൫. വഡ്ഢത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സാധൂ ഹീതിആദികാ ആയസ്മതോ വഡ്ഢത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഭാരുകച്ഛനഗരേ ഗഹപതികുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വഡ്ഢോതി ലദ്ധനാമോ അനുപുബ്ബേന വഡ്ഢതി. അഥസ്സ മാതാ സംസാരേ സഞ്ജാതസംവേഗാ പുത്തം ഞാതീനം നിയ്യാദേത്വാ ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തീ അരഹത്തം പാപുണിത്വാ അപരേന സമയേന പുത്തമ്പി വിഞ്ഞുതം പത്തം വേളുദന്തത്ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബാജേസി. സോ പബ്ബജിതോ ബുദ്ധവചനം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ബഹുസ്സുതോ ധമ്മകഥികോ ഹുത്വാ ഗന്ഥധുരം വഹന്തോ ഏകദിവസം ‘‘ഏകകോ സന്തരുത്തരോവ മാതരം പസ്സിസ്സാമീ’’തി ഭിക്ഖുനുപസ്സയം അഗമാസി. തം ദിസ്വാ മാതാ ‘‘കസ്മാ ത്വം ഏകകോ സന്തരുത്തരോവ ഇധാഗതോ’’തി ചോദേസി. സോ മാതരാ ചോദിയമാനോ ‘‘അയുത്തം മയാ കത’’ന്തി ഉപ്പന്നസംവേഗോ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ദിവാട്ഠാനേ നിസിന്നോ വിപസ്സിത്വാ അരഹത്തം പത്വാ മാതു ഓവാദസമ്പത്തിപകാസനമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൩൩൫. ‘‘സാധൂ ഹി കിര മേ മാതാ, പതോദം ഉപദംസയി;

യസ്സാഹം വചനം സുത്വാ, അനുസിട്ഠോ ജനേത്തിയാ;

ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ, പത്തോ സമ്ബോധിമുത്തമം.

൩൩൬. ‘‘അരഹാ ദക്ഖിണേയ്യോമ്ഹി, തേവിജ്ജോ അമതദ്ദസോ;

ജേത്വാ നമുചിനോ സേനം, വിഹരാമി അനാസവോ.

൩൩൭. ‘‘അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ച, യേ മേ വിജ്ജിംസു ആസവാ;

സബ്ബേ അസേസാ ഉച്ഛിന്നാ, ന ച ഉപ്പജ്ജരേ പുന.

൩൩൮. ‘‘വിസാരദാ ഖോ ഭഗിനീ, ഏവമത്ഥം അഭാസയി;

അപിഹാ നൂന മയിപി, വനഥോ തേ ന വിജ്ജതി.

൩൩൯. ‘‘പരിയന്തകതം ദുക്ഖം, അന്തിമോയം സമുസ്സയോ;

ജാതിമരണസംസാരോ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി. – ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ സാധൂ ഹി കിര മേ മാതാ, പതോദം ഉപദംസയീതി സാധു വത മാതാ മയ്ഹം ഓവാദസങ്ഖാതം പതോദം ദസ്സേതി, തേന മേ വീരിയം ഉത്തേജേന്തീ ഉത്തമങ്ഗേ പഞ്ഞാസീസേ വിജ്ഝി. യസ്സാതി യസ്സാ മേ മാതുയാ. സമ്ബോധിന്തി അരഹത്തം. അയഞ്ഹേത്ഥ യോജനാ – ജനേത്തിയാ മേ അനുസിട്ഠോ യസ്സാ അനുസാസനീഭൂതം വചനം സുത്വാ അഹം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ വിഹരന്തോ ഉത്തമം അഗ്ഗഫലം സമ്ബോധിം അരഹത്തം പത്തോ.

തതോ ഏവ ആരകത്താ കിലേസേഹി അരഹാ പുഞ്ഞക്ഖേത്തതായ ദക്ഖിണേയ്യോ ദക്ഖിണാരഹോ അമ്ഹി. പുബ്ബേനിവാസഞാണാദിവിജ്ജാത്തയസ്സ അധിഗതത്താ തേവിജ്ജോ നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികതത്താ അമതദ്ദസോ നമുചിനോ മാരസ്സ സേനം കിലേസവാഹിനിം ബോധിപക്ഖിയസേനായ ജിനിത്വാ തസ്സ ജിതത്തായേവ അനാസവോ സുഖം വിഹരാമീതി.

ഇദാനി ‘‘അനാസവോ’’തി വുത്തമത്ഥം പാകടതരം കാതും ‘‘അജ്ഝത്തഞ്ചാ’’ തി ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – അജ്ഝത്തം അജ്ഝത്തവത്ഥുകാ ച ബഹിദ്ധാ ബഹിദ്ധവത്ഥുകാ ച ആസവാ യേ മയ്ഹം അരിയമഗ്ഗാധിഗമതോ പുബ്ബേ വിജ്ജിംസു ഉപലബ്ഭിംസു, തേ സബ്ബേ അനവസേസാ ഉച്ഛിന്നാ അരിയമഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നാ പഹീനാ പുന ദാനി കദാചിപി ന ച ഉപ്പജ്ജേയ്യും ന ഉപ്പജ്ജിസ്സന്തിയേവാതി.

ഇദാനി മാതു വചനം അങ്കുസം കത്വാ അത്തനാ അരഹത്തസ്സ അധിഗതത്താ മാതരം ഥോമേന്തോ ‘‘വിസാരദാ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ വിസാരദാ ഖോതി ഏകംസേന വിഗതസാരജ്ജാ. ഏവം മാതു അത്തനോ ച അരഹത്താധിഗമേന സത്ഥു ഓരസപുത്തഭാവം ഉല്ലപേന്തോ മാതരം ‘‘ഭഗിനീ’’തി ആഹ. ഏതമത്ഥം അഭാസയീതി ഏതം മമ ഓവാദഭൂതം അത്ഥം അഭണി. ഏവം പന മം ഓവദന്തീ ന കേവലം വിസാരദാ ഏവ, അഥ ഖോ അപിഹാ നൂന മയിപി തവ പുത്തകേപി അപിഹാ അസന്ഥവാ മഞ്ഞേ, കിം വാ ഏതേന പരികപ്പനേന? വനഥോ തേ ന വിജ്ജതി അവിജ്ജാദികോ വനഥോ തവ സന്താനേ നത്ഥേവ, യാ മം ഭവക്ഖയേ നിയോജേസീതി അധിപ്പായോ.

ഇദാനി ‘‘തയാ നിയോജിതാകാരേനേവ മയാ പടിപന്ന’’ന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘പരിയന്തകത’’ന്തി ഓസാനഗാഥമാഹ, തസ്സത്ഥോ സുവിഞ്ഞേയ്യോവ.

വഡ്ഢത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.