൨. സത്തജടിലസുത്തവണ്ണനാ

൫൨. ദുതിയേ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേതി പാസാദദ്വാരകോട്ഠകസ്സ ബഹി, ന വിഹാരദ്വാരകോട്ഠകസ്സ. സോ കിര പാസാദോ ലോഹപാസാദോ വിയ സമന്താ ചതുദ്വാരകോട്ഠകപരിവുതോ പാകാരപരിക്ഖിത്തോ. തേസു പാചീനദ്വാരകോട്ഠകസ്സ ബഹി പാസാദച്ഛായായം പാചീനലോകധാതും ഓലോകേന്തോ പഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ നിസിന്നോ ഹോതി. ജടിലാതി ജടാവന്തോ താപസവേസധാരിനോ. നിഗണ്ഠാതി സേതപടനിഗണ്ഠരൂപധാരിനോ. ഏകസാടകാതി ഏകസാടകനിഗണ്ഠാ വിയ ഏകം പിലോതികഖണ്ഡം ഹത്ഥേ ബന്ധിത്വാ തേനാപി സരീരസ്സ പുരിമഭാഗം പടിച്ഛാദേത്വാ വിചരണകാ. പരൂള്ഹകച്ഛനഖലോമാതി പരൂള്ഹകച്ഛലോമാ പരൂള്ഹനഖാ പരൂള്ഹഅവസേസലോമാ ച, കച്ഛാദീസു ദീഘലോമാ ദീഘനഖാ ചാതി അത്ഥോ. ഖാരിവിവിധമാദായാതി വിവിധം ഖാരാദിനാനപ്പകാരം പബ്ബജിതപരിക്ഖാരഭണ്ഡികം ഗഹേത്വാ. അവിദൂരേ അതിക്കമന്തീതി വിഹാരസ്സ അവിദൂരമഗ്ഗേന നഗരം പവിസന്തി.

രാജാഹം, ഭന്തേ, പസേനദി കോസലോതി അഹം, ഭന്തേ, രാജാ പസേനദി കോസലോ, മയ്ഹം നാമം തുമ്ഹേ ജാനാഥാതി. കസ്മാ പന രാജാ ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലസ്സ സന്തികേ നിസിന്നോ ഏവരൂപാനം നഗ്ഗനിസ്സിരീകാനം അഞ്ജലിം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി? സങ്ഗണ്ഹനത്ഥായ. ഏവഞ്ഹിസ്സ അഹോസി ‘‘സചാഹം ഏത്തകമ്പി ഏതേസം ന കരിസ്സാമി, മയം പുത്തദാരം പഹായ ഏതസ്സത്ഥായ ദുബ്ഭോജനദുക്ഖസേയ്യാദീനി അനുഭോമ, അയം അമ്ഹാകം നിപച്ചകാരമത്തമ്പി ന കരോതി. തസ്മിഞ്ഹി കതേ അമ്ഹേ ‘ഓചരകാ’തി ജനോ അഗ്ഗഹേത്വാ ‘പബ്ബജിതാ’ഇച്ചേവ സഞ്ജാനിസ്സതി, കിം ഇമസ്സ ഭൂതത്ഥകഥനേനാതി അത്തനാ ദിട്ഠം സുതം പടിച്ഛാദേത്വാ ന കഥേയ്യും, ഏവം കതേ പന അനിഗൂഹിത്വാ കഥേസ്സന്തീ’’തി. അപിച സത്ഥു അജ്ഝാസയജാനനത്ഥമ്പി ഏവമകാസീതി. രാജാ കിര ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമന്തോപി കതിപയകാലം സമ്മാസമ്ബോധിം ന സദ്ദഹി. തേനസ്സ ഏവം അഹോസി ‘‘യദി ഭഗവാ സബ്ബം ജാനാതി, മയാ ഇമേസം നിപച്ചകാരം കത്വാ ‘ഇമേ അരഹന്തോ’തി വുത്തേ നാനുജാനേയ്യ, അഥ മം അനുവത്തന്തോ അനുജാനേയ്യ, കുതോ തസ്സ സബ്ബഞ്ഞുതാ’’തി. ഏവം സോ സത്ഥു അജ്ഝാസയജാനനത്ഥം തഥാ അകാസി. ഭഗവാ പന ‘‘ഉജുകമേവ ‘ന ഇമേ സമണാ ഓചരകാ’തി വുത്തേ യദിപി രാജാ സദ്ദഹതി, മഹാജനോ പന തമത്ഥം അജാനന്തോ ന സദ്ദഹേയ്യ, സമണോ ഗോതമോ ‘രാജാ അത്തനോ കഥം സുണാതീ’തി യം കിഞ്ചി മുഖാരുള്ഹം കഥേതീ’തി വദേയ്യ, തദസ്സ ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തേയ്യ, അഞ്ഞോ ച ഗുള്ഹകമ്മം വിവടം കതം ഭവേയ്യ, സയമേവ രാജാ തേസം ഓചരകഭാവം കഥേസ്സതീ’’തി ഞത്വാ ‘‘ദുജ്ജാനം ഖോ ഏത’’ന്തിആദിമാഹ.

തത്ഥ കാമഭോഗിനാതി ഇമിനാ പന രാഗാഭിഭവം, ഉഭയേനാപി വിക്ഖിത്തചിത്തതം ദസ്സേതി. പുത്തസമ്ബാധസയനന്തി പുത്തേഹി സമ്ബാധസയനം. ഏത്ഥ ച പുത്തസീസേന ദാരപരിഗ്ഗഹം, പുത്തദാരേസു ഉപ്പിലാവിതേന തേസം ഘരാവാസാദിഹേതു സോകാഭിഭവേന ചിത്തസ്സ സംകിലിട്ഠതം ദസ്സേതി. കാസികചന്ദനന്തി സണ്ഹചന്ദനം, കാസികവത്ഥഞ്ച ചന്ദനഞ്ചാതി വാ അത്ഥോ. മാലാഗന്ധവിലേപനന്തി വണ്ണഗന്ധത്ഥായ മാലാ, സുഗന്ധഭാവത്ഥായ ഗന്ധം, ഛവിരാഗകരണത്ഥായ വിലേപനം ധാരേന്തേന. ജാതരൂപരജതന്തി സുവണ്ണഞ്ചേവ അവസിട്ഠധനഞ്ച. സാദിയന്തേനാതി പടിഗ്ഗണ്ഹന്തേന. സബ്ബേനപി കാമേസു അഭിഗിദ്ധഭാവമേവ പകാസേതി.

സംവാസേനാതി സഹവാസേന. സീലം വേദിതബ്ബന്തി ‘‘അയം പേസലോ വാ ദുസ്സീലോ വാ’’തി സംവസന്തേന ഏകസ്മിം ഠാനേ സഹ വസന്തേന ജാനിതബ്ബോ. തഞ്ച ഖോ ദീഘേന അദ്ധുനാ ന ഇത്തരന്തി തഞ്ച സീലം ദീഘേന കാലേന വേദിതബ്ബം, ന ഇത്തരേന. കതിപയദിവസേ ഹി സഞ്ഞതാകാരോ സംവുതിന്ദ്രിയാകാരോ ച ഹുത്വാ സക്കാ ദസ്സേതും. മനസി കരോതാ നോ അമനസി കരോതാതി തമ്പി ‘‘സീലമസ്സ പരിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി മനസി കരോന്തേന പച്ചവേക്ഖന്തേന സക്കാ ജാനിതും, ന ഇതരേന. പഞ്ഞവതാതി തമ്പി സപ്പഞ്ഞേനേവ പണ്ഡിതേന. ബാലോ ഹി മനസി കരോന്തോപി ജാനിതും ന സക്കോതി. സംവോഹാരേനാതി കഥനേന.

‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, വോഹാരം ഉപജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, വാണിജോ സോ ന ബ്രാഹ്മണോ’’തി. (സു. നി. ൬൧൯) –

ഏത്ഥ ഹി വാണിജ്ജം വോഹാരോ നാമ. ‘‘ചത്താരോ അരിയവോഹാരാ’’തി (ദീ. നി. ൩.൩൧൩) ഏത്ഥ ചേതനാ. ‘‘സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോ’’തി (ധ. സ. ൧൩൧൩-൧൩൧൫) ഏത്ഥ പഞ്ഞത്തി. ‘‘വോഹാരമത്തേന സോ വോഹരേയ്യാ’’തി (സം. നി. ൧.൨൫) ഏത്ഥ കഥാ വോഹാരോ. ഇധാപി സോ ഏവ അധിപ്പേതോ. ഏകച്ചസ്സ ഹി സമ്മുഖാകഥാ പരമ്മുഖാകഥായ ന സമേതി, പരമ്മുഖാകഥാ സമ്മുഖാകഥായ, തഥാ പുരിമകഥാ പച്ഛിമകഥായ, പച്ഛിമകഥാ ച പുരിമകഥായ. സോ കഥേന്തോയേവ സക്കാ ജാനിതും ‘‘അസുചി ഏസോ പുഗ്ഗലോ’’തി. സുചിസീലസ്സ പന പുരിമം പച്ഛിമേന, പച്ഛിമഞ്ച പുരിമേന, സമ്മുഖാ കഥിതഞ്ച പരമ്മുഖാ കഥിതേന, പരമ്മുഖാ കഥിതഞ്ച സമ്മുഖാ കഥിതേന സമേതി, തസ്മാ കഥേന്തേന സക്കാ സുചിഭാവോ ജാനിതുന്തി പകാസേന്തോ ആഹ – ‘‘സംവോഹാരേന സോചേയ്യം വേദിതബ്ബ’’ന്തി.

ഥാമോതി ഞാണഥാമോ. യസ്സ ഹി ഞാണഥാമോ നത്ഥി, സോ ഉപ്പന്നേസു ഉപദ്ദവേസു ഗഹേതബ്ബഗഹണം കത്തബ്ബകരണം അപസ്സന്തോ അദ്വാരികം ഘരം പവിട്ഠോ വിയ ചരതി. തേനാഹ – ‘‘ആപദാസു ഖോ, മഹാരാജ,ഥാമോ വേദിതബ്ബോ’’തി. സാകച്ഛായാതി സഹകഥായ. ദുപ്പഞ്ഞസ്സ ഹി കഥാ ഉദകേ ഗേണ്ഡു വിയ ഉപ്ലവതി, പഞ്ഞവതോ കഥേന്തസ്സ പടിഭാനം അനന്തം ഹോതി. ഉദകവിപ്ഫന്ദനേനേവ ഹി മച്ഛോ ഖുദ്ദകോ മഹന്തോ വാതി പഞ്ഞായതി.

ഇതി ഭഗവാ രഞ്ഞോ ഉജുകമേവ തേ ‘‘ഇമേ നാമാ’’തി അവത്വാ അരഹന്താനം അനരഹന്താനഞ്ച ജാനനൂപായം പകാസേസി. രാജാ തം സുത്വാ ഭഗവതോ സബ്ബഞ്ഞുതായ ദേസനാവിലാസേന ച അഭിപ്പസന്നോ ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ’’തിആദിനാ അത്തനോ പസാദം പകാസേത്വാ ഇദാനി തേ യാഥാവതോ ഭഗവതോ ആരോചേന്തോ ‘‘ഏതേ, ഭന്തേ, മമ പുരിസാ ചരാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ചരാതി അപബ്ബജിതാ ഏവ പബ്ബജിതരൂപേന രട്ഠപിണ്ഡം ഭുഞ്ജന്താ പടിച്ഛന്നകമ്മന്തത്താ. ഓചരകാതി ഹേട്ഠാ ചരകാ. ചരാ ഹി പബ്ബതമത്ഥകേന ചരന്താപി ഹേട്ഠാ ചരകാവ നിഹീനകമ്മത്താ. അഥ വാ ഓചരകാതി ചരപുരിസാ. ഓചരിത്വാതി അവചരിത്വാ വീമംസിത്വാ, തസ്മിം തസ്മിം ദേസേ തം തം പവത്തിം ഞത്വാതി അത്ഥോ. ഓസാരിസ്സാമീതി പടിപജ്ജിസ്സാമി, കരിസ്സാമീതി അത്ഥോ. രജോജല്ലന്തി രജഞ്ച മലഞ്ച. പവാഹേത്വാതി സുട്ഠു വിക്ഖാലനവസേന അപനേത്വാ. കപ്പിതകേസമസ്സൂതി അലങ്കാരസത്ഥേ വുത്തവിധിനാ കപ്പകേഹി ഛിന്നകേസമസ്സൂ. കാമഗുണേഹീതി കാമകോട്ഠാസേഹി, കാമബന്ധനേഹി വാ സമപ്പിതാതി സുട്ഠു അപ്പിതാ അല്ലീനാ. സമങ്ഗിഭൂതാതി സഹഭൂതാ. പരിചാരേസ്സന്തീതി ഇന്ദ്രിയാനി സമന്തതോ ചാരേസ്സന്തി കീളാപേസ്സന്തി വാ.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം തേസം രാജപുരിസാനം അത്തനോ ഉദരസ്സ കാരണാ പബ്ബജിതവേസേന ലോകവഞ്ചനസങ്ഖാതം അത്ഥം വിദിത്വാ. ഇമം ഉദാനന്തി ഇമം പരാധീനതാപരവഞ്ചനതാപടിക്ഖേപവിഭാവനം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ ന വായമേയ്യ സബ്ബത്ഥാതി ദൂതേയ്യഓചരകകമ്മാദികേ സബ്ബസ്മിം പാപധമ്മേ ഇമേ രാജപുരിസാ വിയ പബ്ബജിതോ ന വായമേയ്യ, വായാമം ഉസ്സാഹം ന കരേയ്യ, സബ്ബത്ഥ യത്ഥ കത്ഥചി വായാമം അകത്വാ അപ്പമത്തകേപി പുഞ്ഞസ്മിംയേവ വായമേയ്യാതി അധിപ്പായോ. നാഞ്ഞസ്സ പുരിസോ സിയാതി പബ്ബജിതരൂപേന അഞ്ഞസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സേവകപുരിസോ ന സിയാ. കസ്മാ? ഏവരൂപസ്സപി ഓചരകാദിപാപകമ്മസ്സ കത്തബ്ബത്താ. നാഞ്ഞം നിസ്സായ ജീവേയ്യാതി അഞ്ഞം പരം ഇസ്സരാദിം നിസ്സായ ‘‘തപ്പടിബദ്ധം മേ സുഖദുക്ഖ’’ന്തി ഏവംചിത്തോ ഹുത്വാ ന ജീവികം പവത്തേയ്യ, അത്തദീപോ അത്തസരണോ അനഞ്ഞസരണോ ഏവ ഭവേയ്യ. അഥ വാ അനത്ഥാവഹതോ ‘‘ഓചരണ’’ന്തി ലദ്ധനാമകത്താ അഞ്ഞം അകുസലകമ്മം നിസ്സായ ന ജീവേയ്യ. ധമ്മേന ന വണിം ചരേതി ധനാദിഅത്ഥായ ധമ്മം ന കഥേയ്യ. യോ ഹി ധനാദിഹേതു പരേസം ധമ്മം ദേസേതി, സോ ധമ്മേന വാണിജ്ജം കരോതി നാമ, ഏവം ധമ്മേന തം ന ചരേയ്യ. അഥ വാ ധനാദീനം അത്ഥായ കോസലരഞ്ഞോ പുരിസോ വിയ ഓചരകാദികമ്മം കരോന്തോ പരേഹി അനാസങ്കനീയതായ പബ്ബജ്ജാലിങ്ഗസമാദാനാദീനി അനുതിട്ഠന്തോ ധമ്മേന വാണിജ്ജം കരോതി നാമ. യോപി ഇധ പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തോപി അഞ്ഞതരം ദേവനികായം പണിധായ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി, സോപി ധമ്മേന വാണിജ്ജം കരോതി നാമ, ഏവം ധമ്മേന വാണിജ്ജം ന ചരേ, ന കരേയ്യാതി അത്ഥോ.

ദുതിയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.