൫. ഉപാസകസുത്തവണ്ണനാ

൧൫. പഞ്ചമേ ഇച്ഛാനങ്ഗലകോതി ഇച്ഛാനങ്ഗലനാമകോ കോസലേസു ഏകോ ബ്രാഹ്മണഗാമോ, തംനിവാസിതായ തത്ഥ വാ ജാതോ ഭവോതി വാ ഇച്ഛാനങ്ഗലകോ. ഉപാസകോതി തീഹി സരണഗമനേഹി ഭഗവതോ സന്തികേ ഉപാസകഭാവസ്സ പവേദിതത്താ ഉപാസകോ പഞ്ചസിക്ഖാപദികോ ബുദ്ധമാമകോ, ധമ്മമാമകോ, സങ്ഘമാമകോ. കേനചിദേവ കരണീയേനാതി ഉദ്ധാരസോധാപനാദിനാ കേനചിദേവ കത്തബ്ബേന. തീരേത്വാതി നിട്ഠാപേത്വാ. അയം കിര ഉപാസകോ പുബ്ബേ അഭിണ്ഹം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പയിരുപാസതി, സോ കതിപയം കാലം ബഹുകരണീയതായ സത്ഥു ദസ്സനം നാഭിസമ്ഭോസി. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘ചിരസ്സം ഖോ ത്വം, ഉപാസക, ഇമം പരിയായമകാസി, യദിദം ഇധാഗമനായാ’’തി.

തത്ഥ ചിരസ്സന്തി ചിരേന. പരിയായന്തി വാരം. യദിദന്തി നിപാതോ, യോ അയന്തി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ഇധ മമ സന്തികേ ആഗമനായ യോ അയം അജ്ജ കതോ വാരോ, തം ഇമം ചിരേന പപഞ്ചം കത്വാ അകാസീതി. ചിരപടികാഹന്തി ചിരപടികോ അഹം, ചിരകാലതോ പട്ഠായ അഹം ഉപസങ്കമിതുകാമോതി സമ്ബന്ധോ. കേഹിചി കേഹിചീതി ഏകച്ചേഹി ഏകച്ചേഹി. അഥ വാ കേഹിചി കേഹിചീതി യേഹി വാ തേഹി വാ. തത്ഥ ഗാരവം ദസ്സേതി. സത്ഥരി അഭിപ്പസന്നസ്സ ഹി സത്ഥുദസ്സനധമ്മസ്സവനേസു വിയ ന അഞ്ഞത്ഥ ആദരോ ഹോതി. കിച്ചകരണീയേഹീതി ഏത്ഥ അവസ്സം കാതബ്ബം കിച്ചം, ഇതരം കരണീയം. പഠമം വാ കാതബ്ബം കിച്ചം, പച്ഛാ കാതബ്ബം കരണീയം. ഖുദ്ദകം വാ കിച്ചം, മഹന്തം കരണീയം. ബ്യാവടോതി ഉസ്സുക്കോ. ഏവാഹന്തി ഏവം ഇമിനാ പകാരേന അഹം നാസക്ഖിം ഉപസങ്കമിതും, ന അഗാരവാദിനാതി അധിപ്പായോ.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ദുല്ലഭേ ബുദ്ധുപ്പാദേ മനുസ്സത്തലാഭേ ച സത്താനം സകിഞ്ചനഭാവേന കിച്ചപസുതതായ കുസലന്തരായോ ഹോതി, ന അകിഞ്ചനസ്സാതി ഏതമത്ഥം സബ്ബാകാരതോ വിദിത്വാ. ഇമം ഉദാനന്തി തദത്ഥപരിദീപനമേവ ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ സുഖം വത തസ്സ ന ഹോതി കിഞ്ചീതി യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ കിഞ്ചി രൂപാദീസു ഏകവത്ഥുമ്പി ‘‘മമേത’’ന്തി തണ്ഹായ പരിഗ്ഗഹിതഭാവേന ന ഹോതി നത്ഥി ന വിജ്ജതി, സുഖം വത തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ, അഹോ സുഖമേവാതി അത്ഥോ. ‘‘ന ഹോസീ’’തിപി പാഠോ, തസ്സ അതീതകാലവസേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. കേചി പന ന ഹോതി കിഞ്ചീതി പദസ്സ ‘‘രാഗാദികിഞ്ചനം യസ്സ ന ഹോതീ’’തി അത്ഥം വണ്ണേന്തി, തം ന സുന്ദരം പരിഗ്ഗഹധമ്മവസേന ദേസനായ ആഗതത്താ. രാഗാദികിഞ്ചനന്തി പരിഗ്ഗഹേതബ്ബസ്സാപി സങ്ഗഹേ സതി യുത്തമേവ വുത്തം സിയാ അഥ വാ യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ കിഞ്ചി അപ്പമ്പി കിഞ്ചനം പലിബോധജാതം രാഗാദികിഞ്ചനാഭാവതോ ഏവ ന ഹോതി, തം തസ്സ അകിഞ്ചനത്തം സുഖസ്സ പച്ചയഭാവതോ സുഖം വതം, അഹോ സുഖന്തി അത്ഥോ. കസ്സ പന ന ഹോതി കിഞ്ചനന്തി ചേ, ആഹ ‘‘സങ്ഖാതധമ്മസ്സ ബഹുസ്സുതസ്സാ’’തി. യോ ചതൂഹിപി മഗ്ഗസങ്ഖാഹി സോളസകിച്ചനിപ്ഫത്തിയാ സങ്ഖാതധമ്മോ കതകിച്ചോ, തതോ ഏവ പടിവേധബാഹുസച്ചേന ബഹുസ്സുതോ, തസ്സ.

ഇതി ഭഗവാ അകിഞ്ചനഭാവേ ആനിസംസം ദസ്സേത്വാ സകിഞ്ചനഭാവേ ആദീനവം ദസ്സേതും ‘‘സകിഞ്ചനം പസ്സാ’’തിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ – രാഗാദികിഞ്ചനാനം ആമിസകിഞ്ചനാനഞ്ച അത്ഥിതായ സകിഞ്ചനം, സകിഞ്ചനത്താ ഏവ അലദ്ധാനഞ്ച ലദ്ധാനഞ്ച കാമാനം പരിയേസനാരക്ഖണഹേതു കിച്ചകരണീയവസേന ‘‘അഹം മമാ’’തി ഗഹണവസേന ച വിഹഞ്ഞമാനം വിഘാതം ആപജ്ജമാനം പസ്സാതി ധമ്മസംവേഗപ്പത്തോ സത്ഥാ അത്തനോ ചിത്തം വദതി. ജനോ ജനസ്മിം പടിബന്ധരൂപോതി സയം അഞ്ഞോ ജനോ സമാനോ അഞ്ഞസ്മിം ജനേ ‘‘അഹം ഇമസ്സ, മമ അയ’’ന്തി തണ്ഹാവസേന പടിബന്ധസഭാവോ ഹുത്വാ വിഹഞ്ഞതി വിഘാതം ആപജ്ജതി. ‘‘പടിബദ്ധചിത്തോ’’തിപി പാഠോ. അയഞ്ച അത്ഥോ –

‘‘പുത്താ മത്ഥി ധനമ്മത്ഥി, ഇതി ബാലോ വിഹഞ്ഞതി;

അത്താ ഹി അത്തനോ നത്ഥി, കുതോ പുത്താ കുതോ ധന’’ന്തി. (ധ. പ. ൬൨) –

ആദീഹി സുത്തപദേഹി ദീപേതബ്ബോതി.

പഞ്ചമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.