൫. ചുന്ദസുത്തവണ്ണനാ

൭൫. പഞ്ചമേ മല്ലേസൂതി ഏവംനാമകേ ജനപദേ. മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാതി ഗുണമഹത്തസങ്ഖ്യാമഹത്തേഹി മഹതാ. സോ ഹി ഭിക്ഖുസങ്ഘോ സീലാദിഗുണവിസേസയോഗേനപി മഹാ തത്ഥ സബ്ബപച്ഛിമകസ്സ സോതാപന്നഭാവതോ, സങ്ഖ്യാമഹത്തേനപി മഹാ അപരിച്ഛിന്നഗണനത്താ. ആയുസങ്ഖാരോസ്സജ്ജനതോ പട്ഠായ ഹി ആഗതാഗതാ ഭിക്ഖൂ ന പക്കമിംസു. ചുന്ദസ്സാതി ഏവംനാമകസ്സ. കമ്മാരപുത്തസ്സാതി സുവണ്ണകാരപുത്തസ്സ. സോ കിര അഡ്ഢോ മഹാകുടുമ്ബികോ ഭഗവതോ പഠമദസ്സനേനേവ സോതാപന്നോ ഹുത്വാ അത്തനോ അമ്ബവനേ സത്ഥുവസനാനുച്ഛവികം ഗന്ധകുടിം, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനഉപട്ഠാനസാലാകുടിമണ്ഡപചങ്കമനാദികേ ച സമ്പാദേത്വാ പാകാരപരിക്ഖിത്തം ദ്വാരകോട്ഠകയുത്തം വിഹാരം കത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ സങ്ഘസ്സ നിയ്യാദേസി. തം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘തത്ര സുദം ഭഗവാ പാവായം വിഹരതി ചുന്ദസ്സ കമ്മാരപുത്തസ്സ അമ്ബവനേ’’തി.

പടിയാദാപേത്വാതി സമ്പാദേത്വാ. ‘‘സൂകരമദ്ദവന്തി സൂകരസ്സ മുദുസിനിദ്ധം പവത്തമംസ’’ന്തി മഹാഅട്ഠകഥായം വുത്തം. കേചി പന ‘‘സൂകരമദ്ദവന്തി ന സൂകരമംസം, സൂകരേഹി മദ്ദിതവംസകളീരോ’’തി വദന്തി. അഞ്ഞേ ‘‘സൂകരേഹി മദ്ദിതപ്പദേസേ ജാതം അഹിഛത്തക’’ന്തി. അപരേ പന ‘‘സൂകരമദ്ദവം നാമ ഏകം രസായന’’ന്തി ഭണിംസു. തഞ്ഹി ചുന്ദോ കമ്മാരപുത്തോ ‘‘അജ്ജ ഭഗവാ പരിനിബ്ബായിസ്സതീ’’തി സുത്വാ ‘‘അപ്പേവ നാമ നം പരിഭുഞ്ജിത്വാ ചിരതരം തിട്ഠേയ്യാ’’തി സത്ഥു ചിരജീവിതുകമ്യതായ അദാസീതി വദന്തി.

തേന മം പരിവിസാതി തേന മമം ഭോജേഹി. കസ്മാ ഭഗവാ ഏവമാഹ? പരാനുദ്ദയതായ. തഞ്ച കാരണം പാളിയം വുത്തമേവ. തേന അഭിഹടഭിക്ഖായ പരേസം അപരിഭോഗാരഹതോ ച തഥാ വത്തും വട്ടതീതി ദസ്സിതം ഹോതി. തസ്മിം കിര സൂകരമദ്ദവേ ദ്വിസഹസ്സദീപപരിവാരേസു ചതൂസു മഹാദീപേസു ദേവതാ ഓജം പക്ഖിപിംസു. തസ്മാ തം അഞ്ഞോ കോചി സമ്മാ ജീരാപേതും ന സക്കോതി, തമത്ഥം പകാസേന്തോ സത്ഥാ പരൂപവാദമോചനത്ഥം ‘‘നാഹം തം, ചുന്ദ, പസ്സാമീ’’തിആദിനാ സീഹനാദം നദി. യേ ഹി പരേ ഉപവദേയ്യും ‘‘അത്തനാ പരിഭുത്താവസേസം നേവ ഭിക്ഖൂനം, ന അഞ്ഞേസം മനുസ്സാനം അദാസി, ആവാടേ നിഖണാപേത്വാ വിനാസേസീ’’തി, ‘‘തേസം വചനോകാസോ മാ ഹോതൂ’’തി പരൂപവാദമോചനത്ഥം സീഹനാദം നദി.

തത്ഥ സദേവകേതിആദീസു സഹ ദേവേഹീതി സദേവകോ, സഹ മാരേനാതി സമാരകോ, സഹ ബ്രഹ്മുനാതി സബ്രഹ്മകോ, സഹ സമണബ്രാഹ്മണേഹീതി സസ്സമണബ്രാഹ്മണീ, പജാതത്താ പജാ, സഹ ദേവമനുസ്സേഹീതി സദേവമനുസ്സാ. തസ്മിം സദേവകേ ലോകേ…പേ… സദേവമനുസ്സായ. തത്ഥ സദേവകവചനേന പഞ്ചകാമാവചരദേവഗ്ഗഹണം, സമാരകവചനേന ഛട്ഠകാമാവചരദേവഗ്ഗഹണം, സബ്രഹ്മകവചനേന ബ്രഹ്മകായികാദിബ്രഹ്മഗ്ഗഹണം, സസ്സമണബ്രാഹ്മണീവചനേന സാസനസ്സ പച്ചത്ഥികപച്ചാമിത്തസമണബ്രാഹ്മണഗ്ഗഹണം സമിതപാപബാഹിതപാപസമണബ്രാഹ്മണഗ്ഗഹണഞ്ച, പജാവചനേന സത്തലോകഗ്ഗഹണം, സദേവമനുസ്സവചനേന സമ്മുതിദേവഅവസേസമനുസ്സഗ്ഗഹണം. ഏവമേത്ഥ തീഹി പദേഹി ഓകാസലോകവസേന, ദ്വീഹി പജാവസേന സത്തലോകോ ഗഹിതോതി വേദിതബ്ബോ. അപരോ നയോ – സദേവകവചനേന അരൂപാവചരലോകോ ഗഹിതോ, സമാരകവചനേന ഛകാമാവചരദേവലോകോ, സബ്രഹ്മകവചനേന രൂപീ ബ്രഹ്മലോകോ, സസ്സമണബ്രാഹ്മണവചനേന ചതുപരിസവസേന സമ്മുതിദേവേഹി സഹ മനുസ്സലോകോ, അവസേസസത്തലോകോ വാ ഗഹിതോതി വേദിതബ്ബോ.

ഭുത്താവിസ്സാതി ഭുത്തവതോ. ഖരോതി ഫരുസോ. ആബാധോതി വിസഭാഗരോഗോ. പബാള്ഹാതി ബലവതിയോ. മാരണന്തികാതി മരണന്താ മരണസമീപപാപനസമത്ഥാ. സതോ സമ്പജാനോ അധിവാസേസീതി സതിം ഉപട്ഠിതം കത്വാ ഞാണേന പരിച്ഛിന്ദിത്വാ അധിവാസേസി. അവിഹഞ്ഞമാനോതി വേദനാനുവത്തനവസേന അസല്ലക്ഖിതധമ്മോ വിയ അപരാപരം പരിവത്തനം അകരോന്തോ അപീളിയമാനോ അദുക്ഖിയമാനോ വിയ അധിവാസേസി. ഭഗവതോ ഹി വേളുവഗാമകേയേവ താ വേദനാ ഉപ്പന്നാ, സമാപത്തിബലേന പന വിക്ഖമ്ഭിതാ യാവ പരിനിബ്ബാനദിവസാ ന ഉപ്പജ്ജിംസു ദിവസേ ദിവസേ സമാപത്തീഹി പടിപണാമനതോ. തം ദിവസം പന പരിനിബ്ബായിതുകാമോ ‘‘കോടിസഹസ്സഹത്ഥീനം ബലം ധാരേന്താനം വജിരസങ്ഘാതസമാനകായാനം അപരിമിതകാലം ഉപചിതപുഞ്ഞസമ്ഭാരാനമ്പി ഭവേ സതി ഏവരൂപാ വേദനാ പവത്തന്തി, കിമങ്ഗം പന അഞ്ഞേസ’’ന്തി സത്താനം സംവേഗജനനത്ഥം സമാപത്തിം ന സമാപജ്ജി, തേന വേദനാ ഖരാ വത്തിംസു. ആയാമാതി ഏഹി യാമ.

ചുന്ദസ്സ ഭത്തം ഭുഞ്ജിത്വാതിആദികാ അപരഭാഗേ ധമ്മസങ്ഗാഹകേഹി ഠപിതാ ഗാഥാ. തത്ഥ ഭുത്തസ്സ ച സൂകരമദ്ദവേനാതി ഭുത്തസ്സ ഉദപാദി, ന പന ഭുത്തപച്ചയാ. യദി ഹി അഭുത്തസ്സ ഉപ്പജ്ജിസ്സാ, അതിഖരോ അഭവിസ്സാ, സിനിദ്ധഭോജനം പന ഭുത്തത്താ തനുകാ വേദനാ അഹോസി, തേനേവ പദസാ ഗന്തും അസക്ഖി. ഏതേന യ്വായം ‘‘യസ്സ തം പരിഭുത്തം സമ്മാ പരിണാമം ഗച്ഛേയ്യ അഞ്ഞത്ര തഥാഗതസ്സാ’’തി സീഹനാദോ നദിതോ, തസ്സ സാത്ഥകതാ ദസ്സിതാ. ബുദ്ധാനഞ്ഹി അട്ഠാനേ ഗജ്ജിതം നാമ നത്ഥി. യസ്മാ തം പരിഭുത്തം ഭഗവതോ ന കിഞ്ചി വികാരം ഉപ്പാദേസി, കമ്മേന പന ലദ്ധോകാസേന ഉപ്പാദിയമാനം വികാരം അപ്പമത്തതായ ഉപസമേന്തോ സരീരേ ബലം ഉപ്പാദേസി, യേന യഥാ വക്ഖമാനം തിവിധം പയോജനം സമ്പാദേസി, തസ്മാ സമ്മദേവ തം പരിണാമം ഗതം, മാരണന്തികത്താ പന വേദനാനം അവിഞ്ഞാതം അപാകടം അഹോസീതി. വിരിച്ചമാനോതി അഭിണ്ഹം പവത്തലോഹിതവിരേചനോവ സമാനോ. അവോചാതി അത്തനാ ഇച്ഛിതട്ഠാനേ പരിനിബ്ബാനത്ഥായ ഏവമാഹ.

കസ്മാ പന ഭഗവാ ഏവം രോഗേ ഉപ്പന്നേ കുസിനാരം അഗമാസി, കിം അഞ്ഞത്ഥ ന സക്കാ പരിനിബ്ബായിതുന്തി? പരിനിബ്ബായിതും നാമ ന കത്ഥചി ന സക്കാ, ഏവം പന ചിന്തേസി – മയി കുസിനാരം ഗതേ മഹാസുദസ്സനസുത്തദേസനായ (ദീ. നി. ൨.൨൪൧) അട്ഠുപ്പത്തി ഭവിസ്സതി, തായ യാ ദേവലോകേ അനുഭവിതബ്ബസദിസാ സമ്പത്തി മനുസ്സലോകേ മയാ അനുഭൂതാ, തം ദ്വീഹി ഭാണവാരേഹി പടിമണ്ഡേത്വാ ദേസേസ്സാമി, തം സുത്വാ ബഹൂ ജനാ കുസലം കത്തബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി. സുഭദ്ദോപി കത്ഥ മം ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ വിസ്സജ്ജനപരിയോസാനേ സരണേസു പതിട്ഠായ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ കമ്മട്ഠാനം ഭാവേത്വാ മയി ധരന്തേയേവ അരഹത്തം പത്വാ പച്ഛിമസാവകോ നാമ ഭവിസ്സതി. അഞ്ഞത്ഥ മയി പരിനിബ്ബുതേ ധാതുനിമിത്തം മഹാകലഹോ ഭവിസ്സതി, ലോഹിതം നദീ വിയ സന്ദിസ്സതി. കുസിനാരായം പന പരിനിബ്ബുതേ ദോണബ്രാഹ്മണോ തം വിവാദം വൂപസമേത്വാ ധാതുയോ വിഭജിത്വാ ദസ്സതീതി ഇമാനി തീണി കാരണാനി പസ്സന്തോ ഭഗവാ മഹതാ ഉസ്സാഹേന കുസിനാരം അഗമാസി.

ഇങ്ഘാതി ചോദനത്ഥേ നിപാതോ. കിലന്തോസ്മീതി പരിസ്സന്തോ അസ്മി. തേന യഥാവുത്തവേദനാനം ബലവഭാവം ഏവ ദസ്സേതി. ഭഗവാ ഹി അത്തനോ ആനുഭാവേന തദാ പദസാ അഗമാസി, അഞ്ഞേസം പന യഥാ പദുദ്ധാരമ്പി കാതും ന സക്കാ, തഥാ വേദനാ തിഖിണാ ഖരാ കടുകാ വത്തിംസു. തേനേവാഹ ‘‘നിസീദിസ്സാമീ’’തി.

ഇദാനീതി അധുനാ. ലുളിതന്തി മദ്ദിതം വിയ ആകുലം. ആവിലന്തി ആലുലം. അച്ഛോദകാതി തനുപസന്നസലിലാ. സാതോദകാതി മധുരതോയാ. സീതോദകാതി സീതലജലാ. സേതോദകാതി നിക്കദ്ദമാ. ഉദകഞ്ഹി സഭാവതോ സേതവണ്ണം, ഭൂമിവസേന കദ്ദമാവിലതായ ച അഞ്ഞാദിസം ഹോതി, കകുധാപി നദീ വിമലവാലികാ സമോകിണ്ണാ സേതവണ്ണാ സന്ദതി. തേന വുത്തം ‘‘സേതോദകാ’’തി. സുപതിത്ഥാതി സുന്ദരതിത്ഥാ. രമണീയാതി മനോഹരഭൂമിഭാഗതായ രമിതബ്ബാ യഥാവുത്തഉദകസമ്പത്തിയാ ച മനോരമാ.

കിലന്തോസ്മി ചുന്ദക, നിപജ്ജിസ്സാമീതി തഥാഗതസ്സ ഹി –

‘‘കാളാവകഞ്ച ഗങ്ഗേയ്യം, പണ്ഡരം തമ്ബപിങ്ഗലം;

ഗന്ധമങ്ഗലഹേമഞ്ച, ഉപോസഥഛദ്ദന്തിമേ ദസാ’’തി. –

ഏവം വുത്തേസു ദസസു ഹത്ഥികുലേസു കാളാവകസങ്ഖാതാനം യം ദസന്നം പകതിഹത്ഥീനം ബലം, തം ഏകസ്സ ഗങ്ഗേയ്യസ്സാതി ഏവം ദസഗുണിതായ ഗണനായ പകതിഹത്ഥീനം കോടിസഹസ്സബലപ്പമാണം സരീരബലം. തം സബ്ബമ്പി തസ്മിം ദിവസേ പച്ഛാഭത്തതോ പട്ഠായ ചങ്ഗവാരേ പക്ഖിത്തഉദകം വിയ പരിക്ഖയം ഗതം. പാവായ തിഗാവുതേ കുസിനാരാ. ഏതസ്മിം അന്തരേ പഞ്ചവീസതിയാ ഠാനേസു നിസീദിത്വാ മഹന്തം ഉസ്സാഹം കത്വാ ആഗച്ഛന്തോ സൂരിയത്ഥങ്ഗമനവേലായ ഭഗവാ കുസിനാരം പാപുണീതി ഏവം ‘‘രോഗോ നാമ സബ്ബം ആരോഗ്യം മദ്ദന്തോ ആഗച്ഛതീ’’തി ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തോ സദേവകസ്സ ലോകസ്സ സംവേഗകരം വാചം ഭാസന്തോ ‘‘കിലന്തോസ്മി, ചുന്ദക, നിപജ്ജിസ്സാമീ’’തി ആഹ.

സീഹസേയ്യന്തി ഏത്ഥ കാമഭോഗീസേയ്യാ പേതസേയ്യാ തഥാഗതസേയ്യാ സീഹസേയ്യാതി ചതസ്സോ സേയ്യാ. തത്ഥ ‘‘യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, കാമഭോഗീ വാമേന പസ്സേന സേയ്യം കപ്പേന്തീ’’തി (അ. നി. ൪.൨൪൬) അയം കാമഭോഗീസേയ്യാ. ‘‘യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, പേതാ ഉത്താനാ സേന്തീ’’തി (അ. നി. ൪.൨൪൬) അയം പേതസേയ്യാ. ചതുത്ഥജ്ഝാനം തഥാഗതസേയ്യാ. ‘‘സീഹോ, ഭിക്ഖവേ, മിഗരാജാ ദക്ഖിണേന പസ്സേന സേയ്യം കപ്പേതീ’’തി (അ. നി. ൪.൨൪൬) അയം സീഹസേയ്യാ. അയഞ്ഹി തേജുസ്സദഇരിയാപഥത്താ ഉത്തമസേയ്യാ നാമ. തേന വുത്തം – ‘‘ദക്ഖിണേന പസ്സേന സീഹസേയ്യം കപ്പേസീ’’തി. പാദേ പാദന്തി ദക്ഖിണപാദേ വാമപാദം. അച്ചാധായാതി അതിആധായ, ഗോപ്ഫകം അതിക്കമ്മ ഠപേത്വാ. ഗോപ്ഫകേന ഹി ഗോപ്ഫകേ, ജാണുനാ ജാണുമ്ഹി സങ്ഘട്ടിയമാനേ അഭിണ്ഹം വേദനാ ഉപ്പജ്ജന്തി, സേയ്യാ ഫാസുകാ ന ഹോതി. യഥാ പന ന സങ്ഘട്ടേതി, ഏവം അതിക്കമ്മ ഠപിതേ വേദനാ നുപ്പജ്ജന്തി, സേയ്യാ ഫാസുകാ ഹോതി. തസ്മാ ഏവം നിപജ്ജി.

ഗന്ത്വാന ബുദ്ധോതി ഇമാ ഗാഥാ അപരഭാഗേ ധമ്മസങ്ഗാഹകേഹി ഠപിതാ. തത്ഥ നദികന്തി നദിം. അപ്പടിമോധ ലോകേതി അപ്പടിമോ ഇധ ഇമസ്മിം സദേവകേ ലോകേ. ന്ഹത്വാ ച പിവിത്വാ ചുദതാരീതി ഗത്താനം സീതികരണവസേന ന്ഹത്വാ ച പാനീയം പിവിത്വാ ച നദിതോ ഉത്തരി. തദാ കിര ഭഗവതി ന്ഹായന്തേ അന്തോനദിയം മച്ഛകച്ഛപാ, ഉദകം, ഉഭോസു തീരേസു വനസണ്ഡോ, സബ്ബോ ച സോ ഭൂമിഭാഗോതി സബ്ബം സുവണ്ണവണ്ണമേവ അഹോസി. പുരക്ഖതോതി ഗുണവിസിട്ഠസത്തുത്തമഗരുഭാവതോ സദേവകേന ലോകേന പൂജാസമ്മാനവസേന പുരക്ഖതോ. ഭിക്ഖുഗണസ്സ മജ്ഝേതി ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ മജ്ഝേ. തദാ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ വേദനാനം അധിമത്തഭാവം വിദിത്വാ ആസന്നാ ഹുത്വാ സമന്തതോ പരിവാരേത്വാവ ഗച്ഛന്തി. സത്ഥാതി ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികപരമത്ഥേഹി സത്താനം അനുസാസനതോ സത്ഥാ. പവത്താ ഭഗവാ ഇധ ധമ്മേതി ഭാഗ്യവന്തതാദീഹി ഭഗവാ ഇധ സീലാദിസാസനധമ്മേ പവത്താ, ധമ്മേ വാ ചതുരാസീതിധമ്മക്ഖന്ധസഹസ്സാനി പവത്താ പവത്തേതാ. അമ്ബവനന്തി തസ്സാ ഏവ നദിയാ തീരേ അമ്ബവനം. ആമന്തയി ചുന്ദകന്തി തസ്മിം കിര ഖണേ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഉദകസാടികം പീളേന്തോ ഓഹീയി, ചുന്ദകത്ഥേരോ സമീപേ അഹോസി. തസ്മാ തം ഭഗവാ ആമന്തയി. പമുഖേ നിസീദീതി വത്തസീസേന സത്ഥു പുരതോ നിസീദി ‘‘കിം നു ഖോ സത്ഥാ ആണാപേതീ’’തി. ഏത്താവതാ ധമ്മഭണ്ഡാഗാരികോ അനുപ്പത്തോ. ഏവം അനുപ്പത്തം അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി.

ഉപദഹേയ്യാതി ഉപ്പാദേയ്യ, വിപ്പടിസാരസ്സ ഉപ്പാദകോ കോചി പുരിസോ സിയാ അപി ഭവേയ്യ. അലാഭാതി യേ അഞ്ഞേസം ദാനം ദദന്താനം ദാനാനിസംസസങ്ഖാതാ ലാഭാ ഹോന്തി, തേ അലാഭാ. ദുല്ലദ്ധന്തി പുഞ്ഞവിസേസേന ലദ്ധമ്പി മനുസ്സത്തം ദുല്ലദ്ധം. യസ്സ തേതി യസ്സ തവ. ഉത്തണ്ഡുലം വാ അതികിലിന്നം വാ കോ തം ജാനാതി, കീദിസമ്പി പച്ഛിമം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജിത്വാ തഥാഗതോ പരിനിബ്ബുതോ, അദ്ധാ തേന യം വാ തം വാ ദിന്നം ഭവിസ്സതീതി. ലാഭാതി ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികാ ദാനാനിസംസസങ്ഖാതാ ലാഭാ. സുലദ്ധന്തി തുയ്ഹം മനുസ്സത്തം സുലദ്ധം. സമ്മുഖാതി സമ്മുഖതോ, ന അനുസ്സവേന ന പരമ്പരായാതി അത്ഥോ. മേതന്തി മേ ഏതം മയാ ഏതം. ദ്വേമേതി ദ്വേ ഇമേ. സമസമഫലാതി സബ്ബാകാരേന സമാനഫലാ.

നനു ച യം സുജാതായ ദിന്നം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജിത്വാ തഥാഗതോ അഭിസമ്ബുദ്ധോ, തം കിലേസാനം അപ്പഹീനകാലേ ദാനം, ഇദം പന ചുന്ദസ്സ ദാനം ഖീണാസവകാലേ, കസ്മാ ഏതാനി സമഫലാനീതി? പരിനിബ്ബാനസമതായ സമാപത്തിസമതായ അനുസ്സരണസമതായ ച. ഭഗവാ ഹി സുജാതായ ദിന്നം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജിത്വാ സഉപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതോ, ചുന്ദേന ദിന്നം ഭുഞ്ജിത്വാ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതോതി ഏവം പരിനിബ്ബാനസമതായപി സമഫലാനി. അഭിസമ്ബുജ്ഝനദിവസേ ച അഗ്ഗമഗ്ഗസ്സ ഹേതുഭൂതാ ചതുവീസതികോടിസതസഹസ്സസങ്ഖാ സമാപത്തിയോ സമാപജ്ജി, പരിനിബ്ബാനദിവസേപി സബ്ബാ താ സമാപജ്ജി. ഏവം സമാപത്തിസമതായപി സമഫലാനി. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ –

‘‘യസ്സ ചേതം പിണ്ഡപാതം പരിഭുഞ്ജിത്വാ അനുത്തരം അപ്പമാണം ചേതോസമാധിം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അപ്പമാണോ തസ്സ പുഞ്ഞാഭിസന്ദോ കുസലാഭിസന്ദോ’’തിആദി. –

സുജാതാ ച അപരഭാഗേ അസ്സോസി ‘‘ന കിര സാ രുക്ഖദേവതാ, ബോധിസത്തോ കിരേസ, തം കിര പിണ്ഡപാതം പരിഭുഞ്ജിത്വാ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ, സത്തസത്താഹം കിരസ്സ തേന യാപനാ അഹോസീ’’തി. തസ്സാ ഇദം സുത്വാ ‘‘ലാഭാ വത മേ’’തി അനുസ്സരന്തിയാ ബലവപീതിസോമനസ്സം ഉദപാദി. ചുന്ദസ്സപി അപരഭാഗേ ‘‘അവസാനപിണ്ഡപാതോ കിര മയാ ദിന്നോ, ധമ്മസീസം കിര മയാ ഗഹിതം, മയ്ഹം കിര പിണ്ഡപാതം പരിഭുഞ്ജിത്വാ സത്ഥാ അത്തനാ ചിരകാലാഭിപത്ഥിതായ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതോ’’തി സുത്വാ ‘‘ലാഭാ വത മേ’’തി അനുസ്സരതോ ബലവപീതിസോമനസ്സം ഉദപാദി. ഏവം അനുസ്സരണസമതായപി സമഫലാനി ദ്വേപി പിണ്ഡപാതദാനാനീതി വേദിതബ്ബാനി.

ആയുസംവത്തനികന്തി ദീഘായുകസംവത്തനികം. ഉപചിതന്തി പസുതം ഉപ്പാദിതം. യസസംവത്തനികന്തി പരിവാരസംവത്തനികം. ആധിപതേയ്യസംവത്തനികന്തി സേട്ഠഭാവസംവത്തനികം.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം ദാനസ്സ മഹപ്ഫലതഞ്ചേവ സീലാദിഗുണേഹി അത്തനോ ച അനുത്തരദക്ഖിണേയ്യഭാവം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനഞ്ചാതി തിവിധമ്പി അത്ഥം സബ്ബാകാരതോ വിദിത്വാ തദത്ഥദീപനം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ദാനം ദേന്തസ്സ ചിത്തസമ്പത്തിയാ ച ദക്ഖിണേയ്യസമ്പത്തിയാ ച ദാനമയം പുഞ്ഞം ഉപചീയതി, മഹപ്ഫലതരഞ്ച മഹാനിസംസതരഞ്ച ഹോതീതി അത്ഥോ. അഥ വാ ദദതോ പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീതി ദേയ്യധമ്മം പരിച്ചജന്തോ പരിച്ചാഗചേതനായ ബഹുലീകതായ അനുക്കമേന സബ്ബത്ഥ അനാപത്തിബഹുലോ സുവിസുദ്ധസീലം രക്ഖിത്വാ സമഥവിപസ്സനഞ്ച ഭാവേതും സക്കോതീതി തസ്സ ദാനാദിവസേന തിവിധമ്പി പുഞ്ഞം അഭിവഡ്ഢതീതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. സംയമതോതി സീലസംയമേന സംയമന്തസ്സ, സംവരേ ഠിതസ്സാതി അത്ഥോ. വേരം ന ചീയതീതി പഞ്ചവിധവേരം ന പവഡ്ഢതി, അദോസപധാനത്താ വാ അധിസീലസ്സ കായവാചാചിത്തേഹി സയംമന്തോ സുവിസുദ്ധസീലോ ഖന്തിബഹുലതായ കേനചി വേരം ന കരോതി, കുതോ തസ്സ ഉപചയോ. തസ്മാ തസ്സ സംയമതോ സംയമന്തസ്സ, സംയമഹേതു വാ വേരം ന ചീയതി. കുസലോ ച ജഹാതി പാപകന്തി കുസലോ പന ഞാണസമ്പന്നോ സുവിസുദ്ധസീലേ പതിട്ഠിതോ അട്ഠതിംസായ ആരമ്മണേസു അത്തനോ അനുരൂപം കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ ഉപചാരപ്പനാഭേദം ഝാനം സമ്പാദേന്തോ പാപകം ലാമകം കാമച്ഛന്ദാദിഅകുസലം വിക്ഖമ്ഭനവസേന ജഹാതി പരിച്ചജതി. സോ തമേവ ഝാനം പാദകം കത്വാ സങ്ഖാരേസു ഖയവയം പട്ഠപേത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരിയമഗ്ഗേന അനവസേസം പാപകം ലാമകം അകുസലം സമുച്ഛേദവസേന ജഹാതി. രാഗദോസമോഹക്ഖയാ സ നിബ്ബുതോതി സോ ഏവം പാപകം പജഹിത്വാ രാഗാദീനം ഖയാ അനവസേസകിലേസനിബ്ബാനേന, തതോ പരം ഖന്ധനിബ്ബാനേന ച നിബ്ബുതോ ഹോതീതി ഏവം ഭഗവാ ചുന്ദസ്സ ച ദക്ഖിണസമ്പത്തിം, അത്തനോ ച ദക്ഖിണേയ്യസമ്പത്തിം നിസ്സായ പീതിവേഗവിസ്സട്ഠം ഉദാനം ഉദാനേസി.

പഞ്ചമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.