൯. വിജിതസേനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഓലഗ്ഗേസ്സാമീതിആദികാ ആയസ്മതോ വിജിതസേനത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തോ അത്ഥദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഘരാവാസം പഹായ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ ആകാസേന ഗച്ഛന്തം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ പസന്നാകാരം ദസ്സേന്തോ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. സത്ഥാ തസ്സ അജ്ഝാസയം ഞത്വാ ആകാസതോ ഓതരി. സോ ഭഗവതോ മനോഹരാനി മധുരാനി ഫലാനി ഉപനേസി, പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാ അനുകമ്പം ഉപാദായ. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കോസലരട്ഠേ ഹത്ഥാചരിയകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിജിതസേനോതി ലദ്ധനാമോ വിഞ്ഞുതം പാപുണി. തസ്സ മാതുലാ സേനോ ച ഉപസേനോ ചാതി ദ്വേ ഹത്ഥാചരിയാ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധാ പബ്ബജിത്വാ വാസധുരം പൂരേന്താ അരഹത്തം പാപുണിംസു. വിജിതസേനോപി ഹത്ഥിസിപ്പേ നിപ്ഫത്തിം ഗതോ നിസ്സരണജ്ഝാസയതായ ഘരാവാസേ അലഗ്ഗമാനസോ സത്ഥു യമകപാടിഹാരിയം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ മാതുലത്ഥേരാനം സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ തേസം ഓവാദാനുസാസനിയാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ വിപസ്സനാവീഥിം ലങ്ഘിത്വാ ബഹിദ്ധാ നാനാരമ്മണേ വിധാവന്തം അത്തനോ ചിത്തം ഓവദന്തോ –

൩൫൫. ‘‘ഓലഗ്ഗേസ്സാമി തേ ചിത്ത, ആണിദ്വാരേവ ഹത്ഥിനം;

ന തം പാപേ നിയോജേസ്സം, കാമജാലം സരീരജം.

൩൫൬. ‘‘ത്വം ഓലഗ്ഗോ ന ഗച്ഛസി, ദ്വാരവിവരം ഗജോവ അലഭന്തോ;

ന ച ചിത്തകലി പുനപ്പുനം, പസക്ക പാപരതോ ചരിസ്സസി.

൩൫൭. ‘‘യഥാ കുഞ്ജരം അദന്തം, നവഗ്ഗഹമങ്കുസഗ്ഗഹോ;

ബലവാ ആവത്തേതി അകാമം, ഏവം ആവത്തയിസ്സം തം.

൩൫൮. ‘‘യഥാ വരഹയദമകുസലോ, സാരഥിപവരോ ദമേതി ആജഞ്ഞം;

ഏവം ദമയിസ്സം തം, പതിട്ഠിതോ പഞ്ചസു ബലേസു.

൩൫൯. ‘‘സതിയാ തം നിബന്ധിസ്സം, പയുത്തോ തേ ദമേസ്സാമി;

വീരിയധുരനിഗ്ഗഹിതോ, ന യിതോ ദൂരം ഗമിസ്സസേ ചിത്താ’’തി. –

ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ഓലഗ്ഗേസ്സാമീതി സംവരിസ്സാമി നിവാരേസ്സാമി. തേതി തം. ഉപയോഗത്ഥേ ഹി ഇദം സാമിവചനം. തേ ഗമനന്തി വാ വചനസേസോ. ഹത്ഥിനന്തി ച ഹത്ഥിന്തി അത്ഥോ. ചിത്താതി അത്തനോ ചിത്തം ആലപതി. യഥാ തം വാരേതുകാമോ, തം ദസ്സേന്തോ ‘‘ആണിദ്വാരേവ ഹത്ഥിന’’ന്തി ആഹ. ആണിദ്വാരം നാമ പാകാരബദ്ധസ്സ നഗരസ്സ ഖുദ്ദകദ്വാരം, യം ഘടികാഛിദ്ദേ ആണിമ്ഹി പക്ഖിത്തേ യന്തേന വിനാ അബ്ഭന്തരേ ഠിതേഹിപി വിവരിതും ന സക്കാ. യേന മനുസ്സഗവസ്സമഹിംസാദയോ ന നിഗ്ഗന്തും സക്കാ. നഗരതോ ബഹി നിഗ്ഗന്തുകാമമ്പി ഹത്ഥിം യതോ പലോഭേത്വാ ഹത്ഥാചരിയോ ഗമനം നിവാരേസി. അഥ വാ ആണിദ്വാരം നാമ പലിഘദ്വാരം. തത്ഥ ഹി തിരിയം പലിഘം ഠപേത്വാ രുക്ഖസൂചിസങ്ഖാതം ആണിം പലിഘസീസേ ആവുണന്തി. പാപേതി രൂപാദീസു ഉപ്പജ്ജനകഅഭിജ്ഝാദിപാപധമ്മേ തം ന നിയോജേസ്സം ന നിയോജിസ്സാമി. കാമജാലാതി കാമസ്സ ജാലഭൂതം. യഥാ ഹി മച്ഛബന്ധമിഗലുദ്ദാനം ജാലം നാമ മച്ഛാദീനം തേസം യഥാകാമകാരസാധനം, ഏവം അയോനിസോമനസികാരാനുപാതിതം ചിത്തം മാരസ്സ കാമകാരസാധനം. തേന ഹി സോ സത്തേ അനത്ഥേസു പാതേതി. സരീരജാതി സരീരേസു ഉപ്പജ്ജനക. പഞ്ചവോകാരഭവേ ഹി ചിത്തം രൂപപടിബദ്ധവുത്തിതായ ‘‘സരീരജ’’ന്തി വുച്ചതി.

ത്വം ഓലഗ്ഗോ ന ഗച്ഛസീതി ത്വം, ചിത്തകലി, മയാ സതിപഞ്ഞാപതോദഅങ്കുസേഹി വാരിതോ ന ദാനി യഥാരുചിം ഗമിസ്സസി, അയോനിസോമനസികാരവസേന യഥാകാമം വത്തിതും ന ലഭിസ്സസി. യഥാ കിം? ദ്വാരവിവരം ഗജോവ അലഭന്തോ നഗരതോ ഗജനിരോധതോ വാ നിഗ്ഗമനായ ദ്വാരവിവരകം അലഭമാനോ ഹത്ഥീ വിയ. ചിത്തകലീതി ചിത്തകാളകണ്ണി. പുനപ്പുനന്തി അപരാപരം. പസക്കാതി സരണസമ്പസ്സാസവസേന. പാപരതോതി പാപകമ്മനിരതോ പുബ്ബേ വിയ ഇദാനി ന ചരിസ്സസി തഥാ ചരിതും ന ദസ്സാമീതി അത്ഥോ.

അദന്തന്തി അദമിതം ഹത്ഥിസിക്ഖം അസിക്ഖിതം. നവഗ്ഗഹന്തി അചിരഗഹിതം. അങ്കുസഗ്ഗഹോതി ഹത്ഥാചരിയോ. ബലവാതി കായബലേന ഞാണബലേന ച ബലവാ. ആവത്തേതി അകാമന്തി അനിച്ഛന്തമേവ നിസേധനതോ നിവത്തേതി. ഏവം ആവത്തയിസ്സന്തി യഥാ യഥാവുത്തം ഹത്ഥിം ഹത്ഥാചരിയോ, ഏവം തം ചിത്തം ചിത്തകലിം ദുച്ചരിതനിസേധനതോ നിവത്തയിസ്സാമി.

വരഹയദമകുസലോതി ഉത്തമാനം അസ്സദമ്മാനം ദമനേ കുസലോ. തതോ ഏവ സാരഥിപവരോ അസ്സദമ്മസാരഥീസു വിസിട്ഠോ ദമേതി ആജഞ്ഞം ആജാനീയം അസ്സദമ്മം ദേസകാലാനുരൂപം സണ്ഹഫരുസേഹി ദമേതി വിനേതി നിബ്ബിസേവനം കരോതി. പതിട്ഠിതോ പഞ്ചസു ബലേസൂതി സദ്ധാദീസു പഞ്ചസു ബലേസു പതിട്ഠിതോ ഹുത്വാ അസ്സദ്ധിയാദിനിസേധനതോ തം ദമയിസ്സം ദമേസ്സാമീതി അത്ഥോ.

സതിയാ തം നിബന്ധിസ്സന്തി ഗോചരജ്ഝത്തതോ ബഹി ഗന്തും അദേന്തോ സതിയോത്തേന കമ്മട്ഠാനഥമ്ഭേ, ചിത്തകലി, തം നിബന്ധിസ്സാമി നിയമേസ്സാമി. പയുത്തോ തേ ദമേസ്സാമീതി തത്ഥ നിബന്ധന്തോ ഏവ യുത്തപ്പയുത്തോ ഹുത്വാ തേ ദമേസ്സാമി, സംകിലേസമലതോ തം വിസോധേസ്സാമി. വീരിയധുരനിഗ്ഗഹിതോതി യഥാവുത്തോ ഛേകേന സുസാരഥിനാ യുഗേ യോജിതോ യുഗനിഗ്ഗഹിതോ യുഗന്തരഗതോ തം നാതിക്കമതി, ഏവം ത്വമ്പി ചിത്ത, മമ വീരിയധുരേ നിഗ്ഗഹിതോ സക്കച്ചകാരിതായ സാതച്ചകാരിതായ അഞ്ഞഥാ വത്തിതും അലഭന്തോ ഇതോ ഗോചരജ്ഝത്തതോ ദൂരം ബഹി ന ഗമിസ്സസി. ഭാവനാനുയുത്തസ്സ ഹി കമ്മട്ഠാനതോ അഞ്ഞം ആസന്നമ്പി ലക്ഖണതോ ദൂരമേവാതി ഏവം ഥേരോ ഇമാഹി ഗാഥാഹി അത്തനോ ചിത്തം നിഗ്ഗണ്ഹന്തോവ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൫.൨൨-൩൦) –

‘‘സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, ദ്വത്തിംസവരലക്ഖണം;

വിപിനഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തം, സാലരാജംവ ഫുല്ലിതം.

‘‘തിണത്ഥരം പഞ്ഞാപേത്വാ, ബുദ്ധസേട്ഠം അയാചഹം;

അനുകമ്പതു മം ബുദ്ധോ, ഭിക്ഖം ഇച്ഛാമി ദാതവേ.

‘‘അനുകമ്പകോ കാരുണികോ, അത്ഥദസ്സീ മഹായസോ;

മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, ഓരൂഹി മമ അസ്സമേ.

‘‘ഓരോഹിത്വാന സമ്ബുദ്ധോ, നിസീദി പണ്ണസന്ഥരേ;

ഭല്ലാതകം ഗഹേത്വാന, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം.

‘‘മമ നിജ്ഝായമാനസ്സ, പരിഭുഞ്ജി തദാ ജിനോ;

തത്ഥ ചിത്തം പസാദേത്വാ, അഭിവന്ദിം തദാ ജിനം.

‘‘അട്ഠാരസേ കപ്പസതേ, യം ഫലമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോപി ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

വിജിതസേനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.