൧൦. സുമനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യദാ നവോ പബ്ബജിതോതിആദികാ ആയസ്മതോ സുമനത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ മാലാകാരകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സിഖിം ഭഗവന്തം പസ്സിത്വാ പസന്നമാനസോ സുമനപുപ്ഫേഹി പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ അഞ്ഞതരസ്സ ഉപാസകസ്സ ഗേഹേ പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. സോ ച ഉപാസകോ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധത്ഥേരസ്സ ഉപട്ഠാകോ അഹോസി. തസ്സ ച തതോ പുബ്ബേ ജാതാജാതാ ദാരകാ മരിംസു. തേന സോ ‘‘സചാഹം ഇദാനി ഏകം പുത്തം ലഭിസ്സാമി, അയ്യസ്സ അനുരുദ്ധത്ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബാജേസ്സാമീ’’തി ചിത്തം ഉപ്പാദേസി. സോ ച ദസമാസച്ചയേന ജാതോ അരോഗോയേവ ഹുത്വാ അനുക്കമേന വഡ്ഢേന്തോ സത്തവസ്സികോ അഹോസി, തം പിതാ ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബാജേസി. സോ പബ്ബജിത്വാ തതോ പരിപക്കഞാണത്താ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ നചിരസ്സേവ ഛളഭിഞ്ഞോ ഹുത്വാ ഥേരം ഉപട്ഠഹന്തോ ‘‘പാനീയം ആഹരിസ്സാമീ’’തി ഘടം ആദായ ഇദ്ധിയാ അനോതത്തദഹം അഗമാസി. അഥേകോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ നാഗരാജാ അനോതത്തദഹം പടിച്ഛാദേന്തോ സത്തക്ഖത്തും ഭോഗേന പരിക്ഖിപിത്വാ ഉപരി മഹന്തം ഫണം കത്വാ സുമനസ്സ പാനീയം ഗഹേതും ഓകാസം ന ദേതി. സുമനോ ഗരുളരൂപം ഗഹേത്വാ തം നാഗരാജം അഭിഭവിത്വാ പാനീയം ഗഹേത്വാ ഥേരസ്സ വസനട്ഠാനം ഉദ്ദിസ്സ ആകാസേന ഗച്ഛതി. തം സത്ഥാ ജേതവനേ നിസിന്നോ തഥാ ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ ധമ്മസേനാപതിം ആമന്തേത്വാ, ‘‘സാരിപുത്ത, ഇമം പസ്സാ’’തിആദിനാ ചതൂഹി ഗാഥാഹി തസ്സ ഗുണേ അഭാസി. അഥ സുമനത്ഥേരോ –

൪൨൯. ‘‘യദാ നവോ പബ്ബജിതോ, ജാതിയാ സത്തവസ്സികോ;

ഇദ്ധിയാ അഭിഭോത്വാന, പന്നഗിന്ദം മഹിദ്ധികം.

൪൩൦. ‘‘ഉപജ്ഝായസ്സ ഉദകം, അനോതത്താ മഹാസരാ;

ആഹരാമി തതോ ദിസ്വാ, മം സത്ഥാ ഏതദബ്രവി.

൪൩൧. ‘‘സാരിപുത്ത ഇമം പസ്സ, ആഗച്ഛന്തം കുമാരകം;

ഉദകകുമ്ഭമാദായ, അജ്ഝത്തം സുസമാഹിതം.

൪൩൨. ‘‘പാസാദികേന വത്തേന, കല്യാണഇരിയാപഥോ;

സാമണേരോനുരുദ്ധസ്സ, ഇദ്ധിയാ ച വിസാരദോ.

൪൩൩. ‘‘ആജാനീയേന ആജഞ്ഞോ, സാധുനാ സാധുകാരിതോ;

വിനീതോ അനുരുദ്ധേന, കതകിച്ചേന സിക്ഖിതോ.

൪൩൪. ‘‘സോ പത്വാ പരമം സന്തിം, സച്ഛികത്വാ അകുപ്പതം;

സാമണേരോ സ സുമനോ, മാ മം ജഞ്ഞാതി ഇച്ഛതീ’’തി. –

അഞ്ഞാബ്യാകരണവസേന ഛ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ആദിതോ ദ്വേ ഗാഥാ സുമനത്ഥേരേനേവ ഭാസിതാ, ഇതരാ ചതസ്സോ തം പസംസന്തേന സത്ഥാരാ ഭാസിതാ. താ സബ്ബാ ഏകജ്ഝം കത്വാ സുമനത്ഥേരോ പച്ഛാ അഞ്ഞാബ്യാകരണവസേന അഭാസി. തത്ഥ പന്നഗിന്ദന്തി നാഗരാജം. തതോതി തത്ഥ, യദാ നവോ പബ്ബജിതോ ജാതിയാ സത്തവസ്സികോ ഇദ്ധിബലേന മഹിദ്ധികം നാഗരാജം അഭിഭവിത്വാ അനോതത്തദഹതോ ഉപജ്ഝായസ്സ പാനീയം ആഹരാമി, തസ്മിം കാലേതി അത്ഥോ.

മം ഉദ്ദിസ്സ മയ്ഹം സത്ഥാ ഏതദബ്രവി, തം ദസ്സേന്തോ, ‘‘സാരിപുത്ത, ഇമം പസ്സാ’’തിആദിമാഹ. അജ്ഝത്തം സുസമാഹിതന്തി വിസയജ്ഝത്തഭൂതേന അഗ്ഗഫലസമാധിനാ സുട്ഠു സമാഹിതം.

പാസാദികേന വത്തേനാതി പസ്സന്താനം പസാദാവഹേന ആചാരവത്തേന, കരണത്ഥേ ഇദം കരണവചനം. കല്യാണഇരിയാപഥോതി സമ്പന്നിരിയാപഥോ. പാസാദികേന വത്തേനാതി വാ ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണേ കരണവചനം. സമണസ്സ ഭാവോ സാമണ്യം, സാമഞ്ഞന്തി അത്ഥോ. തദത്ഥം ഈരതി പവത്തതീതി സാമണേരോ, സമണുദ്ദേസോ. ഇദ്ധിയാ ച വിസാരദോതി ഇദ്ധിയമ്പി ബ്യത്തോ സുകുസലോ. ആജാനീയേനാതി പുരിസാജാനീയേന. അത്തഹിതപരഹിതാനം സാധനതോ സാധുനാ കതകിച്ചേന അനുരുദ്ധേന സാധു ഉഭയഹിതസാധകോ, സുട്ഠു വാ ആജഞ്ഞോ കാരിതോ ദമിതോ. അഗ്ഗവിജ്ജായ വിനീതോ അസേക്ഖഭാവാപാദനേന സിക്ഖിതോ സിക്ഖാപിതോതി അത്ഥോ.

സോ സാമണേരോ സുമനോ പരമം സന്തിം നിബ്ബാനം പത്വാ അഗ്ഗമഗ്ഗാധിഗമേന അധിഗന്ത്വാ സച്ഛികത്വാ അത്തപച്ചക്ഖം കത്വാ അകുപ്പതം അരഹത്തഫലം അപ്പിച്ഛഭാവസ്സ പരമുക്കംസഗതത്താ മാ മം ജഞ്ഞാതി മം ‘‘അയം ഖീണാസവോ’’തി വാ ‘‘ഛളഭിഞ്ഞോ’’തി വാ കോചിപി മാ ജാനേയ്യാതി ഇച്ഛതി അഭികങ്ഖതീതി.

സുമനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.