിംസ ദേവപുത്തേ ഉപാദായ കിര തസ്സ ദേവലോകസ്സ അയം പണ്ണത്തി ജാതാതി വദന്തി. യസ്മാ പന സേസചക്കവാളേസുപി ഛ കാമാവചരദേവലോകാ അത്ഥി. വുത്തമ്പി ചേതം ‘‘സഹസ്സം ചാതുമഹാരാജികാനം സഹസ്സം താവതിംസാന’’ന്തി (അ. നി. ൧൦.൨൯), തസ്മാ നാമപണ്ണത്തിയേവേസാ തസ്സ ദേവലോകസ്സാതി വേദിതബ്ബാ. ഏവഞ്ഹി നിദ്ദോസം പദം ഹോതി.

നന്ദനേ വനേതി ഏത്ഥ തം വനം പവിട്ഠേ പവിട്ഠേ നന്ദയതി തോസേതീതി നന്ദനം. പഞ്ചസു ഹി മരണനിമിത്തേസു ഉപ്പന്നേസു ‘‘സമ്പത്തിം പഹായ ചവിസ്സാമാ’’തി പരിദേവമാനാ ദേവതാ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ‘‘മാ പരിദേവിത്ഥ, അഭിജ്ജനധമ്മാ നാമ സങ്ഖാരാ നത്ഥീ’’തി ഓവദിത്വാ തത്ഥ പവേസാപേതി. താസം അഞ്ഞാഹി ദേവതാഹി ബാഹാസു ഗഹേത്വാ പവേസിതാനമ്പി തസ്സ സമ്പത്തിം ദിസ്വാവ മരണസോകോ വൂപസമ്മതി, പീതിപാമോജ്ജമേവ ഉപ്പജ്ജതി. അഥ തസ്മിം കീളമാനാ ഏവ ഉണ്ഹസന്തത്തോ ഹിമപിണ്ഡോ വിയ വിലീയന്തി, വാതാപഹതദീപസിഖാ വിയ വിജ്ഝായന്തീതി ഏവം യംകിഞ്ചി അന്തോ പവിട്ഠം നന്ദയതി തോസേതിയേവാതി നന്ദനം, തസ്മിം നന്ദനേ. അച്ഛരാസങ്ഘപരിവുതാതി അച്ഛരാതി ദേവധീതാനം നാമം, താസം സമൂഹേന പരിവുതാ.

ദിബ്ബേഹീതി ദേവലോകേ നിബ്ബത്തേഹി. പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹീതി മനാപിയരൂപസദ്ദഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബസങ്ഖാതേഹി പഞ്ചഹി കാമബന്ധനേഹി കാമകോട്ഠാസേഹി വാ. സമപ്പിതാതി ഉപേതാ. ഇതരം തസ്സേവ വേവചനം. പരിചാരയമാനാതി രമമാനാ, തേസു തേസു വാ രൂപാദീസു ഇന്ദ്രിയാനി സഞ്ചാരയമാനാ. തായം വേലായന്തി തസ്മിം പരിചാരണകാലേ. സോ പനസ്സ ദേവപുത്തസ്സ അധുനാ അഭിനിബ്ബത്തകാലോ വേദിതബ്ബോ. തസ്സ ഹി പടിസന്ധിക്ഖണേയേവ രത്തസുവണ്ണക്ഖന്ധോ വിയ വിരോചയമാനോ തിഗാവുതപ്പമാണോ അത്തഭാവോ നിബ്ബത്തി. സോ ദിബ്ബവത്ഥനിവത്ഥോ ദിബ്ബാലങ്കാരപടിമണ്ഡിതോ ദിബ്ബമാലാവിലേപനധരോ ദിബ്ബേഹി ചന്ദനചുണ്ണേഹി സമം വികിരിയമാനോ ദിബ്ബേഹി പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി ഓവുതോ നിവുതോ പരിയോനദ്ധോ ലോഭാഭിഭൂതോ ഹുത്വാ ലോഭനിസ്സരണം നിബ്ബാനം അപസ്സന്തോ ആസഭിം വാചം ഭാസന്തോ വിയ മഹാസദ്ദേന ‘‘ന തേ സുഖം പജാനന്തീ’’തി ഇമം ഗാഥം ഗായമാനോ നന്ദനവനേ വിചരി. തേന വുത്തം – ‘‘തായം വേലായം ഇമം ഗാഥം അഭാസീ’’തി.

യേ ന പസ്സന്തി നന്ദനന്തി യേ തത്ര പഞ്ചകാമഗുണാനുഭവനവസേന നന്ദനവനം ന പസ്സന്തി. നരദേവാനന്തി ദേവനരാനം, ദേവപുരിസാനന്തി അത്ഥോ. തിദസാനന്തി തിക്ഖത്തും ദസന്നം. യസസ്സിനന്തി പരിവാരസങ്ഖാതേന യസേന സമ്പന്നാനം.

അഞ്ഞതരാ ദേവതാതി ഏകാ അരിയസാവികാ ദേവതാ. പച്ചഭാസീതി ‘‘അയം ബാലദേവതാ ഇമം സമ്പത്തിം നിച്ചം അചലം മഞ്ഞതി, നാസ്സാ ഛേദനഭേദനവിദ്ധംസനധമ്മതം ജാനാതീ’’തി അധിപ്പായം വിവട്ടേത്വാ ദസ്സേന്തീ ‘‘ന ത്വം ബാലേ’’തി ഇമായ ഗാഥായ പതിഅഭാസി. യഥാ അരഹതം വചോതി യഥാ അരഹന്താനം വചനം, തഥാ ത്വം ന ജാനാസീതി. ഏവം തസ്സാ അധിപ്പായം പടിക്ഖിപിത്വാ ഇദാനി അരഹന്താനം വചനം ദസ്സേന്തീ അനിച്ചാതിആദിമാഹ. തത്ഥ അനിച്ചാ വത സങ്ഖാരാതി സബ്ബേ തേഭൂമകസങ്ഖാരാ ഹുത്വാ അഭാവത്ഥേന അനിച്ചാ. ഉപ്പാദവയധമ്മിനോതി ഉപ്പാദവയസഭാവാ. ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുജ്ഝന്തീതി ഇദം പുരിമസ്സേവ വേവചനം. യസ്മാ വാ ഉപ്പജ്ജിത്വാ നിരുജ്ഝന്തി, തസ്മാ ഉപ്പാദവയധമ്മിനോതി. ഉപ്പാദവയഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ തദനന്തരാ വേമജ്ഝട്ഠാനം ഗഹിതമേവ ഹോതി. തേസം വൂപസമോ സുഖോതി തേസം സങ്ഖാരാനം വൂപസമസങ്ഖാതം നിബ്ബാനമേവ സുഖം. ഇദം അരഹതം വചോതി.

നന്ദനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.