൪. സക്കാരസുത്തവണ്ണനാ

൧൪. ചതുത്ഥേ തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ സക്കതോ ഹോതീതി കപ്പാനം സതസഹസ്സാധികേസു ചതൂസു അസങ്ഖ്യേയ്യേസു പരിപൂരിതസ്സ പുഞ്ഞസമ്ഭാരവിസേസസ്സ ഫലഭൂതേന ‘‘ഇതോ പരം മയ്ഹം ഓകാസോ നത്ഥീ’’തി ഉസ്സഹജാതേന വിയ ഉപരൂപരി വഡ്ഢമാനേന സക്കാരാദിനാ ഭഗവാ സക്കതോ ഹോതി. സബ്ബദിസാസു ഹി യമകമഹാമേഘോ വുട്ഠഹിത്വാ മഹോഘം വിയ സബ്ബപാരമിയോ ‘‘ഏകസ്മിം അത്തഭാവേ വിപാകം ദസ്സാമാ’’തി സമ്പിണ്ഡിതാ വിയ ഭഗവതോ ലാഭസക്കാരമഹോഘം നിബ്ബത്തയിംസു. തതോ അന്നപാനവത്ഥയാനമാലാഗന്ധവിലേപനാദിഹത്ഥാ ഖത്തിയബ്രാഹ്മണാദയോ ആഗന്ത്വാ ‘‘കഹം ബുദ്ധോ, കഹം ഭഗവാ, കഹം ദേവദേവോ, കഹം നരാസഭോ, കഹം പുരിസസീഹോ’’തി ഭഗവന്തം പരിയേസന്തി. സകടസതേഹി പച്ചയേ ആഹരിത്വാ ഓകാസം അലഭമാനാ സമന്താ ഗാവുതപ്പമാണേപി സകടധുരേന സകടധുരം ആഹച്ച തിട്ഠന്തി ചേവ അനുബന്ധന്തി ച അന്ധകവിന്ദബ്രാഹ്മണാദയോ വിയ. സബ്ബം തം ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൨൮൨) തേസു തേസു ച സുത്തേസു ആഗതനയേന വേദിതബ്ബം. യഥാ ച ഭഗവതോ, ഏവം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സാതി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘യാവതാ ഖോ, ചുന്ദ, ഏതരഹി സങ്ഘാ വാ ഗണാ വാ ലോകേ ഉപ്പന്നാ, നാഹം, ചുന്ദ, അഞ്ഞം ഏകസങ്ഘമ്പി സമനുപസ്സാമി ഏവം ലാഭഗ്ഗയസഗ്ഗപ്പത്തം, യഥരിവായം, ചുന്ദ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ’’തി (ദീ. നി. ൩.൧൭൬).

സ്വായം ഭഗവതോ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഉപ്പന്നോ ലാഭസക്കാരോ ഏകതോ ഹുത്വാ ദ്വിന്നം മഹാനദീനം ഉദകോഘോ വിയ അപ്പമേയ്യോ അഹോസി. തേന വുത്തം – ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ സക്കതോ ഹോതി…പേ… പരിക്ഖാരാനം, ഭിക്ഖുസങ്ഘോപി സക്കതോ…പേ… പരിക്ഖാരാന’’ന്തി.

തിത്ഥിയാ പന പുബ്ബേ അകതപുഞ്ഞതായ ച ദുപ്പടിപന്നതായ ച അസക്കതാ അഗരുകതാ, ബുദ്ധുപ്പാദേന പന വിസേസതോ വിപന്നസോഭാ സൂരിയുഗ്ഗമനേ ഖജ്ജോപനകാ വിയ നിപ്പഭാ നിത്തേജാ ഹതലാഭസക്കാരാ അഹേസും. തേ താദിസം ഭഗവതോ സങ്ഘസ്സ ച ലാഭസക്കാരം അസഹമാനാ ഇസ്സാപകതാ ‘‘ഏവം ഇമേ ഫരുസാഹി വാചാഹി ഘട്ടേത്വാവ പലാപേസ്സാമാ’’തി ഉസൂയാ വിസുഗ്ഗാരം ഉഗ്ഗിരന്താ തത്ഥ തത്ഥ ഭിക്ഖൂ അക്കോസന്താ പരിഭാസന്താ വിചരിംസു. തേന വുത്തം – ‘‘അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പന പരിബ്ബാജകാ അസക്കതാ ഹോന്തി…പേ… പരിക്ഖാരാനം. അഥ ഖോ തേ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഭഗവതോ സക്കാരം അസഹമാനാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഗാമേ ച അരഞ്ഞേ ച ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ അസബ്ഭാഹി ഫരുസാഹി വാചാഹി അക്കോസന്തി പരിഭാസന്തി രോസേന്തി വിഹേസേന്തീ’’തി.

തത്ഥ അസബ്ഭാഹീതി അസഭായോഗ്ഗാഹി സഭായം സാധുജനസമൂഹേ വത്തും അയുത്താഹി, ദുട്ഠുല്ലാഹീതി അത്ഥോ. ഫരുസാഹീതി കക്ഖളാഹി മമ്മച്ഛേദികാഹി. അക്കോസന്തീതി ജാതിആദീഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി ഖുംസേന്തി. പരിഭാസന്തീതി ഭണ്ഡനവസേന ഭയം ഉപ്പാദേന്താ തജ്ജേന്തി. രോസേന്തീതി യഥാ പരസ്സ രോസോ ഹോതി, ഏവം അനുദ്ധംസനവസേന രോസം ഉപ്പാദേന്തി. വിഹേസേന്തീതി വിഹേഠേന്തി, വിവിധേഹി ആകാരേഹി അഫാസും കരോന്തി.

കഥം പനേതേ സമന്തപാസാദികേ ഭഗവതി ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ച അക്കോസാദീനി പവത്തേസുന്തി? ഭഗവതോ ഉപ്പാദതോ പഹീനലാഭസക്കാരതായ ഉപഹതചിത്താ പഥവിം ഖണിത്വാ പക്ഖലന്താ വിയ അവണേ വേളുരിയമണിമ്ഹി വണം ഉപ്പാദേന്താ വിയ ച സുന്ദരികം നാമ പരിബ്ബാജികം സഞ്ഞാപേത്വാ തായ സത്ഥു ഭിക്ഖൂനഞ്ച അവണ്ണം വുട്ഠാപേത്വാ അക്കോസാദീനി പവത്തേസും. തം പനേതം സുന്ദരീവത്ഥു പരതോ സുന്ദരീസുത്തേ (ഉദാ. ൩൮) പാളിയംയേവ ആഗമിസ്സതി, തസ്മാ യമേത്ഥ വത്തബ്ബം, തം തത്ഥേവ വണ്ണയിസ്സാമ.

ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ സന്തികം ഉപസങ്കമിത്വാ തം പവത്തിമാരോചേസും. തേന വുത്തം – ‘‘അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു…പേ… വിഹേസേന്തീ’’തി. തം വുത്തത്ഥമേവ.

ഏതമത്ഥം വിദിത്വാതി ഏതം ഇസ്സാപകതാനം തിത്ഥിയാനം വിപ്പടിപത്തിം സബ്ബാകാരതോ വിദിത്വാ. ഇമം ഉദാനന്തി ഇമം തേഹി കതേ വിപ്പകാരേ പസന്നചിത്തേഹി ച പരേഹി കതേ ഉപകാരേ താദിഭാവാനുഭാവദീപകം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ ഗാമേ അരഞ്ഞേ സുഖദുക്ഖഫുട്ഠോതി ഗാമേ വാ അരഞ്ഞേ വാ യത്ഥ കത്ഥചി സുഖേന ദുക്ഖേന ച ഫുട്ഠോ സുഖദുക്ഖാനി അനുഭവന്തോ, തേസം വാ പച്ചയേഹി സമങ്ഗീഭൂതോ. നേവത്തതോ നോ പരതോ ദഹേഥാതി ‘‘അഹം സുഖിതോ, അഹം ദുക്ഖിതോ, മമ സുഖം, മമ ദുക്ഖം, പരേനിദം മയ്ഹം സുഖദുക്ഖം ഉപ്പാദിത’’ന്തി ച നേവ അത്തതോ ന പരതോ തം സുഖദുക്ഖം ഠപേഥ. കസ്മാ? ന ഹേത്ഥ ഖന്ധപഞ്ചകേ അഹന്തി വാ മമന്തി വാ പരോതി വാ പരസ്സാതി വാ പസ്സിതബ്ബയുത്തകം കിഞ്ചി അത്ഥി, കേവലം സങ്ഖാരാ ഏവ പന യഥാപച്ചയം ഉപ്പജ്ജിത്വാ ഖണേ ഖണേ ഭിജ്ജന്തീതി. സുഖദുക്ഖഗ്ഗഹണഞ്ചേത്ഥ ദേസനാസീസം, സബ്ബസ്സാപി ലോകധമ്മസ്സ വസേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇതി ഭഗവാ ‘‘നാഹം ക്വചനി, കസ്സചി കിഞ്ചനതസ്മിം, ന ച മമ ക്വചനി, കത്ഥചി കിഞ്ചനതത്ഥീ’’തി ചതുകോടികം സുഞ്ഞതം വിഭാവേസി.

ഇദാനി തസ്സ അത്തതോ പരതോ ച അദഹനസ്സ കാരണം ദസ്സേതി ‘‘ഫുസന്തി ഫസ്സാ ഉപധിം പടിച്ചാ’’തി. ഏതേ സുഖവേദനീയാ ദുക്ഖവേദനീയാ ച ഫസ്സാ നാമ ഖന്ധപഞ്ചകസങ്ഖാതം ഉപധിം പടിച്ച തസ്മിം സതി യഥാസകം വിസയം ഫുസന്തി, തത്ഥ പവത്തന്തിയേവ. അദുക്ഖമസുഖാ ഹി വേദനാ സന്തസഭാവതായ സുഖേ ഏവ സങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി ദുവിധസമ്ഫസ്സവസേനേവായം അത്ഥവണ്ണനാ കതാ.

യഥാ പന തേ ഫസ്സാ ന ഫുസന്തി, തം ദസ്സേതും ‘‘നിരുപധിം കേന ഫുസേയ്യും ഫസ്സാ’’തി വുത്തം. സബ്ബസോ ഹി ഖന്ധൂപധിയാ അസതി കേന കാരണേന തേ ഫസ്സാ ഫുസേയ്യും, ന തം കാരണം അത്ഥി. യദി ഹി തുമ്ഹേ അക്കോസാദിവസേന ഉപ്പജ്ജനസുഖദുക്ഖം ന ഇച്ഛഥ, സബ്ബസോ നിരുപധിഭാവേയേവ യോഗം കരേയ്യാഥാതി അനുപാദിസേസനിബ്ബാനധാതുയാ ഗാഥം നിട്ഠപേസി. ഏവം ഇമിനാ ഉദാനേന വട്ടവിവട്ടം കഥിതം.

ചതുത്ഥസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.