൪. കുമാരകസുത്തവണ്ണനാ

൪൪. ചതുത്ഥേ കുമാരകാതി തരുണപുഗ്ഗലാ. യേ സുഭാസിതദുബ്ഭാസിതസ്സ അത്ഥം ജാനന്തി, തേ ഇധ കുമാരകാതി അധിപ്പേതാ. ഇമേ ഹി സത്താ ജാതദിവസതോ പട്ഠായ യാവ പഞ്ചദസവസ്സകാ, താവ ‘‘കുമാരകാ, ബാലാ’’തി ച വുച്ചന്തി, തതോ പരം വീസതിവസ്സാനി ‘‘യുവാനോ’’തി. മച്ഛകേ ബാധേന്തീതി മഗ്ഗസമീപേ ഏകസ്മിം തളാകേ നിദാഘകാലേ ഉദകേ പരിക്ഖീണേ നിന്നട്ഠാനേ ഠിതം ഉദകം ഉസ്സിഞ്ചിത്വാ ഖുദ്ദകമച്ഛേ ഗണ്ഹന്തി ചേവ ഹനന്തി ച ‘‘പചിത്വാ ഖാദിസ്സാമാ’’തി. തേനുപസങ്കമീതി മഗ്ഗതോ ഥോകം തളാകം അതിക്കമിത്വാ ഠിതോ, തസ്മാ ‘‘ഉപസങ്കമീ’’തി വദതി. കസ്മാ പന ഉപസങ്കമി? തേ കുമാരകേ അത്തനി വിസ്സാസം ജനേതും ഉപസങ്കമി. ഭായഥ വോതി ഏത്ഥ വോതി നിപാതമത്തം. ദുക്ഖസ്സാതി നിസ്സക്കേ സാമിവചനം, ദുക്ഖസ്മാതി അത്ഥോ. അപ്പിയം വോ ദുക്ഖന്തി ‘‘കിം തുമ്ഹാകം സരീരേ ഉപ്പജ്ജനകദുക്ഖം അപ്പിയം അനിട്ഠ’’ന്തി പുച്ഛതി.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഇമേ സത്താ അത്തനോ ദുക്ഖം അനിച്ഛന്താ ഏവ ഹുത്വാ ദുക്ഖഹേതും പടിപജ്ജന്താ അത്തനോ തം ഇച്ഛന്താ ഏവ നാമ ഹോന്തീതി ഏതമത്ഥം സബ്ബാകാരതോ വിദിത്വാ. ഇമം ഉദാനന്തി ഇമം പാപകിരിയായ നിസേധനം ആദീനവവിഭാവനഞ്ച ഉദാനം ഉദാനേസി.

തസ്സത്ഥോ – യദി തുമ്ഹാകം സകലമാപായികം, സുഗതിയഞ്ച അപ്പായുകതാമനുസ്സദോഭഗ്ഗിയാദിഭേദം ദുക്ഖം അപ്പിയം അനിട്ഠം, യദി തുമ്ഹേ തതോ ഭായഥ, ആവി വാ പരേസം പാകടഭാവവസേന അപ്പടിച്ഛന്നം കത്വാ കായേന വാ വാചായ വാ പാണാതിപാതാദിപ്പഭേദം യദി വാ രഹോ അപാകടഭാവവസേന പടിച്ഛന്നം കത്വാ മനോദ്വാരേ ഏവ അഭിജ്ഝാദിപ്പഭേദം അണുമത്തമ്പി പാപകം ലാമകധമ്മം മാകത്ഥ മാ കരിത്ഥ, അഥ പന തം പാപകമ്മം ഏതരഹി കരോഥ, ആയതിം വാ കരിസ്സഥ, നിരയാദീസു ചതൂസു അപായേസു മനുസ്സേസു ച തസ്സ ഫലഭൂതം ദുക്ഖം ഇതോ വാ ഏത്തോ വാ പലായന്തേ അമ്ഹേ നാനുബന്ധിസ്സതീതി അധിപ്പായേന ഉപേച്ച അപേച്ച പലായതമ്പി തുമ്ഹാകം തതോ മുത്തി മോക്ഖോ നത്ഥി. ഗതികാലാദിപച്ചയന്തരസമവായേ വിപച്ചിസ്സതിയേവാതി ദസ്സേതി. ‘‘പലായനേ’’തിപി പഠന്തി, വുത്തനയേന യത്ഥ കത്ഥചി ഗമനേ പക്കമനേ സതീതി അത്ഥോ. അയഞ്ച അത്ഥോ ‘‘ന അന്തലിക്ഖേ ന സമുദ്ദമജ്ഝേ…പേ… പാപകമ്മാ’’തി (ധ. പ. ൧൨൭; മി. പ. ൪.൨.൪) ഇമായ ഗാഥായ ദീപേതബ്ബോ.

ചതുത്ഥസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.