൩. പച്ചവേക്ഖണസുത്തവണ്ണനാ

൫൩. തതിയേ അത്തനോ അനേകേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ പഹീനേതി ലോഭദോസമോഹവിപരീതമനസികാരഅഹിരികാനോത്തപ്പകോധൂപനാഹമക്ഖപലാസഇസ്സാമച്ഛരിയമായാ- സാഠേയ്യഥമ്ഭസാരമ്ഭമാനാതിമാനമദപമാദതണ്ഹാഅവിജ്ജാതിവിധാകുസലമൂലദുച്ചരിതസംകിലേസവിസമ- സഞ്ഞാവിതക്കപപഞ്ചചതുബ്ബിധവിപല്ലാസആസവഓഘയോഗഗന്ഥാഗതിഗമനതണ്ഹുപാദാനപഞ്ചവിധ- ചേതോഖിലപഞ്ചചേതോവിനിബന്ധനീവരണാഭിനന്ദനഛവിവാദ- മൂലതണ്ഹാകായസത്താനുസയഅട്ഠമിച്ഛത്തനവ- തണ്ഹാമൂലകദസാകുസലകമ്മപഥദ്വാസട്ഠിദിട്ഠിഗതഅട്ഠസതതണ്ഹാവിചരിതാദിപ്പഭേദേ അത്തനോ സന്താനേ അനാദികാലപവത്തേ ദിയഡ്ഢസഹസ്സകിലേസേ തംസഹഗതേ ചാപി അനേകേ പാപകേ ലാമകേ അകോസല്ലസമ്ഭൂതട്ഠേന അകുസലേ ധമ്മേ അനവസേസം സഹ വാസനായ ബോധിമൂലേയേവ പഹീനേ അരിയമഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നേ പച്ചവേക്ഖമാനോ ‘‘അയമ്പി മേ കിലേസോ പഹീനോ, അയമ്പി മേ കിലേസോ പഹീനോ’’തി അനുപദപച്ചവേക്ഖണായ പച്ചവേക്ഖമാനോ ഭഗവാ നിസിന്നോ ഹോതി.

അനേകേ ച കുസലേ ധമ്മേതി സീലസമാധിപഞ്ഞാവിമുത്തിവിമുത്തിഞാണദസ്സനം ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ, ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ, ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ, ചത്താരോ അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ഫലാനി, ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ, ചതുയോനിപരിച്ഛേദകഞാണം, ചത്താരോ അരിയവംസാ, ചത്താരി വേസാരജ്ജഞാണാനി, പഞ്ച പധാനിയങ്ഗാനി, പഞ്ചങ്ഗികോ സമ്മാസമാധി, പഞ്ചഞാണികോ സമ്മാസമാധി, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, പഞ്ച ബലാനി, പഞ്ച നിസ്സാരണീയാ ധാതുയോ, പഞ്ച വിമുത്തായതനഞാണാനി, പഞ്ച വിമുത്തിപരിപാചനീയാ സഞ്ഞാ, ഛ അനുസ്സതിട്ഠാനാനി, ഛ ഗാരവാ, ഛ നിസ്സാരണീയാ ധാതുയോ, ഛ സതതവിഹാരാ, ഛ അനുത്തരിയാനി, ഛ നിബ്ബേധഭാഗിയാ പഞ്ഞാ, ഛ അഭിഞ്ഞാ, ഛ അസാധാരണഞാണാനി, സത്ത അപരിഹാനിയാ ധമ്മാ, സത്ത അരിയധനാനി, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ, സത്ത സപ്പുരിസധമ്മാ, സത്ത നിജ്ജരവത്ഥൂനി, സത്ത സഞ്ഞാ, സത്ത ദക്ഖിണേയ്യപുഗ്ഗലദേസനാ, സത്ത ഖീണാസവബലദേസനാ, അട്ഠ പഞ്ഞാപടിലാഭഹേതുദേസനാ, അട്ഠ സമ്മത്താനി, അട്ഠ ലോകധമ്മാതിക്കമാ, അട്ഠ ആരമ്ഭവത്ഥൂനി, അട്ഠ അക്ഖണദേസനാ, അട്ഠ മഹാപുരിസവിതക്കാ, അട്ഠ അഭിഭായതനദേസനാ, അട്ഠ വിമോക്ഖാ, നവ യോനിസോമനസികാരമൂലകാ ധമ്മാ, നവ പാരിസുദ്ധിപധാനിയങ്ഗാനി, നവ സത്താവാസദേസനാ, നവ ആഘാതപ്പടിവിനയാ, നവ സഞ്ഞാ, നവ നാനത്താനി, നവ അനുപുബ്ബവിഹാരാ, ദസ നാഥകരണാ ധമ്മാ, ദസ കസിണായതനാനി, ദസ കുസലകമ്മപഥാ, ദസ സമ്മത്താനി, ദസ അരിയവാസാ, ദസ അസേക്ഖാ ധമ്മാ, ദസ തഥാഗതബലാനി, ഏകാദസ മേത്താനിസംസാ, ദ്വാദസ ധമ്മചക്കാകാരാ, തേരസ ധുതങ്ഗഗുണാ, ചുദ്ദസ ബുദ്ധഞാണാനി, പന്നരസ വിമുത്തിപരിപാചനീയാ ധമ്മാ, സോളസവിധാ ആനാപാനസ്സതി, സോളസ അപരന്തപനീയാ ധമ്മാ, അട്ഠാരസ മഹാവിപസ്സനാ, അട്ഠാരസ ബുദ്ധധമ്മാ, ഏകൂനവീസതി പച്ചവേക്ഖണഞാണാനി, ചതുചത്താലീസ ഞാണവത്ഥൂനി, പഞ്ഞാസ ഉദയബ്ബയഞാണാനി, പരോപഞ്ഞാസ കുസലാ ധമ്മാ, സത്തസത്തതി ഞാണവത്ഥൂനി, ചതുവീസതികോടിസതസഹസ്സസമാപത്തിസഞ്ചാരിമഹാവജിരഞാണം, അനന്തനയസമന്തപട്ഠാനപവിചയപച്ചവേക്ഖണദേസനാഞാണാനി, തഥാ അനന്താസു ലോകധാതൂസു അനന്താനം സത്താനം ആസയാദിവിഭാവനഞാണാനി ചാതി ഏവമാദികേ അനേകേ അത്തനോ കുസലേ അനവജ്ജധമ്മേ അനന്തകാലം പാരമിപരിഭാവനായ മഗ്ഗഭാവനായ ച പാരിപൂരിം വുദ്ധിം ഗതേ ‘‘ഇമേപി അനവജ്ജധമ്മാ മയി സംവിജ്ജന്തി, ഇമേപി അനവജ്ജധമ്മാ മയി സംവിജ്ജന്തീ’’തി രുചിവസേന മനസികാരാഭിമുഖേ ബുദ്ധഗുണേ വഗ്ഗവഗ്ഗേ പുഞ്ജപുഞ്ജേ കത്വാ പച്ചവേക്ഖമാനോ നിസിന്നോ ഹോതി. തേ ച ഖോ സപദേസതോ ഏവ, ന നിപ്പദേസതോ. സബ്ബേ ബുദ്ധഗുണേ ഭഗവതാപി അനുപദം അനവസേസതോ മനസി കാതും ന സക്കാ അനന്താപരിമേയ്യഭാവതോ.

വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘ബുദ്ധോപി ബുദ്ധസ്സ ഭണേയ്യ വണ്ണം,

കപ്പമ്പി ചേ അഞ്ഞമഭാസമാനോ;

ഖീയേഥ കപ്പോ ചിരദീഘമന്തരേ,

വണ്ണോ ന ഖീയേഥ തഥാഗതസ്സാ’’തി.

അപരമ്പി വുത്തം –

‘‘അസങ്ഖ്യേയ്യാനി നാമാനി, സഗുണേന മഹേസിനോ;

ഗുണേന നാമമുദ്ധേയ്യം, അപി നാമ സഹസ്സതോ’’തി.

തദാ ഹി ഭഗവാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപ്പടിക്കന്തോ വിഹാരം പവിസിത്വാ ഗന്ധകുടിപ്പമുഖേ ഠത്വാ ഭിക്ഖൂസു വത്തം ദസ്സേത്വാ ഗതേസു മഹാഗന്ധകുടിം പവിസിത്വാ പഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ നിസിന്നോ അത്തനോ അതീതജാതിവിസയം ഞാണം പേസേസി. അഥസ്സ താനി നിരന്തരം പോങ്ഖാനുപോങ്ഖം അനന്താപരിമാണപ്പഭേദാ ഉപട്ഠഹിംസു. സോ ‘‘ഏവം മഹന്തസ്സ നാമ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ മൂലഭൂതാ ഇമേ കിലേസാ’’തി കിലേസവിസയം ഞാണാചാരം പേസേത്വാ തേ പഹാനമുഖേന അനുപദം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ‘‘ഇമേ വത കിലേസാ അനവസേസതോ മയ്ഹം സുട്ഠു പഹീനാ’’തി പുന തേസം പഹാനകരം സാകാരം സപരിവാരം സഉദ്ദേസം അരിയമഗ്ഗം പച്ചവേക്ഖന്തോ അനന്താപരിമാണഭേദേ അത്തനോ സീലാദിഅനവജ്ജധമ്മേ മനസാകാസി. തേന വുത്തം –

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ അത്തനോ അനേകേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ പഹീനേ പച്ചവേക്ഖമാനോ നിസിന്നോ ഹോതി, അനേകേ ച കുസലേ ധമ്മേ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗതേ’’തി.

ഏവം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഉപ്പന്നപീതിസോമനസ്സുദ്ദേസഭൂതം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ അഹു പുബ്ബേതി അരഹത്തമഗ്ഗഞാണുപ്പത്തിതോ പുബ്ബേ സബ്ബോപി ചായം രാഗാദികോ കിലേസഗണോ മയ്ഹം സന്താനേ അഹു ആസി, ന ഇമസ്മിം കിലേസഗണേ കോചിപി കിലേസോ നാഹോസി. തദാ നാഹൂതി തദാ തസ്മിം കാലേ അരിയമഗ്ഗക്ഖണേ സോ കിലേസഗണോ ന അഹു ന ആസി, തത്ഥ അണുമത്തോപി കിലേസോ അഗ്ഗമഗ്ഗക്ഖണേ അപ്പഹീനോ നാമ നത്ഥി. ‘‘തതോ നാഹൂ’’തിപി പഠന്തി, തതോ അരഹത്തമഗ്ഗക്ഖണതോ പരം നാസീതി അത്ഥോ. നാഹു പുബ്ബേതി യോ ചായം മമ അപരിമാണോ അനവജ്ജധമ്മോ ഏതരഹി ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗതോ ഉപലബ്ഭതി, സോപി അരിയമഗ്ഗക്ഖണതോ പുബ്ബേ ന അഹു ന ആസി. തദാ അഹൂതി യദാ പന മേ അഗ്ഗമഗ്ഗഞാണം ഉപ്പന്നം, തദാ സബ്ബോപി മേ അനവജ്ജധമ്മോ ആസി. അഗ്ഗമഗ്ഗാധിഗമേന ഹി സദ്ധിം സബ്ബേപി സബ്ബഞ്ഞുഗുണാ ബുദ്ധാനം ഹത്ഥഗതാ ഏവ ഹോന്തി.

ന ചാഹു ന ച ഭവിസ്സതി, ന ചേതരഹി വിജ്ജതീതി യോ പന സോ അനവജ്ജധമ്മോ അരിയമഗ്ഗോ മയ്ഹം ബോധിമണ്ഡേ ഉപ്പന്നോ, യേന സബ്ബോ കിലേസഗണോ അനവസേസം പഹീനോ, സോ യഥാ മയ്ഹം മഗ്ഗക്ഖണതോ പുബ്ബേ ന ചാഹു ന ച അഹോസി, ഏവം അത്തനാ പഹാതബ്ബകിലേസാഭാവതോ തേ കിലേസാ വിയ അയമ്പി ന ച ഭവിസ്സതി അനാഗതേ ന ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, ഏതരഹി പച്ചുപ്പന്നകാലേപി ന വിജ്ജതി ന ഉപലബ്ഭതി അത്തനാ കത്തബ്ബകിച്ചാഭാവതോ. ന ഹി അരിയമഗ്ഗോ അനേകവാരം പവത്തതി. തേനേവാഹ – ‘‘ന പാരം ദിഗുണം യന്തീ’’തി.

ഇതി ഭഗവാ അരിയമഗ്ഗേന അത്തനോ സന്താനേ അനവസേസം പഹീനേ അകുസലേ ധമ്മേ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗതേ അപരിമാണേ അനവജ്ജധമ്മേ ച പച്ചവേക്ഖമാനോ അത്തുപനായികപീതിവേഗവിസ്സട്ഠം ഉദാനം ഉദാനേസി. പുരിമായ കഥായ പുരിമവേസാരജ്ജദ്വയമേവ കഥിതം, പച്ഛിമദ്വയം സമ്മാസമ്ബോധിയാ പകാസിതത്താ പകാസിതമേവ ഹോതീതി.

തതിയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.