൩. ഭദ്ദത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഏകപുത്തോതിആദികാ ആയസ്മതോ ഭദ്ദത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരം ഭഗവന്തം ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച സതസഹസ്സപരിമാണം ചീവരാദീഹി ചതൂഹി പച്ചയേഹി പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം സേട്ഠികുലേ നിബ്ബത്തി. നിബ്ബത്തമാനോ ച അപുത്തകേസു മാതാപിതൂസു ദേവതായാചനാദീനി കത്വാപി അലഭന്തേസു സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘സചേ, ഭന്തേ, മയം ഏകം പുത്തം ലച്ഛാമ, തം തുമ്ഹാകം ദാസത്ഥായ ദസ്സാമാ’’തി വത്വാ ആയാചിത്വാ ഗതേസു സത്ഥു അധിപ്പായം ഞത്വാ അഞ്ഞതരോ ദേവപുത്തോ ഖീണായുകോ ഹുത്വാ ഠിതോ സക്കേന ദേവരഞ്ഞാ ‘‘അമുകസ്മിം കുലേ നിബ്ബത്താഹീ’’തി ആണത്തോ തത്ഥ നിബ്ബത്തി, ഭദ്ദോതിസ്സ നാമം അകംസു. തം സത്തവസ്സുദ്ദേസികം ജാതം മാതാപിതരോ അലങ്കരിത്വാ ഭഗവതോ സന്തികം നേത്വാ ‘‘അയം സോ, ഭന്തേ, തുമ്ഹേ ആയാചിത്വാ ലദ്ധദാരകോ, ഇമം തുമ്ഹാകം നിയ്യാതേമാ’’തി ആഹംസു. സത്ഥാ ആനന്ദത്ഥേരം ആണാപേസി – ‘‘ഇമം പബ്ബാജേഹീ’’തി. ആണാപേത്വാ ച ഗന്ധകുടിം പാവിസി. ഥേരോ തം പബ്ബാജേത്വാ സങ്ഖേപേന വിപസ്സനാമുഖം ആചിക്ഖി. സോ ഉപനിസ്സയസമ്പന്നത്താ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ സൂരിയേ അനോഗ്ഗതേയേവ ഭാവനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൫.൫൪-൬൯) –

‘‘പദുമുത്തരസമ്ബുദ്ധം, മേത്തചിത്തം മഹാമുനിം;

ഉപേതി ജനതാ സബ്ബാ, സബ്ബലോകഗ്ഗനായകം.

‘‘സത്തുകഞ്ച ബദ്ധകഞ്ച, ആമിസം പാനഭോജനം;

ദദന്തി സത്ഥുനോ സബ്ബേ, പുഞ്ഞക്ഖേത്തേ അനുത്തരേ.

‘‘അഹമ്പി ദാനം ദസ്സാമി, ദേവദേവസ്സ താദിനോ;

ബുദ്ധസേട്ഠം നിമന്തേത്വാ, സങ്ഘമ്പി ച അനുത്തരം.

‘‘ഉയ്യോജിതാ മയാ ചേതേ, നിമന്തേസും തഥാഗതം;

കേവലം ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച, പുഞ്ഞക്ഖേത്തം അനുത്തരം.

‘‘സതസഹസ്സപല്ലങ്കം, സോവണ്ണം ഗോനകത്ഥതം;

തൂലികാപടലികായ, ഖോമകപ്പാസികേഹി ച;

മഹാരഹം പഞ്ഞാപയിം, ആസനം ബുദ്ധയുത്തകം.

‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ദേവദേവോ നരാസഭോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിബ്യൂള്ഹോ, മമ ദ്വാരമുപാഗമി.

‘‘പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാന സമ്ബുദ്ധം, ലോകനാഥം യസസ്സിനം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, അഭിനാമയിം സങ്ഘരം.

‘‘ഭിക്ഖൂനം സതസഹസ്സം, ബുദ്ധഞ്ച ലോകനായകം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, പരമന്നേന തപ്പയിം.

‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

‘‘യേനിദം ആസനം ദിന്നം, സോവണ്ണം ഗോനകത്ഥതം;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

‘‘ചതുസത്തതിക്ഖത്തും സോ, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി;

അനുഭോസ്സതി സമ്പത്തിം, അച്ഛരാഹി പുരക്ഖതോ.

‘‘പദേസരജ്ജം സഹസ്സം, വസുധം ആവസിസ്സതി;

ഏകപഞ്ഞാസക്ഖത്തുഞ്ച, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി.

‘‘സബ്ബാസു ഭവയോനീസു, ഉച്ചാകുലീ ഭവിസ്സതി;

സോ ച പച്ഛാ പബ്ബജിത്വാ, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

ഭദ്ദിയോ നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ.

‘‘വിവേകമനുയുത്തോമ്ഹി, പന്തസേനനിവാസഹം;

ഫലഞ്ചാധിഗതം സബ്ബം, ചത്തക്ലേസോമ്ഹി അജ്ജഹം.

‘‘മമ സബ്ബം അഭിഞ്ഞായ, സബ്ബഞ്ഞൂ ലോകനായകോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി മം.

‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

തസ്സ ഭഗവാ ഛളഭിഞ്ഞുപ്പത്തിം ഞത്വാ ‘‘ഏഹി, ഭദ്ദാ’’തി ആഹ. സോ താവദേവ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ പഞ്ജലികോ സത്ഥു സമീപേ അട്ഠാസി, സാ ഏവ ചസ്സ ഉപസമ്പദാ അഹോസി. ബുദ്ധൂപസമ്പദാ നാമ കിരേസാ. ഥേരോ ജാതിതോ പട്ഠായ അത്തനോ പവത്തിയാ കഥനമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൪൭൩. ‘‘ഏകപുത്തോ അഹം ആസിം, പിയോ മാതു പിയോ പിതു;

ബഹൂഹി വതചരിയാഹി, ലദ്ധോ ആയാചനാഹി ച.

൪൭൪. ‘‘തേ ച മം അനുകമ്പായ, അത്ഥകാമാ ഹിതേസിനോ;

ഉഭോ പിതാ ച മാതാ ച, ബുദ്ധസ്സ ഉപനാമയും.

൪൭൫. ‘‘കിച്ഛാ ലദ്ധോ അയം പുത്തോ, സുഖുമാലോ സുഖേധിതോ;

ഇമം ദദാമ തേ നാഥ, ജിനസ്സ പരിചാരകം.

൪൭൬. ‘‘സത്ഥാ ച മം പടിഗ്ഗയ്ഹ, ആനന്ദം ഏതദബ്രവി;

പബ്ബാജേഹി ഇമം ഖിപ്പം, ഹേസ്സത്യാജാനിയോ അയം.

൪൭൭. ‘‘പബ്ബാജേത്വാന മം സത്ഥാ, വിഹാരം പാവിസീ ജിനോ;

അനോഗ്ഗതസ്മിം സൂരിയസ്മിം, തതോ ചിത്തം വിമുച്ചി മേ.

൪൭൮. ‘‘തതോ സത്ഥാ നിരാകത്വാ, പടിസല്ലാനവുട്ഠിതോ;

ഏഹി ഭദ്ദാതി മം ആഹ, സാ മേ ആസൂപസമ്പദാ.

൪൭൯. ‘‘ജാതിയാ സത്തവസ്സേന, ലദ്ധാ മേ ഉപസമ്പദാ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, അഹോ ധമ്മസുധമ്മതാ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ വതചരിയാഹീതി, ‘‘ഏവം കത്വാ പുത്തം ലഭിസ്സഥാ’’തി വുത്തം സമണബ്രാഹ്മണാനം വചനം സുത്വാ, ഖീരം പായിത്വാ, അനസനാദിവതചരണേഹി. ആയാചനാഹീതി ദേവതായാചനാഹി സത്ഥുആയാചനായ ച, ഇദമേവ ചേത്ഥ കാരണം, ഇതരം ഥേരോ മാതാപിതൂനം പടിപത്തിദസ്സനത്ഥഞ്ചേവ കിച്ഛലദ്ധഭാവദസ്സനത്ഥഞ്ച വദതി.

തേതി മാതാപിതരോ. ഉപനാമയുന്തി ഉപനാമേസും.

സുഖേധിതോതി സുഖസംവഡ്ഢിതോ. തേതി തുയ്ഹം. പരിചാരകന്തി കിംകാരം.

ഹേസ്സത്യാജാനിയോ അയന്തി അയം ദാരകോ മമ സാസനേ ആജാനീയോ ഭവിസ്സതി. തസ്മാ ഖിപ്പം അജ്ജേവ പബ്ബാജേഹീതി ഏതം അബ്രവി, ആഹ.

പബ്ബാജേത്വാനാതി ആനന്ദത്ഥേരേന പബ്ബാജേത്വാ. വിഹാരന്തി ഗന്ധകുടിം. അനോഗ്ഗതസ്മിം സൂരിയസ്മിന്തി സൂരിയേ അനത്ഥങ്ഗതേയേവ. തതോ ചിത്തം വിമുച്ചി മേതി തതോ വിപസ്സനാരമ്ഭതോ പരം ന ചിരേനേവ ഖണേന സബ്ബാസവേഹി മേ ചിത്തം വിമുച്ചി, ഖീണാസവോ അഹോസിം.

തതോതി മമ ആസവക്ഖയതോ പച്ഛാ. നിരാകത്വാതി അത്തനാ സമാപന്നം ഫലസമാപത്തിം അപ്പേത്വാ തതോ വുട്ഠായ. തേനാഹ ‘‘പടിസല്ലാനവുട്ഠിതോ’’തി. സാ മേ ആസൂപസമ്പദാതി യാ മം ഉദ്ദിസ്സ ‘‘ഏഹി, ഭദ്ദാ’’തി സത്ഥു വാചാ പവത്താ, സാ ഏവ മേ മയ്ഹം ഉപസമ്പദാ ആസി. ഏവം ജാതിയാ സത്തവസ്സേന, ലദ്ധാ മേ ഉപസമ്പദാതി സാതിസയം സത്ഥാരാ അത്തനോ കതം അനുഗ്ഗഹം സാസനസ്സ ച നിയ്യാനികതം ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘അഹോ ധമ്മസുധമ്മതാ’’തി.

ഏത്ഥ ച ‘‘ചിത്തം വിമുച്ചി മേ’’തി ഖീണാസവഭാവം പകാസേത്വാപി പുന ‘‘തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ’’തി ലോകിയാഭിഞ്ഞേകദേസദസ്സനം ഛളഭിഞ്ഞഭാവവിഭാവനത്ഥം. തേനാഹ അപദാനേ ‘‘ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ’’തി.

ഭദ്ദത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.