൬. പിലിന്ദവച്ഛസുത്തവണ്ണനാ

൨൬. ഛട്ഠേ പിലിന്ദവച്ഛോതി പിലിന്ദാതിസ്സ നാമം, വച്ഛോതി ഗോത്തവസേന ഥേരം സഞ്ജാനന്തി. വസലവാദേന സമുദാചരതീതി ‘‘ഏഹി, വസല, അപേഹി, വസലാ’’തിആദിനാ ഭിക്ഖൂ വസലവാദേന വോഹരതി ആലപതി. സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂതി ബഹൂ ഭിക്ഖൂ. തേ ഥേരം തഥാ സമുദാചരന്തം ദിസ്വാ ‘‘അരഹാവ സമാനോ അപ്പഹീനവാസനത്താ ഏവം ഭണതീ’’തി അജാനന്താ ‘‘ദോസന്തരോ മഞ്ഞേ അയം ഥേരോ ഏവം സമുദാചരതീ’’തി ചിന്തേത്വാ ഉല്ലപനാധിപ്പായാ തം തതോ വുട്ഠാപേതും ഭഗവതോ ആരോചേസും. തേന വുത്തം – ‘‘ആയസ്മാ, ഭന്തേ, പിലിന്ദവച്ഛോ ഭിക്ഖൂ വസലവാദേന സമുദാചരതീ’’തി. കേചി പനാഹു – ‘‘ഇമം ഥേരം ഭിക്ഖൂ ‘അരഹാ’തി സഞ്ജാനന്തി, അയഞ്ച ഭിക്ഖൂ ഫരുസവചനേന ഏവം സമുദാചരതി, ‘അഭൂതോ ഏവ നു ഖോ ഇമസ്മിം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മോ’തി വാസനാവസേന തസ്സ തഥാ സമുദാചാരം അജാനന്താ അരിയഭാവഞ്ചസ്സ അസദ്ദഹന്താ ഉജ്ഝാനസഞ്ഞിനോ ഭഗവതോ തമത്ഥം ആരോചേസു’’ന്തി. ഭഗവാ ഥേരസ്സ ദോസന്തരാഭാവം പകാസേതുകാമോ ഏകേന ഭിക്ഖുനാ തം പക്കോസാപേത്വാ സമ്മുഖാ തസ്സ ‘‘പുബ്ബാചിണ്ണവസേനായം തഥാ സമുദാചരതി, ന ഫരുസവചനാധിപ്പായോ’’തി ആഹ. തേന വുത്തം – ‘‘അഥ ഖോ ഭഗവാ അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആമന്തേസീ’’തിആദി.

തത്ഥ പുബ്ബേനിവാസം മനസി കരിത്വാതി സത്ഥാ ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, വച്ഛ, ഭിക്ഖൂ വസലവാദേന സമുദാചരസീ’’തി ഥേരം പുച്ഛിത്വാ തേന ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ‘‘അയം വച്ഛോ കിലേസവാസനായ വസലവാദം ന പരിച്ചജതി, കിം നു ഖോ അതീതേസുപി അത്തഭാവേസു ബ്രാഹ്മണജാതികോ അഹോസീ’’തി ആവജ്ജേന്തോ പുബ്ബേനിവാസഞാണേന സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന വാ തസ്സ പുബ്ബേനിവാസം അതീതാസു ജാതീസു നിവുത്ഥക്ഖന്ധസന്താനം മനസി കരിത്വാ ഹത്ഥതലേ ഠപിതം ആമലകം വിയ പച്ചക്ഖകരണവസേന അത്തനോ മനസി കത്വാ. ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസീതി തേ ഭിക്ഖൂ സഞ്ഞാപേതും ആലപി, അഭാസി. തേന വുത്തം ‘‘മാ ഖോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ’’തിആദി.

തത്ഥ മാതി പടിസേധേ നിപാതോ, തസ്സ ‘‘ഉജ്ഝായിത്ഥാ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. മാ ഉജ്ഝായിത്ഥാതി മാ ഹേട്ഠാ കത്വാ ചിന്തയിത്ഥ, ഓലോകയിത്ഥാതി അത്ഥോ. വച്ഛസ്സ ഭിക്ഖുനോതി ച ഉജ്ഝായനസ്സ ഉസൂയനത്ഥത്താ സമ്പദാനവചനം. ഇദാനിസ്സ അനുജ്ഝായിതബ്ബേ കാരണം ദസ്സേന്തോ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വച്ഛോ ദോസന്തരോ ഭിക്ഖൂ വസലവാദേന സമുദാചരതീ’’തി ആഹ. തസ്സത്ഥോ – ഭിക്ഖവേ, അയം വച്ഛോ ദോസന്തരോ ദോസചിത്തോ ദോസേന ബ്യാപാദേന ദൂസിതചിത്തോ ഹുത്വാ ഭിക്ഖൂ വസലവാദേന ന സമുദാചരതി, മഗ്ഗേനേവ ചസ്സ ബ്യാപാദോ സമുഗ്ഘാതിതോ. ഏവം അദോസന്തരത്തേപി തസ്സ തഥാ സമുദാചാരസ്സ പുരിമജാതിസിദ്ധം കാരണം ദസ്സേന്തോ ‘‘വച്ഛസ്സ, ഭിക്ഖവേ’’തിആദിമാഹ.

തത്ഥ അബ്ബോകിണ്ണാനീതി ഖത്തിയാദിജാതിഅന്തരേഹി അവോമിസ്സാനി അനന്തരിതാനി. പഞ്ച ജാതിസതാനി ബ്രാഹ്മണകുലേ പച്ചാജാതാനീതി സബ്ബാനി താനി വച്ഛസ്സ പഞ്ച ജാതിസതാനി പടിപാടിയാ ബ്രാഹ്മണകുലേ ഏവ ജാതാനി, അഹേസുന്തി അത്ഥോ. സോ തസ്സ വസലവാദോ ദീഘരത്തം സമുദാചിണ്ണോതി യോ ഏതരഹി ഖീണാസവേനപി സതാ പവത്തിയതി, സോ തസ്സ വച്ഛസ്സ ഭിക്ഖുനോ വസലവാദോ ദീഘരത്തം ഇതോ ജാതിതോ പട്ഠായ ഉദ്ധം ആരോഹനവസേന പഞ്ചജാതിസതമത്തം കാലം ബ്രാഹ്മണജാതികത്താ സമുദാചിണ്ണോ സമുദാചരിതോ അഹോസി. ബ്രാഹ്മണാ ഹി ജാതിസിദ്ധേന മാനേന ഥദ്ധാ അഞ്ഞം വസലവാദേന സമുദാചരന്തി. ‘‘അജ്ഝാചിണ്ണോ’’തിപി പഠന്തി, സോ ഏവ അത്ഥോ. തേനാതി തേന ദീഘരത്തം തഥാ സമുദാചിണ്ണഭാവേന, ഏതേനസ്സ തഥാ സമുദാചാരസ്സ കാരണം വാസനാതി ദസ്സേതി. കാ പനായം വാസനാ നാമ? യം കിലേസരഹിതസ്സാപി സന്താനേ അപ്പഹീനകിലേസാനം സമാചാരസദിസസമാചാരഹേതുഭൂതം, അനാദികാലഭാവിതേഹി കിലേസേഹി ആഹിതം സാമത്ഥിയമത്തം, തഥാരൂപാ അധിമുത്തീതി വദന്തി. തം പനേതം അഭിനീഹാരസമ്പത്തിയാ ഞേയ്യാവരണപ്പഹാനവസേന യത്ഥ കിലേസാ പഹീനാ, തത്ഥ ഭഗവതോ സന്താനേ നത്ഥി. യത്ഥ പന തഥാ കിലേസാ ന പഹീനാ, തത്ഥ സാവകാനം പച്ചേകബുദ്ധാനഞ്ച സന്താനേ അത്ഥി, തതോ തഥാഗതോവ അനാവരണഞാണദസ്സനോ.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം ആയസ്മതോ പിലിന്ദവച്ഛസ്സ സതിപി വസലസമുദാചാരേ ദോസന്തരാഭാവസങ്ഖാതം അത്ഥം വിദിത്വാ. ഇമം ഉദാനന്തി തസ്സ അഗ്ഗഫലാധിഗമവിഭാവനം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ യമ്ഹി ന മായാ വസതി ന മാനോതി യസ്മിം അരിയപുഗ്ഗലേ സന്തദോസപ്പടിച്ഛാദനലക്ഖണാ മായാ, ‘‘സേയ്യോഹമസ്മീ’’തിആദിനാ സമ്പഗ്ഗഹവസേന പവത്തോ ഉണ്ണതിലക്ഖണോ മാനോ ച ന വസതി, മഗ്ഗേന സമുഗ്ഘാതിതത്താ ന പവത്തതി ന ഉപ്പജ്ജതി. യോ വീതലോഭോ അമമോ നിരാസോതി യോ ച രാഗാദിപരിയായവസേന പവത്തസ്സ ആരമ്മണഗ്ഗഹണലക്ഖണസ്സ ലോഭസ്സ സബ്ബഥാ വിഗതത്താ വീതലോഭോ, തതോ ഏവ രൂപാദീസു കത്ഥചി മമായനാഭാവതോ അമമോ അപരിഗ്ഗഹോ, അനാഗതാനമ്പി ഭവാദീനം അനാസീസനതോ നിരാസോ. പനുണ്ണകോധോതി കുജ്ഝനലക്ഖണസ്സ കോധസ്സ അനാഗാമിമഗ്ഗേന സബ്ബസോ പഹീനത്താ പനുണ്ണകോധോ സമുച്ഛിന്നാഘാതോ. അഭിനിബ്ബുതത്തോതി യോ ഏവം മായാമാനലോഭകോധാനം സമുഗ്ഘാതേന തദേകട്ഠതായ സബ്ബസ്സ സംകിലേസപക്ഖസ്സ സുപ്പഹീനത്താ സബ്ബസോ കിലേസപരിനിബ്ബാനേന അഭിനിബ്ബുതചിത്തോ സീതിഭൂതോ. സോ ബ്രാഹ്മണോ സോ സമണോ സ ഭിക്ഖൂതി സോ ഏവരൂപോ ഖീണാസവോ സബ്ബസോ ബാഹിതപാപത്താ ബ്രാഹ്മണോ, സോ ഏവ സമിതപാപത്താ സമചരിയായ ച സമണോ, സോ ഏവ ച സബ്ബസോ ഭിന്നകിലേസത്താ ഭിക്ഖു നാമ. ഏവംഭൂതോ ച, ഭിക്ഖവേ, വച്ഛോ സോ കഥം ദോസന്തരോ കിഞ്ചി കായകമ്മാദിം പവത്തേയ്യ, കേവലം പന വാസനായ അപ്പഹീനത്താ വസലവാദേന സമുദാചരതീതി.

ഛട്ഠസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.