൨. നന്ദതിസുത്തവണ്ണനാ

൧൨. ദുതിയേ നന്ദതീതി തുസ്സതി അത്തമനോ ഹോതി. പുത്തിമാതി ബഹുപുത്തോ. തസ്സ ഹി ഏകച്ചേ പുത്താ കസികമ്മം കത്വാ ധഞ്ഞസ്സ കോട്ഠേ പൂരേന്തി, ഏകച്ചേ വണിജ്ജം കത്വാ ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം ആഹരന്തി, ഏകച്ചേ രാജാനം ഉപട്ഠഹിത്വാ യാനവാഹനഗാമനിഗമാദീനി ലഭന്തി. അഥ തേസം ആനുഭാവസങ്ഖാതം സിരിം അനുഭവമാനാ മാതാ വാ പിതാ വാ നന്ദതി. ഛണദിവസാദീസു വാ മണ്ഡിതപസാധിതേ പുത്തേ സമ്പത്തിം അനുഭവമാനേ ദിസ്വാ നന്ദതീതി, ‘‘നന്ദതി പുത്തേഹി പുത്തിമാ’’തി ആഹ. ഗോഹി തഥേവാതി യഥാ പുത്തിമാ പുത്തേഹി, തഥാ ഗോസാമികോപി സമ്പന്നം ഗോമണ്ഡലം ദിസ്വാ ഗാവോ നിസ്സായ ഗോരസസമ്പത്തിം അനുഭവമാനോ ഗോഹി നന്ദതി. ഉപധീ ഹി നരസ്സ നന്ദനാതി, ഏത്ഥ ഉപധീതി ചത്താരോ ഉപധീ – കാമൂപധി, ഖന്ധൂപധി, കിലേസൂപധി, അഭിസങ്ഖാരൂപധീതി. കാമാപി ഹി ‘‘യം പഞ്ച കാമഗുണേ പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം കാമാനം അസ്സാദോ’’തി (മ. നി. ൧.൧൬൬) ഏവം വുത്തസ്സ സുഖസ്സ അധിട്ഠാനഭാവതോ ‘‘ഉപധിയതി ഏത്ഥ സുഖ’’ന്തി ഇമിനാ വചനത്ഥേന ഉപധീതി വുച്ചതി. ഖന്ധാപി ഖന്ധമൂലകസ്സ ദുക്ഖസ്സ അധിട്ഠാനഭാവതോ, കിലേസാപി അപായദുക്ഖസ്സ അധിട്ഠാനഭാവതോ, അഭിസങ്ഖാരാപി ഭവദുക്ഖസ്സ അധിട്ഠാനഭാവതോതി. ഇധ പന കാമൂപധി അധിപ്പേതോ. പഞ്ച ഹി കാമഗുണാ തേഭൂമികാദിപാസാദ-ഉളാരസയന-വത്ഥാലങ്കാര-നാടകപരിവാരാദിവസേന പച്ചുപട്ഠിതാ പീതിസോമനസ്സം ഉപസംഹരമാനാ നരം നന്ദയന്തി. തസ്മാ യഥാ പുത്താ ച ഗാവോ ച, ഏവം ഇമേപി ഉപധീ ഹി നരസ്സ നന്ദനാതി വേദിതബ്ബാ. ന ഹി സോ നന്ദതി യോ നിരൂപധീതി യോ കാമഗുണസമ്പത്തിരഹിതോ ദലിദ്ദോ ദുല്ലഭഘാസച്ഛാദനോ, ന ഹി സോ നന്ദതി. ഏവരൂപോ മനുസ്സപേതോ ച മനുസ്സനേരയികോ ച കിം നന്ദിസ്സതി ഭഗവാതി ആഹ.

ഇദം സുത്വാ സത്ഥാ ചിന്തേസി – ‘‘അയം ദേവതാ സോകവത്ഥുമേവ നന്ദവത്ഥും കരോതി, സോകവത്ഥുഭാവമസ്സാ ദീപേസ്സാമീ’’തി ഫലേന ഫലം പാതേന്തോ വിയ തായേവ ഉപമായ തസ്സാ വാദം ഭിന്ദന്തോ തമേവ ഗാഥം പരിവത്തേത്വാ സോചതീതി ആഹ. തത്ഥ സോചതി പുത്തേഹീതി വിദേസഗമനാദിവസേന പുത്തേസു നട്ഠേസുപി നസ്സന്തേസുപി ഇദാനി നസ്സിസ്സന്തീതി നാസസങ്കീപി സോചതി, തഥാ മതേസുപി മരന്തേസുപി ചോരേഹി രാജപുരിസേഹി ഗഹിതേസു വാ പച്ചത്ഥികാനം ഹത്ഥം ഉപഗതേസു വാ മരണസങ്കീപി ഹുത്വാ സോചതി. രുക്ഖപബ്ബതാദീഹി പതിത്വാ ഹത്ഥപാദാദീനം ഭേദവസേന ഭിന്നേസുപി ഭിജ്ജന്തേസുപി ഭേദസങ്കീപി ഹുത്വാ സോചതി. യഥാ ച പുത്തേഹി പുത്തിമാ, ഗോസാമികോപി തഥേവ നവഹാകാരേഹി ഗോഹി സോചതി. ഉപധീ ഹി നരസ്സ സോചനാതി യഥാ ച പുത്തഗാവോ, ഏവം പഞ്ച കാമഗുണോപധീപി –

‘‘തസ്സ ചേ കാമയാനസ്സ, ഛന്ദജാതസ്സ ജന്തുനോ;

തേ കാമാ പരിഹായന്തി, സല്ലവിദ്ധോവ രുപ്പതീ’’തി. (സു. നി. ൭൭൩) –

വുത്തനയേന നരം സോചന്തി. തസ്മാ നരസ്സ സോചനാ സോകവത്ഥുകമേവാതി വേദിതബ്ബാ. ന ഹി സോ സോചതി, യോ നിരൂപധീതി യസ്സ പന ചതുബ്ബിധാപേതേ ഉപധിയോ നത്ഥി, സോ നിരുപധി മഹാഖീണാസവോ കിം സോചിസ്സതി, ന സോചതി ദേവതേതി.

നന്ദതിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.