൯. പഠമദബ്ബസുത്തവണ്ണനാ

൭൯. നവമേ ആയസ്മാതി പിയവചനം. ദബ്ബോതി തസ്സ ഥേരസ്സ നാമം. മല്ലപുത്തോതി മല്ലരാജസ്സ പുത്തോ. സോ ഹി ആയസ്മാ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ പാദമൂലേ കതാഭിനീഹാരോ കപ്പസതസഹസ്സം ഉപചിതപുഞ്ഞസഞ്ചയോ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ മല്ലരാജസ്സ ദേവികാ കുച്ഛിയം നിബ്ബത്തോ കതാധികാരത്താ ജാതിയാ സത്തവസ്സികകാലേയേവ മാതാപിതരോ ഉപസങ്കമിത്വാ പബ്ബജ്ജം യാചി. തേ ച ‘‘പബ്ബജിത്വാപി ആചാരം താവ സിക്ഖതു, സചേ തം നാഭിരമിസ്സതി, ഇധേവ ആഗമിസ്സതീ’’തി അനുജാനിംസു. സോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ പബ്ബജ്ജം യാചി. സത്ഥാപിസ്സ ഉപനിസ്സയസമ്പത്തിം ഓലോകേത്വാ പബ്ബജ്ജം അനുജാനി. തസ്സ പബ്ബജ്ജാസമയേ ദിന്നഓവാദേന ഭവത്തയം ആദിത്തം വിയ ഉപട്ഠാസി. സോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ഖുരഗ്ഗേയേവ അരഹത്തം പാപുണി. യംകിഞ്ചി സാവകേന പത്തബ്ബം, ‘‘തിസ്സോ വിജ്ജാ ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ ഛളഭിഞ്ഞാ നവ ലോകുത്തരധമ്മാ’’തി ഏവമാദികം സബ്ബം അധിഗന്ത്വാ അസീതിയാ മഹാസാവകേസു അബ്ഭന്തരോ അഹോസി. വുത്തഞ്ഹേതം തേന ആയസ്മതാ –

‘‘മയാ ഖോ ജാതിയാ സത്തവസ്സേന അരഹത്തം സച്ഛികതം, യംകിഞ്ചി സാവകേന പത്തബ്ബം, സബ്ബം തം അനുപ്പത്തം മയാ’’തിആദി (പാരാ. ൩൮൦).

യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമീതി സോ കിരായസ്മാ ഏകദിവസം രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപ്പടിക്കന്തോ ഭഗവതോ വത്തം ദസ്സേത്വാ ദിവാട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ഉദകകുമ്ഭതോ ഉദകം ഗഹേത്വാ പാദേ പക്ഖാലേത്വാ ഗത്താനി സീതിം കത്വാ ചമ്മക്ഖണ്ഡം പഞ്ഞാപേത്വാ നിസിന്നോ കാലപരിച്ഛേദം കത്വാ സമാപത്തിം സമാപജ്ജി. അഥായസ്മാ യഥാകാലപരിച്ഛേദം സമാപത്തിതോ വുട്ഠഹിത്വാ അത്തനോ ആയുസങ്ഖാരേ ഓലോകേസി. തസ്സ തേ പരിക്ഖീണാ കതിപയമുഹുത്തികാ ഉപട്ഠഹിംസു. സോ ചിന്തേസി – ‘‘ന ഖോ മേതം പതിരൂപം, യമഹം സത്ഥു അനാരോചേത്വാ സബ്രഹ്മചാരീഹി ച അവിദിതോ ഇധ യഥാനിസിന്നോവ പരിനിബ്ബായിസ്സാമി. യംനൂനാഹം സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ പരിനിബ്ബാനം അനുജാനാപേത്വാ സത്ഥു വത്തം ദസ്സേത്വാ സാസനസ്സ നിയ്യാനികഭാവദസ്സനത്ഥം മയ്ഹം ഇദ്ധാനുഭാവം വിഭാവേന്തോ ആകാസേ നിസീദിത്വാ തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാ പരിനിബ്ബായേയ്യം. ഏവം സന്തേ യേ മയി അസ്സദ്ധാ അപ്പസന്നാ, തേസമ്പി പസാദോ ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, തദസ്സ തേസം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി. ഏവഞ്ച സോ ആയസ്മാ ചിന്തേത്വാ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ സബ്ബം തം തഥേവ അകാസി. തേന വുത്തം – ‘‘അഥ ഖോ ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമീ’’തിആദി.

തത്ഥ പരിനിബ്ബാനകാലോ മേതി ‘‘ഭഗവാ മയ്ഹം അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബാനകാലോ ഉപട്ഠിതോ, തമഹം ഭഗവതോ ആരോചേത്വാ പരിനിബ്ബായിതുകാമോമ്ഹീ’’തി ദസ്സേതി. കേചി പനാഹു ‘‘ന താവ ഥേരോ ജിണ്ണോ, ന ച ഗിലാനോ, പരിനിബ്ബാനായ ച സത്ഥാരം ആപുച്ഛതി, കിം തത്ഥ കാരണം? ‘മേത്തിയഭൂമജകാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബേ മം അമൂലകേന പാരാജികേന അനുദ്ധംസേസും, തസ്മിം അധികരണേ വൂപസന്തേപി അക്കോസന്തിയേവ. തേസം സദ്ദഹിത്വാ അഞ്ഞേപി പുഥുജ്ജനാ മയി അഗാരവം പരിഭവഞ്ച കരോന്തി. ഇമഞ്ച ദുക്ഖഭാരം നിരത്ഥകം വഹിത്വാ കിം പയോജനം, തസ്മാഹം ഇദാനേവ പരിനിബ്ബായിസ്സാമീ’തി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ സത്ഥാരം ആപുച്ഛീ’’തി. തം അകാരണം. ന ഹി ഖീണാസവാ അപരിക്ഖീണേ ആയുസങ്ഖാരേ പരേസം ഉപവാദാദിഭയേന പരിനിബ്ബാനായ ചേതേന്തി ഘടയന്തി വായമന്തി, ന ച പരേസം പസംസാദിഹേതു ചിരം തിട്ഠന്തി, അഥ ഖോ സരസേനേവ അത്തനോ ആയുസങ്ഖാരസ്സ പരിക്ഖയം ആഗമേന്തി. യഥാഹ –

‘‘നാഭികങ്ഖാമി മരണം, നാഭികങ്ഖാമി ജീവിതം;

കാലഞ്ച പടികങ്ഖാമി, നിബ്ബിസം ഭതകോ യഥാ’’തി. (ഥേരഗാ. ൧൯൬, ൬൦൬; മി. പ. ൨.൨.൪) –

ഭഗവാപിസ്സ ആയുസങ്ഖാരം ഓലോകേത്വാ പരിക്ഖീണഭാവം ഞത്വാ ‘‘യസ്സദാനി ത്വം, ദബ്ബ, കാലം മഞ്ഞസീ’’തി ആഹ.

വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാതി ആകാസം അഭിഉഗ്ഗന്ത്വാ, വേഹാസം ഗന്ത്വാതി അത്ഥോ. അഭിസദ്ദയോഗേന ഹി ഇദം ഉപയോഗവചനം, അത്ഥോ പന ഭുമ്മവസേന വേദിതബ്ബോ. വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ കിം അകാസീതി ആഹ – ‘‘ആകാസേ അന്തലിക്ഖേ പല്ലങ്കേന നിസീദിത്വാ’’തിആദി. തത്ഥ തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാതി തേജോകസിണചതുത്ഥജ്ഝാനസമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ. ഥേരോ ഹി തദാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ തിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം കത്വാ ഏകമന്തം ഠിതോ ‘‘ഭഗവാ കപ്പസതസഹസ്സം തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം തത്ഥ തത്ഥ വസന്തോ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ ഇമമേവത്ഥം സന്ധായ അകാസിം, സ്വായമത്ഥോ അജ്ജ മത്ഥകം പത്തോ, ഇദം പച്ഛിമദസ്സന’’ന്തി ആഹ. യേ തത്ഥ പുഥുജ്ജനഭിക്ഖൂ സോതാപന്നസകദാഗാമിനോ ച, തേസു ഏകച്ചാനം മഹന്തം കാരുഞ്ഞം അഹോസി, ഏകച്ചേ ആരോദനപ്പത്താ അഹേസും. അഥസ്സ ഭഗവാ ചിത്താചാരം ഞത്വാ ‘‘തേന ഹി, ദബ്ബ, മയ്ഹം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സേഹീ’’തി ആഹ. താവദേവ സബ്ബോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ സന്നിപതി. അഥായസ്മാ ദബ്ബോ ‘‘ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതീ’’തിആദിനാ (പടി. മ. ൧.൧൦൨; ദീ. നി. ൧.൪൮൪) നയേന ആഗതാനി സാവകസാധാരണാനി സബ്ബാനി പാടിഹാരിയാനി ദസ്സേത്വാ പുന ച ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ ആകാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ ആകാസേ പഥവിം നിമ്മിനിത്വാ തത്ഥ പല്ലങ്കേന നിസിന്നോ തേജോകസിണസമാപത്തിയാ പരികമ്മം കത്വാ സമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ വുട്ഠായ സരീരം ആവജ്ജിത്വാ പുന സമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ സരീരഝാപനതേജോധാതും അധിട്ഠഹിത്വാ പരിനിബ്ബായി. സഹ അധിട്ഠാനേന സബ്ബോ കായോ അഗ്ഗിനാ ആദിത്തോ അഹോസി. ഖണേനേവ ച സോ അഗ്ഗി കപ്പവുട്ഠാനഗ്ഗി വിയ അണുമത്തമ്പി സങ്ഖാരഗതം മസിമത്തമ്പി തത്ഥ കിഞ്ചി അനവസേസേന്തോ അധിട്ഠാനബലേന ഝാപേത്വാ നിബ്ബായി. തേന വുത്തം – ‘‘അഥ ഖോ ആയസ്മാ ദബ്ബോ മല്ലപുത്തോ’’തിആദി. തത്ഥ വുട്ഠഹിത്വാ പരിനിബ്ബായീതി ഇദ്ധിചിത്തതോ വുട്ഠഹിത്വാ ഭവങ്ഗചിത്തേന പരിനിബ്ബായി.

ഝായമാനസ്സാതി ജാലിയമാനസ്സ. ഡയ്ഹമാനസ്സാതി തസ്സേവ വേവചനം. അഥ വാ ഝായമാനസ്സാതി ജാലാപവത്തിക്ഖണം സന്ധായ വുത്തം, ഡയ്ഹമാനസ്സാതി വീതച്ചിതങ്ഗാരക്ഖണം. ഛാരികാതി ഭസ്മം. മസീതി കജ്ജലം. ന പഞ്ഞായിത്ഥാതി ന പസ്സിത്ഥ, അധിട്ഠാനബലേന സബ്ബം ഖണേനേവ അന്തരധായിത്ഥാതി അത്ഥോ. കസ്മാ പന ഥേരോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം ദസ്സേസി, നനു ഭഗവതാ ഇദ്ധിപാടിഹാരിയകരണം പടിക്ഖിത്തന്തി? ന ചോദേതബ്ബമേതം ഗിഹീനം സമ്മുഖാ പാടിഹാരിയകരണസ്സ പടിക്ഖിത്തത്താ. തഞ്ച ഖോ വികുബ്ബനവസേന, ന പനേവം അധിട്ഠാനവസേന. അയം പനായസ്മാ ധമ്മസാമിനാ ആണത്തോവ പാടിഹാരിയം ദസ്സേസി.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ അനുപാദാപരിനിബ്ബാനം സബ്ബാകാരതോ വിദിത്വാ തദത്ഥപരിദീപനം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ അഭേദി കായോതി സബ്ബോ ഭൂതുപാദായപഭേദോ ചതുസന്തതിരൂപകായോ ഭിജ്ജി, അനവസേസതോ ഡയ്ഹി, അന്തരധായി, അനുപ്പത്തിധമ്മതം ആപജ്ജി. നിരോധി സഞ്ഞാതി രൂപായതനാദിഗോചരതായ രൂപസഞ്ഞാദിഭേദാ സബ്ബാപി സഞ്ഞാ അപ്പടിസന്ധികേന നിരോധേന നിരുജ്ഝി. വേദനാ സീതിഭവിംസു സബ്ബാതി വിപാകവേദനാ കിരിയവേദനാതി സബ്ബാപി വേദനാ അപ്പടിസന്ധികനിരോധേന നിരുദ്ധത്താ അണുമത്തമ്പി വേദനാദരഥസ്സ അഭാവതോ സീതിഭൂതാ അഹേസും, കുസലാകുസലവേദനാ പന അരഹത്തഫലക്ഖണേയേവ നിരോധം ഗതാ. ‘‘സീതിരഹിംസൂ’’തിപി പഠന്തി, സന്താ നിരുദ്ധാ അഹേസുന്തി അത്ഥോ. വൂപസമിംസു സങ്ഖാരാതി വിപാകകിരിയപ്പഭേദാ സബ്ബേപി ഫസ്സാദയോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധധമ്മാ അപ്പടിസന്ധികനിരോധേനേവ നിരുദ്ധത്താ വിസേസേന ഉപസമിംസു. വിഞ്ഞാണം അത്ഥമാഗമാതി വിഞ്ഞാണമ്പി വിപാകകിരിയപ്പഭേദം സബ്ബം അപ്പടിസന്ധികനിരോധേനേവ അത്ഥം വിനാസം ഉപച്ഛേദം അഗമാ അഗച്ഛി.

ഇതി ഭഗവാ ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ പഞ്ചന്നമ്പി ഖന്ധാനം പുബ്ബേയേവ കിലേസാഭിസങ്ഖാരുപാദാനസ്സ അനവസേസതോ നിരുദ്ധത്താ അനുപാദാനോ വിയ ജാതവേദോ അപ്പടിസന്ധികനിരോധേന നിരുദ്ധഭാവം നിസ്സായ പീതിവേഗവിസ്സട്ഠം ഉദാനം ഉദാനേസീതി.

നവമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.