൩. ഗോപാലകസുത്തവണ്ണനാ

൩൩. തതിയേ കോസലേസൂതി കോസലാ നാമ ജാനപദിനോ രാജകുമാരാ, തേസം നിവാസോ ഏകോപി ജനപദോ ‘‘കോസലാ’’ത്വേവ വുച്ചതി, തേസു കോസലേസു ജനപദേ. ചാരികം ചരതീതി അതുരിതചാരികാവസേന ജനപദചാരികം ചരതി. മഹതാതി ഗുണമഹത്തേനപി മഹതാ, അപരിച്ഛിന്നസങ്ഖ്യത്താ സങ്ഖ്യാമഹത്തേനപി മഹതാ. ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാതി ദിട്ഠിസീലസാമഞ്ഞസംഹതേന സമണഗണേന. സദ്ധിന്തി ഏകതോ. മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മാതി മഗ്ഗതോ അപക്കമിത്വാ. അഞ്ഞതരം രുക്ഖമൂലന്തി ഘനപത്തസാഖാവിടപസമ്പന്നസ്സ സന്ദച്ഛായസ്സ മഹതോ രുക്ഖസ്സ സമീപസങ്ഖാതം മൂലം.

അഞ്ഞതരോ ഗോപാലകോതി ഏകോ ഗോഗണരക്ഖകോ, നാമേന പന നന്ദോ നാമ. സോ കിര അഡ്ഢോ മഹദ്ധനോ മഹാഭോഗോ, യഥാ കേണിയോ ജടിലോ പബ്ബജ്ജാവസേന, ഏവം അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗോയൂഥം രക്ഖന്തോ ഗോപാലകത്തേന രാജപീളം അപഹരന്തോ അത്തനോ കുടുമ്ബം രക്ഖതി. സോ കാലേന കാലം പഞ്ച ഗോരസേ ഗഹേത്വാ, മഹാസേട്ഠിസ്സ സന്തികം ആഗന്ത്വാ നിയ്യാതേത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ, സത്ഥാരം പസ്സതി, ധമ്മം സുണാതി, അത്തനോ വസനട്ഠാനം ആഗമനത്ഥായ സത്ഥാരം യാചതി. സത്ഥാ തസ്സേവ ഞാണപരിപാകം ആഗമയമാനോ അഗന്ത്വാ, അപരഭാഗേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന പരിവുതോ ജനപദചാരികം ചരന്തോ, ‘‘ഇദാനിസ്സ ഞാണം പരിപക്ക’’ന്തി ഞത്വാ തസ്സ വസനട്ഠാനസ്സ അവിദൂരേ മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ നിസീദി തസ്സ ആഗമനം ആഗമയമാനോ. നന്ദോപി ഖോ ‘‘സത്ഥാ കിര ജനപദചാരികം ചരന്തോ ഇതോ ആഗച്ഛതീ’’തി സുത്വാ, ഹട്ഠതുട്ഠോ വേഗേന ഗന്ത്വാ, സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ കതപടിസന്ഥാരോ ഏകമന്തം നിസീദി, അഥസ്സ ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേസി. സോ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹിത്വാ ഭഗവന്തം നിമന്തേത്വാ സത്താഹം പായാസദാനമദാസി, സത്തമേ ദിവസേ ഭഗവാ അനുമോദനം കത്വാ പക്കാമി. തേന വുത്തം – ‘‘ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ തം ഗോപാലകം ഭഗവാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി…പേ… ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമീ’’തി.

തത്ഥ സന്ദസ്സേസീതി ‘‘ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ അകുസലാ’’തിആദിനാ കുസലാദിധമ്മേ കമ്മവിപാകേ ഇധലോകപരലോകേ പച്ചക്ഖതോ ദസ്സേന്തോ അനുപുബ്ബികഥാവസാനേ ചത്താരി അരിയസച്ചാനി സമ്മാ ദസ്സേസി. സമാദപേസീതി ‘‘സച്ചാധിഗമായ ഇമേ നാമ ധമ്മാ അത്തനി ഉപ്പാദേതബ്ബാ’’തി സീലാദിധമ്മേ സമ്മാ ഗണ്ഹാപേത്വാ തേസു തം പതിട്ഠപേസി. സമുത്തേജേസീതി തേ ധമ്മാ സമാദിന്നാ അനുക്കമേന ഭാവിയമാനാ നിബ്ബേധഭാഗിയാ ഹുത്വാ തിക്ഖവിസദാ യഥാ ഖിപ്പം അരിയമഗ്ഗം ആവഹന്തി, തഥാ സമ്മാ ഉത്തേജേസി സമ്മദേവ തേജേസി. സമ്പഹംസേസീതി ഭാവനായ പുബ്ബേനാപരം വിസേസഭാവദസ്സനേന ചിത്തസ്സ പമോദാപനവസേന സുട്ഠു പഹംസേസി. അപിചേത്ഥ സാവജ്ജാനവജ്ജധമ്മേസു ദുക്ഖാദീസു ച സമ്മോഹവിനോദനേന സന്ദസ്സനം, സമ്മാപടിപത്തിയം പമാദാപനോദനേന സമാദപനം, ചിത്തസ്സാലസിയാപത്തിവിനോദനേന സമുത്തേജനം, സമ്മാപടിപത്തിസിദ്ധിയാ സമ്പഹംസനം വേദിതബ്ബം. ഏവം സോ ഭഗവതോ സാമുക്കംസികായ ധമ്മദേസനായ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. അധിവാസേസീതി തേന ദിട്ഠസച്ചേന ‘‘അധിവാസേതു മേ, ഭന്തേ ഭഗവാ’’തിആദിനാ നിമന്തിതോ കായങ്ഗവാചങ്ഗം അചോപേന്തോ ചിത്തേനേവ അധിവാസേസി സാദിയി. തേനേവാഹ ‘‘തുണ്ഹീഭാവേനാ’’തി.

അപ്പോദകപായാസന്തി നിരുദകപായാസം. പടിയാദാപേത്വാതി സമ്പാദേത്വാ സജ്ജേത്വാ. നവഞ്ച സപ്പിന്തി നവനീതം ഗഹേത്വാ താവദേവ വിലീനം മണ്ഡസപ്പിഞ്ച പടിയാദാപേത്വാ. സഹത്ഥാതി ആദരജാതോ സഹത്ഥേനേവ പരിവിസന്തോ. സന്തപ്പേസീതി പടിയത്തം ഭോജനം ഭോജേസി. സമ്പവാരേസീതി ‘‘അലം അല’’ന്തി വാചായ പടിക്ഖിപാപേസി. ഭുത്താവിന്തി കതഭത്തകിച്ചം. ഓനീതപത്തപാണിന്തി പത്തതോ അപനീതപാണിം, ‘‘ധോതപത്തപാണി’’ന്തിപി പാഠോ, ധോതപത്തഹത്ഥന്തി അത്ഥോ. നീചന്തി അനുച്ചം ആസനം ഗഹേത്വാ ആസനേയേവ നിസീദനം അരിയദേസവാസീനം ചാരിത്തം, സോ പന സത്ഥു സന്തികേ ഉപചാരവസേന പഞ്ഞത്തസ്സ ദാരുഫലകാസനസ്സ സമീപേ നിസീദി. ധമ്മിയാ കഥായാതിആദി സത്തമേ ദിവസേ കതം അനുമോദനം സന്ധായ വുത്തം. സോ കിര സത്താഹം ഭഗവന്തം ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച തത്ഥ വസാപേത്വാ മഹാദാനം പവത്തേസി. സത്തമേ പന ദിവസേ അപ്പോദകപായാസദാനം അദാസി. സത്ഥാ തസ്സ തസ്മിം അത്തഭാവേ ഉപരിമഗ്ഗത്ഥായ ഞാണപരിപാകാഭാവതോ അനുമോദനമേവ കത്വാ പക്കാമി.

സീമന്തരികായാതി സീമന്തരേ, തസ്സ ഗാമസ്സ അന്തരം. ഗാമവാസിനോ കിര ഏകം തളാകം നിസ്സായ തേന സദ്ധിം കലഹം അകംസു. സോ തേ അഭിഭവിത്വാ തം തളാകം ഗണ്ഹി. തേന ബദ്ധാഘാതോ ഏകോ പുരിസോ തം സത്ഥു പത്തം ഗഹേത്വാ ദൂരം അനുഗന്ത്വാ ‘‘നിവത്താഹി ഉപാസകാ’’തി വുത്തേ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച അഞ്ജലിം കത്വാ യാവ ദസ്സനൂപചാരസമതിക്കമാ ദസനഖസമോധാനസമുജ്ജലം അഞ്ജലിം സിരസി പഗ്ഗയ്ഹ പടിനിവത്തിത്വാ ദ്വിന്നം ഗാമാനം അന്തരേ അരഞ്ഞപ്പദേസേ ഏകകം ഗച്ഛന്തം സരേന വിജ്ഝിത്വാ മാരേസി. തേന വുത്തം അചിരപക്കന്തസ്സ…പേ… വോരോപേസീ’’തി. കേനചിദേവ കരണീയേന ഓഹീയിത്വാ പച്ഛാ ഗച്ഛന്താ ഭിക്ഖൂ തം തഥാ മതം ദിസ്വാ ഭഗവതോ തമത്ഥം ആരോചേസും, തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ’’തിആദി.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി യസ്മാ ദിട്ഠിസമ്പന്നം അരിയസാവകം നന്ദം മാരേന്തേന പുരിസേന ആനന്തരിയകമ്മം ബഹുലം അപുഞ്ഞം പസുതം, തസ്മാ യം ചോരേഹി ച വേരീഹി ച കത്തബ്ബം, തതോപി ഘോരതരം ഇമേസം സത്താനം മിച്ഛാപണിഹിതം ചിത്തം കരോതീതി ഇമമത്ഥം ജാനിത്വാ തദത്ഥദീപനം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ ദിസോ ദിസന്തി ദൂസകോ ദൂസനീയം ചോരോ ചോരം, ദിസ്വാതി വചനസേസോ. യം തം കയിരാതി യം തസ്സ അനയബ്യസനം കരേയ്യ, ദുതിയപദേപി ഏസേവ നയോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ഏകോ ഏകസ്സ മിത്തദുബ്ഭീ ചോരോ പുത്തദാരഖേത്തവത്ഥുഗോമഹിംസാദീസു അപരജ്ഝന്തോ യസ്സ അപരജ്ഝതി, തമ്പി തഥേവ അത്തനി അപരജ്ഝന്തം ചോരം ദിസ്വാ, വേരീ വാ പന കേനചിദേവ കാരണേന ബദ്ധവേരം വേരിം ദിസ്വാ അത്തനോ കക്ഖളതായ ദാരുണതായ യം തസ്സ അനയബ്യസനം കരേയ്യ, പുത്തദാരം വാ പീളേയ്യ, ഖേത്താദീനി വാ നാസേയ്യ, ജീവിതാ വാ വോരോപേയ്യ, ദസസു അകുസലകമ്മപഥേസു മിച്ഛാഠപിതത്താ മിച്ഛാപണിഹിതം ചിത്തം പാപിയോ നം തതോ കരേ, നം പുരിസം പാപതരം തതോ കരേയ്യ. വുത്തപ്പകാരോ ഹി ദിസോ വാ വേരീ വാ ദിസസ്സ വാ വേരിനോ വാ ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ ദുക്ഖം വാ ഉപ്പാദേയ്യ, ജീവിതക്ഖയം വാ കരേയ്യ. ഇദം പന അകുസലകമ്മപഥേസു മിച്ഛാഠപിതം ചിത്തം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അനയബ്യസനം പാപേതി, അത്തഭാവസതസഹസ്സേസുപി ചതൂസു അപായേസു ഖിപിത്വാ സീസമസ്സ ഉക്ഖിപിതും ന ദേതീതി.

തതിയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.