൧൪. സബ്ബകാമിത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ദ്വിപാദകോതിആദികാ ആയസ്മതോ സബ്ബകാമിത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ ഉപ്പന്നം അബ്ബുദം സോധേത്വാ പടിപാകതികം ഠപേന്തം ഏകം ഥേരം ദിസ്വാ, ‘‘അഹമ്പി അനാഗതേ ഏകസ്സ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ അബ്ബുദം സോധേത്വാ പടിപാകതികം ഠപേതും സമത്ഥോ ഭവേയ്യ’’ന്തി പത്ഥനം പട്ഠപേത്വാ തദനുരൂപാനി പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ അപരിനിബ്ബുതേ ഏവ ഭഗവതി വേസാലിയം ഖത്തിയകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ സബ്ബകാമോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ ഞാതകേഹി ദാരപരിഗ്ഗഹം കാരിതോ നിസ്സരണജ്ഝാസയതായ ഘരാവാസം ജിഗുച്ഛന്തോ ധമ്മഭണ്ഡാഗാരികസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം കരോന്തോ ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിം വേസാലിം ഉപഗതോ ഞാതിഘരം അഗമാസി. തത്ഥ നം പുരാണദുതിയികാ പതിവിയോഗദുക്ഖിതാ കിസാ ദുബ്ബണ്ണാ അനലങ്കതാ കിലിട്ഠവത്ഥനിവസനാ വന്ദിത്വാ രോദമാനാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. തം ദിസ്വാ ഥേരസ്സ കരുണാപുരസ്സരം മേത്തം ഉപട്ഠാപയതോ അനുഭൂതാരമ്മണേ അയോനിസോമനസികാരവസേന സഹസാ കിലേസോ ഉപ്പജ്ജി.

സോ തേന കസാഹി താളിതോ ആജാനീയോ വിയ സഞ്ജാതസംവേഗോ താവദേവ സുസാനം ഗന്ത്വാ, അസുഭനിമിത്തം ഉഗ്ഗഹേത്വാ, തത്ഥ പടിലദ്ധഝാനം പാദകം കത്വാ, വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ, അരഹത്തം പാപുണി. അഥസ്സ സസുരോ അലങ്കതപടിയത്തം ധീതരം ആദായ മഹതാ പരിവാരേന നം ഉപ്പബ്ബാജേതുകാമോ വിഹാരം അഗമാസി. ഥേരോ തസ്സാ അധിപ്പായം ഞത്വാ അത്തനോ കാമേസു വിരത്തഭാവം സബ്ബത്ഥ ച അനുപലിത്തതം പകാസേന്തോ –

൪൫൩. ‘‘ദ്വിപാദകോയം അസുചി, ദുഗ്ഗന്ധോ പരിഹീരതി;

നാനാകുണപപരിപൂരോ, വിസ്സവന്തോ തതോ തതോ.

൪൫൪. ‘‘മിഗം നിലീനം കൂടേന, ബളിസേനേവ അമ്ബുജം;

വാനരം വിയ ലേപേന, ബാധയന്തി പുഥുജ്ജനം.

൪൫൫. ‘‘രൂപാ സദ്ദാ രസാ ഗന്ധാ, ഫോട്ഠബ്ബാ ച മനോരമാ;

പഞ്ച കാമഗുണാ ഏതേ, ഇത്ഥിരൂപസ്മി ദിസ്സരേ.

൪൫൬. ‘‘യേ ഏതാ ഉപസേവന്തി, രത്തചിത്താ പുഥുജ്ജനാ;

വഡ്ഢേന്തി കടസിം ഘോരം, ആചിനന്തി പുനബ്ഭവം.

൪൫൭. ‘‘യോ ചേതാ പരിവജ്ജേതി, സപ്പസ്സേവ പദാ സിരോ;

സോമം വിസത്തികം ലോകേ, സതോ സമതിവത്തതി.

൪൫൮. ‘‘കാമേസ്വാദീനവം ദിസ്വാ, നേക്ഖമ്മം ദട്ഠു ഖേമതോ;

നിസ്സടോ സബ്ബകാമേഹി, പത്തോ മേ ആസവക്ഖയോ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ദ്വിപാദകോതി യദിപി അപാദകാദയോപി കായാ അസുചീയേവ, അധികാരവസേന പന ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന വാ ഏവം വുത്തം. യസ്മാ വാ അഞ്ഞേ അസുചിഭൂതാപി കായാ ലോണമ്ബിലാദീഹി അഭിസങ്ഖരിത്വാ മനുസ്സാനം ഭോജനേപി ഉപനീയന്തി, ന പന മനുസ്സകായോ, തസ്മാ അസുചിതരസഭാവമസ്സ ദസ്സേന്തോ ‘‘ദ്വിപാദകോ’’തി ആഹ. അയന്തി തദാ ഉപട്ഠിതം ഇത്ഥിരൂപം സന്ധായാഹ. അസുചീതി അസുചി ഏവ, ന ഏത്ഥ കിഞ്ചിപി സുചീതി അത്ഥോ. ദുഗ്ഗന്ധോ പരിഹീരതീതി ദുഗ്ഗന്ധോ സമാനോ പുപ്ഫഗന്ധാദീഹി സങ്ഖരിത്വാ പരിഹരീയതി. നാനാകുണപപരിപൂരോതി കേസാദിഅനേകപ്പകാരകുണപഭരിതോ. വിസ്സവന്തോ തതോ തതോതി പുപ്ഫഗന്ധാദീഹിസ്സ ജേഗുച്ഛഭാവം പടിച്ഛാദേതും വായമന്താനമ്പി തം വായാമം നിപ്ഫലം കത്വാ നവഹി ദ്വാരേഹി ഖേളസിങ്ഘാണികാദീനി ലോമകൂപേഹി ച സേദജല്ലികം ‘വിസ്സവന്തോയേവ പരിഹീരതീ’തി സമ്ബന്ധോ.

ഏവം ജേഗുച്ഛോപി സമാനോ ചായം കായോ കൂടാദീഹി വിയ മിഗാദികേ അത്തനോ രൂപാദീഹി അന്ധപുഥുജ്ജനേ വഞ്ചേതിയേവാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘മിഗ’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ മിഗം നിലീനം കൂടേനാതി പാസവാകരാദിനാ കൂടേന നിലീനം, പടിച്ഛന്നം കത്വാ മിഗം വിയ നേസാദോ. വക്ഖമാനോ ഹി ഇവ-സദ്ദോ ഇധാപി ആനേത്വാ യോജേതബ്ബോ. ബളിസേനേവ അമ്ബുജന്തി അമ്ബുജം മച്ഛം ആമിസബദ്ധേന ബളിസേന വിയ ബാളിസികോ. വാനരം വിയ ലേപേനാതി രുക്ഖസിലാദീസു പക്ഖിത്തേന മക്കടലേപേന മക്കടം വിയ മിഗലുദ്ദോ അന്ധപുഥുജ്ജനം വഞ്ചേന്തോ ബാധേന്തീതി.

കേ പന ബാധേന്തീതി ആഹ. ‘‘രൂപാ സദ്ദാ’’തിആദി. രൂപാദയോ ഹി പഞ്ച കാമകോട്ഠാസാ വിസേസതോ വിസഭാഗവത്ഥുസന്നിസ്സയാ വിപല്ലാസൂപനിസ്സയേന അയോനിസോമനസികാരേന പരിക്ഖിത്താനം അന്ധപുഥുജ്ജനാനം മനോ രമേന്തോ കിലേസവത്ഥുതായ അനത്ഥാവഹഭാവതോ തേ ബാധേന്തി നാമ. തേന വുത്തം ‘‘രൂപാ സദ്ദാ…പേ… ഇത്ഥിരൂപസ്മി ദിസ്സരേ’’തി.

ഇത്ഥിഗ്ഗഹണഞ്ചേത്ഥ അധികാരവസേന കതന്തി വേദിതബ്ബം. തേനേവാഹ ‘‘യേ ഏതാ ഉപസേവന്തീ’’തിആദി. തസ്സത്ഥോ – യേ പുഥുജ്ജനാ ഏതാ ഇത്ഥിയോ രത്തചിത്താ രാഗാഭിഭൂതചിത്താ ഉപഭോഗവത്ഥുസഞ്ഞായ ഉപസേവന്തി. വഡ്ഢേന്തി കടസിം ഘോരന്തി തേ ജാതിആദീഹി നിരയാദീഹി ച ഘോരം, ഭയാനകം, അന്ധബാലേഹി അഭിരമിതബ്ബതോ കടസിസങ്ഖാതം സംസാരം പുനപ്പുനം ഉപ്പത്തിമരണാദിനാ വഡ്ഢേന്തി. തേനാഹ ‘‘ആചിനന്തി പുനബ്ഭവ’’ന്തി.

യോ ചേതാതി യോ പന പുഗ്ഗലോ ഏതാ ഇത്ഥിയോ തത്ഥ ഛന്ദരാഗസ്സ വിക്ഖമ്ഭനേന വാ സമുച്ഛിന്ദനേന വാ അത്തനോ പാദേന സപ്പസ്സ സിരം വിയ പരിവജ്ജേതി, സോ സബ്ബം ലോകം വിസജിത്വാ ഠിതത്താ ലോകേ വിസത്തികാസങ്ഖാതം തണ്ഹം സതോ ഹുത്വാ സമതിവത്തതി.

കാമേസ്വാദീനവം ദിസ്വാതി ‘‘അട്ഠികങ്കലൂപമാ കാമാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ’’തിആദിനാ (പാചി. ൪൧൭; ചൂളവ. ൬൫; മ. നി. ൧.൨൩൪) വത്ഥുകാമേസു കിലേസകാമേസു അനേകാകാരവോകാരം ആദീനവം, ദോസം, ദിസ്വാ. നേക്ഖമ്മം ദട്ഠു ഖേമതോതി കാമേഹി ഭവേഹി ച നിക്ഖന്തഭാവതോ നേക്ഖമ്മം, പബ്ബജ്ജം, നിബ്ബാനഞ്ച, ഖേമതോ, അനുപദ്ദവതോ, ദട്ഠു, ദിസ്വാ. സബ്ബകാമേഹിപി തേഭൂമകധമ്മേഹി നിസ്സടോ വിസംയുത്തോ. സബ്ബേപി തേഭൂമകാ ധമ്മാ കാമനീയട്ഠേന കാമാ, തേഹി ച ഥേരോ വിസംയുത്തോ. തേനാഹ ‘‘പത്തോ മേ ആസവക്ഖയോ’’തി.

ഏവം ഥേരോ ആദിതോ പഞ്ചഹി ഗാഥാഹി ധമ്മം കഥേത്വാ ഛട്ഠഗാഥായ അഞ്ഞം ബ്യാകാസി. തം സുത്വാ സസുരോ ‘‘അയം സബ്ബത്ഥ അനുപലിത്തോ, ന സക്കാ ഇമം കാമേസു പതാരേതു’’ന്തി യഥാഗതമഗ്ഗേനേവ ഗതോ. ഥേരോപി വസ്സസതപരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി ഉപസമ്പദായ വീസവസ്സസതികോ പഥബ്യാ ഥേരോ ഹുത്വാ, വേസാലികേഹി വജ്ജിപുത്തേഹി ഉപ്പാദിതം സാസനസ്സ അബ്ബുദം സോധേത്വാ, ദുതിയം ധമ്മസങ്ഗീതിം സങ്ഗായിത്വാ ‘‘അനാഗതേ ധമ്മാസോകകാലേ ഉപ്പജ്ജനകം അബ്ബുദം സോധേഹീ’’തി തിസ്സമഹാബ്രഹ്മാനം ആണാപേത്വാ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായി.

സബ്ബകാമിത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഛക്കനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.