൪. ചതുത്ഥനിബ്ബാനപടിസംയുത്തസുത്തവണ്ണനാ

൭൪. ചതുത്ഥേ അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി തദാ കിര ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന സന്ദസ്സനാദിവസേന നിബ്ബാനപടിസംയുത്തായ ധമ്മദേസനായ കതായ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം താവ ഭഗവതാ അമതമഹാനിബ്ബാനധാതുയാ അനേകാകാരവോകാരം ആനിസംസം ദസ്സേന്തേന അനഞ്ഞസാധാരണോ ആനുഭാവോ പകാസിതോ, അധിഗമൂപായോ പനസ്സാ ന ഭാസിതോ, കഥം നു ഖോ പടിപജ്ജന്തേഹി അമ്ഹേഹി അയം അധിഗന്തബ്ബാ’’തി. അഥ ഭഗവാ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതം യഥാവുത്തപരിവിതക്കസങ്ഖാതം അത്ഥം സബ്ബാകാരതോ വിദിത്വാ. ഇമം ഉദാനന്തി തണ്ഹാവസേന കത്ഥചി അനിസ്സിതസ്സ പസ്സദ്ധകായചിത്തസ്സ വീഥിപടിപന്നവിപസ്സനസ്സ അരിയമഗ്ഗേന അനവസേസതോ തണ്ഹാപഹാനേന നിബ്ബാനാധിഗമവിഭാവനം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ നിസ്സിതസ്സ ചലിതന്തി രൂപാദിസങ്ഖാരേ തണ്ഹാദിട്ഠീഹി നിസ്സിതസ്സ ചലിതം ‘‘ഏതം മമ, ഏസോ മേ അത്താ’’തി തണ്ഹാദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ഹോതി. അപ്പഹീനതണ്ഹാദിട്ഠികസ്സ ഹി പുഗ്ഗലസ്സ സുഖാദീസു ഉപ്പന്നേസു താനി അഭിഭുയ്യ വിഹരിതും അസക്കോന്തസ്സ ‘‘മമ വേദനാ, അഹം വേദിയാമീ’’തിആദിനാ തണ്ഹാദിട്ഠിഗാഹവസേന കുസലപ്പവത്തിതോ ചിത്തസന്താനസ്സ ചലനം കമ്പനം, അവക്ഖലിതം വാ ഹോതീതി അത്ഥോ. അനിസ്സിതസ്സ ചലിതം നത്ഥീതി യോ പന വിസുദ്ധിപടിപദം പടിപജ്ജന്തോ സമഥവിപസ്സനാഹി തണ്ഹാദിട്ഠിയോ വിക്ഖമ്ഭേത്വാ അനിച്ചാദിവസേന സങ്ഖാരേ സമ്മസന്തോ വിഹരതി, തസ്സ തം അനിസ്സിതസ്സ യഥാവുത്തം ചലിതം അവക്ഖലിതം, വിപ്ഫന്ദിതം വാ നത്ഥി കാരണസ്സ സുവിക്ഖമ്ഭിതത്താ.

ചലിതേ അസതീതി യഥാവുത്തേ ചലിതേ അസതി യഥാ തണ്ഹാദിട്ഠിഗാഹാ നപ്പവത്തന്തി, തഥാ വീഥിപടിപന്നായ വിപസ്സനായ തം ഉസ്സുക്കന്തസ്സ. പസ്സദ്ധീതി വിപസ്സനാചിത്തസഹജാതാനം കായചിത്താനം സാരമ്ഭകരകിലേസവൂപസമിനീ ദുവിധാപി പസ്സദ്ധി ഹോതി. പസ്സദ്ധിയാ സതി നതി ന ഹോതീതി പുബ്ബേനാപരം വിസേസയുത്തായ പസ്സദ്ധിയാ സതി അനവജ്ജസുഖാധിട്ഠാനം സമാധിം വഡ്ഢേത്വാ തം പഞ്ഞായ സമവായകരണേന സമഥവിപസ്സനം യുഗനദ്ധം യോജേത്വാ മഗ്ഗപരമ്പരായ കിലേസേ ഖേപേന്തസ്സ കാമഭവാദീസു നമനതോ ‘‘നതീ’’തി ലദ്ധനാമാ തണ്ഹാ അരഹത്തമഗ്ഗക്ഖണേ അനവസേസതോ ന ഹോതി, അനുപ്പത്തിധമ്മതം ആപാദിതത്താ ന ഉപ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ.

നതിയാ അസതീതി അരഹത്തമഗ്ഗേന തണ്ഹായ സുപ്പഹീനത്താ ഭവാദിഅത്ഥായ ആലയനികന്തി പരിയുട്ഠാനേ അസതി. ആഗതിഗതി ന ഹോതീതി പടിസന്ധിവസേന ഇധ ആഗതി ആഗമനം ചുതിവസേന ഗതി ഇതോ പരലോകഗമനം പേച്ചഭാവോ ന ഹോതി ന പവത്തതി. ആഗതിഗതിയാ അസതീതി വുത്തനയേന ആഗതിയാ ച ഗതിയാ ച അസതി. ചുതൂപപാതോ ന ഹോതീതി അപരാപരം ചവനുപപജ്ജനം ന ഹോതി ന പവത്തതി. അസതി ഹി കിലേസവട്ടേ കമ്മവട്ടം പച്ഛിന്നമേവ, പച്ഛിന്നേ ച തസ്മിം കുതോ വിപാകവട്ടസ്സ സമ്ഭവോ. തേനാഹ – ‘‘ചുതൂപപാതേ അസതി നേവിധ ന ഹുര’’ന്തിആദി. തത്ഥ യം വത്തബ്ബം, തം ഹേട്ഠാ ബാഹിയസുത്തേ വിത്ഥാരതോ വുത്തമേവ. തസ്മാ തത്ഥ വുത്തനയേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ഇതി ഭഗവാ ഇധാപി തേസം ഭിക്ഖൂനം അനവസേസതോ വട്ടദുക്ഖവൂപസമഹേതുഭൂതം അമതമഹാനിബ്ബാനസ്സ ആനുഭാവം സമ്മാപടിപത്തിയാ പകാസേതി.

ചതുത്ഥസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.