൭. സുഭൂതിസുത്തവണ്ണനാ

൫൭. സത്തമേ സുഭൂതീതി തസ്സ ഥേരസ്സ നാമം. സോ ഹി ആയസ്മാ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ പാദമൂലേ കതാഭിനീഹാരോ കപ്പസതസഹസ്സം ഉപചിതപുഞ്ഞസമ്ഭാരോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഉളാരവിഭവേ ഗഹപതികുലേ ഉപ്പന്നോ ഭഗവതോ ധമ്മദേസനം സുത്വാ സംവേഗജാതോ ഘരാ നിക്ഖമ്മ പബ്ബജിത്വാ കതാധികാരത്താ ഘടേന്തോ വായമന്തോ ന ചിരസ്സേവ ഛളഭിഞ്ഞോ ജാതോ, ബ്രഹ്മവിഹാരഭാവനായ പന ഉക്കംസപാരമിപ്പത്തിയാ ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം അരണവിഹാരീനം യദിദം സുഭൂതീ’’തി (അ. നി. ൧.൨൦൧) അരണവിഹാരേ ഭഗവതാ ഏതദഗ്ഗേ ഠപിതോ. സോ ഏകദിവസം സായന്ഹസമയം ദിവാട്ഠാനതോ വിഹാരങ്ഗണം ഓതിണ്ണോ ചതുപരിസമജ്ഝേ ഭഗവന്തം ധമ്മം ദേസേന്തം ദിസ്വാ ‘‘ദേസനാപരിയോസാനേ വുട്ഠഹിത്വാ വന്ദിസ്സാമീ’’തി കാലപരിച്ഛേദം കത്വാ ഭഗവതോ അവിദൂരേ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ നിസിന്നോ ഫലസമാപത്തിം സമാപജ്ജി. തേന വുത്തം – ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സുഭൂതി…പേ… സമാപജ്ജിത്വാ’’തി.

തത്ഥ ദുതിയജ്ഝാനതോ പട്ഠായ രൂപാവചരസമാധി സബ്ബോപി അരൂപാവചരസമാധി അവിതക്കസമാധി ഏവ. ഇധ പന ചതുത്ഥജ്ഝാനപാദകോ അരഹത്തഫലസമാധി ‘‘അവിതക്കസമാധീ’’തി അധിപ്പേതോ. ദുതിയജ്ഝാനാദീഹി പഹീനാ മിച്ഛാവിതക്കാ ന താവ സുപ്പഹീനാ അച്ചന്തപഹാനാഭാവതോ, അരിയമഗ്ഗേന പന പഹീനാ ഏവ പുന പഹാനകിച്ചാഭാവതോ. തസ്മാ അഗ്ഗമഗ്ഗപരിയോസാനഭൂതോ അരഹത്തഫലസമാധി സബ്ബേസം മിച്ഛാവിതക്കാനം പഹാനന്തേ ഉപ്പന്നത്താ വിസേസതോ ‘‘അവിതക്കസമാധീ’’തി വത്തബ്ബതം അരഹതി, പഗേവ ചതുത്ഥജ്ഝാനപാദകോ. തേന വുത്തം – ‘‘ഇധ പന ചതുത്ഥജ്ഝാനപാദകോ അരഹത്തഫലസമാധി ‘അവിതക്കസമാധീ’തി അധിപ്പേതോ’’തി.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം ആയസ്മതോ സുഭൂതിസ്സ സബ്ബമിച്ഛാവിതക്കസബ്ബസംകിലേസപഹാനസങ്ഖാതം അത്ഥം സബ്ബാകാരതോ ജാനിത്വാ തദത്ഥദീപകം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ യസ്സ വിതക്കാ വിധൂപിതാതി യേന അരിയപുഗ്ഗലേന, യസ്സ വാ അരിയപുഗ്ഗലസ്സ കാമവിതക്കാദയോ സബ്ബേപി മിച്ഛാവിതക്കാ വിധൂപിതാ അരിയമഗ്ഗഞാണേന സന്താപിതാ സമുച്ഛിന്നാ. അജ്ഝത്തം സുവികപ്പിതാ അസേസാതി നിയകജ്ഝത്തസങ്ഖാതേ അത്തനോ സന്താനേ ഉപ്പജ്ജനാരഹാ സുവികപ്പിതാ സുട്ഠു വികപ്പിതാ അസേസതോ, കിഞ്ചിപി അസേസേത്വാ സുസമുച്ഛിന്നാതി അത്ഥോ. തം സങ്ഗമതിച്ച അരൂപസഞ്ഞീതി ഏത്ഥ ന്തി നിപാതമത്തം. അഥ വാ ഹേതുഅത്ഥോ തംസദ്ദോ. യസ്മാ അനവസേസേന മിച്ഛാവിതക്കാ സമുച്ഛിന്നാ, തസ്മാ രാഗസങ്ഗാദികം പഞ്ചവിധം സങ്ഗം, സബ്ബമ്പി വാ കിലേസസങ്ഗം അതിച്ച അതിക്കമിത്വാ അതിക്കമനഹേതു രൂപസഭാവാഭാവതോ രുപ്പനസങ്ഖാതസ്സ ച വികാരസ്സ തത്ഥ അഭാവതോ നിബ്ബികാരഹേതുഭാവതോ വാ ‘‘അരൂപ’’ന്തി ലദ്ധനാമം നിബ്ബാനം ആരമ്മണം കത്വാ പവത്താഹി മഗ്ഗഫലസഞ്ഞാഹി അരൂപസഞ്ഞീ. ചതുയോഗാതിഗതോതി കാമയോഗോ ഭവയോഗോ ദിട്ഠിയോഗോ അവിജ്ജായോഗോതി ചത്താരോ യോഗേ യഥാരഹം ചതൂഹിപി മഗ്ഗേഹി അതിക്കമിത്വാ ഗതോ. ന ജാതു മേതീതി മകാരോ പദസന്ധികരോ, ജാതു ഏകംസേനേവ പുനബ്ഭവായ ന ഏതി, ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തി തസ്സ നത്ഥീതി അത്ഥോ. ‘‘ന ജാതി മേതീ’’തിപി പഠന്തി, സോ ഏവത്ഥോ. ഇതി ഭഗവാ ആയസ്മതോ സുഭൂതിസ്സ അരഹത്തഫലസമാപത്തിവിഹാരം അനുപാദിസേസനിബ്ബാനഞ്ച ആരബ്ഭ പീതിവേഗവിസ്സട്ഠം ഉദാനം ഉദാനേസി.

സത്തമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.