൧൦. യസദത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഉപാരമ്ഭചിത്തോതിആദികാ ആയസ്മതോ യസദത്തത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനി. തഥാ ഹേസ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ബ്രാഹ്മണാനം വിജ്ജാസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ കാമേ പഹായ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അഭിത്ഥവി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മല്ലരട്ഠേ മല്ലരാജകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ യസദത്തോതി ലദ്ധനാമോ, വയപ്പത്തോ തക്കസിലം ഗന്ത്വാ സബ്ബസിപ്പാനി സിക്ഖിത്വാ സഭിയേന പരിബ്ബാജകേന സദ്ധിംയേവ ചാരികം ചരമാനോ, അനുപുബ്ബേന സാവത്ഥിയം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ സഭിയേന പുട്ഠപഞ്ഹേസു വിസ്സജ്ജിയമാനേസു സയം ഓതാരാപേക്ഖോ സുണന്തോ നിസീദി ‘‘സമണസ്സ ഗോതമസ്സ വാദേ ദോസം ദസ്സാമീ’’തി. അഥസ്സ ഭഗവാ ചിത്താചാരം ഞത്വാ സഭിയസുത്തദേസനാവസാനേ (സു. നി. സഭിയസുത്ത) ഓവാദം ദേന്തോ –

൩൬൦. ‘‘ഉപാരമ്ഭചിത്തോ ദുമ്മേധോ, സുണാതി ജിനസാസനം;

ആരകാ ഹോതി സദ്ധമ്മാ, നഭസോ പഥവീ യഥാ.

൩൬൧. ‘‘ഉപാരമ്ഭചിത്തോ ദുമ്മേധോ, സുണാതി ജിനസാസനം;

പരിഹായതി സദ്ധമ്മാ, കാളപക്ഖേവ ചന്ദിമാ.

൩൬൨. ‘‘ഉപാരമ്ഭചിത്തോ ദുമ്മേധോ, സുണാതി ജിനസാസനം;

പരിസുസ്സതി സദ്ധമ്മേ, മച്ഛോ അപ്പോദകേ യഥാ.

൩൬൩. ‘‘ഉപാരമ്ഭചിത്തോ ദുമ്മേധോ, സുണാതി ജിനസാസനം;

ന വിരൂഹതി സദ്ധമ്മേ, ഖേത്തേ ബീജംവ പൂതികം.

൩൬൪. ‘‘യോ ച തുട്ഠേന ചിത്തേന, സുണാതി ജിനസാസനം;

ഖേപേത്വാ ആസവേ സബ്ബേ, സച്ഛികത്വാ അകുപ്പതം;

പപ്പുയ്യ പരമം സന്തിം, പരിനിബ്ബാതിനാസവോ’’തി. –

ഇമാ പഞ്ച ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ഉപാരമ്ഭചിത്തോതി സാരമ്ഭചിത്തോ, ദോസാരോപനാധിപ്പായോതി അത്ഥോ. ദുമ്മേധോതി നിപ്പഞ്ഞോ. ആരകാ ഹോതി സദ്ധമ്മാതി സോ താദിസോ പുഗ്ഗലോ നഭസോ വിയ പഥവീ പടിപത്തിസദ്ധമ്മതോപി ദൂരേ ഹോതി, പഗേവ പടിവേധസദ്ധമ്മതോ. ‘‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസീ’’തിആദിനാ (ദീ. നി. ൧.൧൮) വിഗ്ഗാഹികകഥം അനുയുത്തസ്സ കുതോ സന്തനിപുണോ പടിപത്തിസദ്ധമ്മോ.

പരിഹായതി സദ്ധമ്മാതി നവവിധലോകുത്തരധമ്മതോ പുബ്ബഭാഗിയസദ്ധാദിസദ്ധമ്മതോപി നിഹീയതി. പരിസുസ്സതീതി വിസുസ്സതി കായചിത്താനം പീണനരസസ്സ പീതിപാമോജ്ജാദികുസലധമ്മസ്സാഭാവതോ. ന വിരൂഹതീതി വിരൂള്ഹിം വുദ്ധിം ന പാപുണാതി. പൂതികന്തി ഗോമയലേപദാനാദിഅഭാവേന പൂതിഭാവം പത്തം.

തുട്ഠേന ചിത്തേനാതി ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണേ കരണവചനം, അത്തമനോ പമുദിതോ ഹുത്വാതി അത്ഥോ. ഖേപേത്വാതി സമുച്ഛിന്ദിത്വാ. അകുപ്പതന്തി അരഹത്തം. പപ്പുയ്യാതി പാപുണിത്വാ. പരമം സന്തിന്തി അനുപാദിസേസം നിബ്ബാനം. തദധിഗമോ ചസ്സ കേവലം കാലാഗമനമേവ, ന കോചിവിധോതി തം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘പരിനിബ്ബാതിനാസവോ’’തി.

ഏവം സത്ഥാരാ ഓവദിതോ സംവേഗജാതോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൪.൩൫-൪൩) –

‘‘കണികാരംവ ജലിതം, ദീപരുക്ഖംവ ജോതിതം;

കഞ്ചനംവ വിരോചന്തം, അദ്ദസം ദ്വിപദുത്തമം.

‘‘കമണ്ഡലും ഠപേത്വാന, വാകചീരഞ്ച കുണ്ഡികം;

ഏകംസം അജിനം കത്വാ, ബുദ്ധസേട്ഠം ഥവിം അഹം.

‘‘തമന്ധകാരം വിധമം, മോഹജാലസമാകുലം;

ഞാണാലോകം ദസ്സേത്വാന, നിത്തിണ്ണോസി മഹാമുനി.

‘‘സമുദ്ധരസിമം ലോകം, സബ്ബാവന്തമനുത്തരം;

ഞാണേ തേ ഉപമാ നത്ഥി, യാവതാ ജഗതോ ഗതി.

‘‘തേന ഞാണേന സബ്ബഞ്ഞൂ, ഇതി ബുദ്ധോ പവുച്ചതി;

വന്ദാമി തം മഹാവീരം, സബ്ബഞ്ഞുതമനാവരം.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ബുദ്ധസേട്ഠം ഥവിം അഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഞാണത്ഥവായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോപി ഥേരോ ഇമാ ഏവ ഗാഥാ അഭാസി.

യസദത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.