൩. ഗിരിമാനന്ദത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

വസ്സതി ദേവോതിആദികാ ആയസ്മതോ ഗിരിമാനന്ദത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സുമേധസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ ഘരാവാസം വസന്തോ അത്തനോ ഭരിയായ പുത്തേ ച കാലങ്കതേ സോകസല്ലസമപ്പിതോ അരഞ്ഞം പവിട്ഠോ സത്ഥാരാ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ധമ്മം കഥേത്വാ സോകസല്ലേ അബ്ബൂള്ഹേ പസന്നമാനസോ സുഗന്ധപുപ്ഫേഹി പൂജേത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ സിരസി അഞ്ജലിം കത്വാ അഭിത്ഥവി.

സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ ബിമ്ബിസാരരഞ്ഞോ പുരോഹിതസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, ഗിരിമാനന്ദോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥു രാജഗഹഗമനേ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം കരോന്തോ കതിപയം ദിവസം ഗാമകാവാസേ വസിത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിതും രാജഗഹം അഗമാസി. ബിമ്ബിസാരമഹാരാജാ തസ്സ ആഗമനം സുത്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, വസഥ, അഹം ചതൂഹി പച്ചയേഹി ഉപട്ഠഹാമീ’’തി സമ്പവാരേത്വാ ഗതോ ബഹുകിച്ചതായ ന സരി. ‘‘ഥേരോ അബ്ഭോകാസേ വസതീ’’തി ദേവതാ ഥേരസ്സ തേമനഭയേന വസ്സം വാരേസും. രാജാ അവസ്സനകാരണം സല്ലക്ഖേത്വാ ഥേരസ്സ കുടികം കാരാപേസി. ഥേരോ കുടികായം വസന്തോ സേനാസനസപ്പായലാഭേന സമാധാനം ലഭിത്വാ വീരിയസമതം യോജേത്വാ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൪൦.൪൧൯-൪൪൮) –

‘‘ഭരിയാ മേ കാലങ്കതാ, പുത്തോ സിവഥികം ഗതോ;

മാതാ പിതാ മതാ ഭാതാ, ഏകചിതമ്ഹി ഡയ്ഹരേ.

‘‘തേന സോകേന സന്തത്തോ, കിസോ പണ്ഡു അഹോസഹം;

ചിത്തക്ഖേപോ ച മേ ആസി, തേന സോകേന അട്ടിതോ.

‘‘സോകസല്ലപരേതോഹം, വനന്തമുപസങ്കമിം;

പവത്തഫലം ഭുഞ്ജിത്വാ, രുക്ഖമൂലേ വസാമഹം.

‘‘സുമേധോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ജിനോ;

മമുദ്ധരിതുകാമോ സോ, ആഗഞ്ഛി മമ സന്തികം.

‘‘പദസദ്ദം സുണിത്വാന, സുമേധസ്സ മഹേസിനോ;

പഗ്ഗഹേത്വാനഹം സീസം, ഉല്ലോകേസിം മഹാമുനിം.

‘‘ഉപാഗതേ മഹാവീരേ, പീതി മേ ഉദപജ്ജഥ;

തദാസിമേകഗ്ഗമനോ, ദിസ്വാ തം ലോകനായകം.

‘‘സതിം പടിലഭിത്വാന, പണ്ണമുട്ഠിമദാസഹം;

നിസീദി ഭഗവാ തത്ഥ, അനുകമ്പായ ചക്ഖുമാ.

‘‘നിസജ്ജ തത്ഥ ഭഗവാ, സുമേധോ ലോകനായകോ;

ധമ്മം മേ കഥയീ ബുദ്ധോ, സോകസല്ലവിനോദനം.

‘‘അനവ്ഹിതാ തതോ ആഗും, അനനുഞ്ഞാതാ ഇതോ ഗതാ;

യഥാഗതാ തഥാ ഗതാ, തത്ഥ കാ പരിദേവനാ.

‘‘യഥാപി പഥികാ സത്താ, വസ്സമാനായ വുട്ഠിയാ;

സഭണ്ഡാ ഉപഗച്ഛന്തി, വസ്സസ്സാപതനായ തേ.

‘‘വസ്സേ ച തേ ഓരമിതേ, സമ്പയന്തി യദിച്ഛകം;

ഏവം മാതാ പിതാ തുയ്ഹം, തത്ഥ കാ പരിദേവനാ.

‘‘ആഗന്തുകാ പാഹുനകാ, ചലിതേരിതകമ്പിതാ;

ഏവം മാതാ പിതാ തുയ്ഹം, തത്ഥ കാ പരിദേവനാ.

‘‘യഥാപി ഉരഗോ ജിണ്ണം, ഹിത്വാ ഗച്ഛതി സം തചം;

ഏവം മാതാ പിതാ തുയ്ഹം, സം തനും ഇധ ഹീയരേ.

‘‘ബുദ്ധസ്സ ഗിരമഞ്ഞായ, സോകസല്ലം വിവജ്ജയിം;

പാമോജ്ജം ജനയിത്വാന, ബുദ്ധസേട്ഠം അവന്ദഹം.

‘‘വന്ദിത്വാന മഹാനാഗം, പൂജയിം ഗിരിമഞ്ജരിം;

ദിബ്ബഗന്ധം സമ്പവന്തം, സുമേധം ലോകനായകം.

‘‘പൂജയിത്വാന സമ്ബുദ്ധം, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം;

അനുസ്സരം ഗുണഗ്ഗാനി, സന്ഥവിം ലോകനായകം.

‘‘നിത്തിണ്ണോസി മഹാവീര, സബ്ബഞ്ഞു ലോകനായക;

സബ്ബേ സത്തേ ഉദ്ധരസി, ഞാണേന ത്വം മഹാമുനേ.

‘‘വിമതിം ദ്വേള്ഹകം വാപി, സഞ്ഛിന്ദസി മഹാമുനേ;

പടിപാദേസി മേ മഗ്ഗം, തവ ഞാണേന ചക്ഖുമ.

‘‘അരഹാ വസിപത്താ ച, ഛളഭിഞ്ഞാ മഹിദ്ധികാ;

അന്തലിക്ഖചരാ ധീരാ, പരിവാരേന്തി താവദേ.

‘‘പടിപന്നാ ച സേഖാ ച, ഫലട്ഠാ സന്തി സാവകാ;

സുരോദയേവ പദുമാ, പുപ്ഫന്തി തവ സാവകാ.

‘‘മഹാസമുദ്ദോവക്ഖോഭോ, അതുലോപി ദുരുത്തരോ;

ഏവം ഞാണേന സമ്പന്നോ, അപ്പമേയ്യോസി ചക്ഖുമ.

‘‘വന്ദിത്വാഹം ലോകജിനം, ചക്ഖുമന്തം മഹായസം;

പുഥുദിസാ നമസ്സന്തോ, പടികുടികോ ആഗഞ്ഛഹം.

‘‘ദേവലോകാ ചവിത്വാന, സമ്പജാനോ പതിസ്സതോ;

ഓക്കമിം മാതുയാ കുച്ഛിം, സന്ധാവന്തോ ഭവാഭവേ.

‘‘അഗാരാ അഭിനിക്ഖമ്മ, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

ആതാപീ നിപകോ ഝായീ, പടിസല്ലാനഗോചരോ.

‘‘പധാനം പദഹിത്വാന, തോസയിത്വാ മഹാമുനിം;

ചന്ദോവബ്ഭഘനാ മുത്തോ, വിചരാമി അഹം സദാ.

‘‘വിവേകമനുയുത്തോമ്ഹി, ഉപസന്തോ നിരൂപധി;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, വിഹരാമി അനാസവോ.

‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, യം ബുദ്ധമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അഥ ഥേരസ്സ അരഹത്തപ്പത്തിയാ ഹട്ഠതുട്ഠേ വിയ ദേവേ വസ്സന്തേ ഉപരി തം വസ്സനേ നിയോജനമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൩൨൫. ‘‘വസ്സതി ദേവോ യഥാസുഗീതം, ഛന്നാ മേ കുടികാ സുഖാ നിവാതാ;

തസ്സം വിഹരാമി വൂപസന്തോ, അഥ ചേ പത്ഥയസീ പവസ്സ ദേവ.

൩൨൬. ‘‘വസ്സതി ദേവോ യഥാസുഗീതം, ഛന്നാ മേ കുടികാ സുഖാ നിവാതാ;

തസ്സം വിഹരാമി സന്തചിത്തോ, അഥ ചേ പത്ഥയസീ പവസ്സ ദേവ.

൩൨൭. ‘‘വസ്സതി ദേവോ…പേ… തസ്സം വിഹരാമി വീതരാഗോ…പേ….

൩൨൮. ‘‘വസ്സതി ദേവോ…പേ… തസ്സം വിഹരാമി വീതദോസോ…പേ….

൩൨൯. ‘‘വസ്സതി ദേവോ…പേ… തസ്സം വിഹരാമി വീതമോഹോ;

അഥ ചേ പത്ഥയസീ പവസ്സ ദേവാ’’തി. – ഇമാ പഞ്ച ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ യഥാസുഗീതന്തി സുഗീതാനുരൂപം, സുന്ദരസ്സ അത്തനോ മേഘഗീതസ്സ അനുരൂപമേവാതി അത്ഥോ. വലാഹകോ ഹി യഥാ അഗജ്ജന്തോ കേവലം വസ്സന്തോ ന സോഭതി, ഏവം സതപടലസഹസ്സപടലേന ഉട്ഠഹിത്വാ ഥനയന്തോ ഗജ്ജന്തോ വിജ്ജുല്ലതാ നിച്ഛാരേന്തോപി അവസ്സന്തോ ന സോഭതി, തഥാഭൂതോ പന ഹുത്വാ വസ്സന്തോ സോഭതീതി വുത്തം ‘‘വസ്സതി ദേവോ യഥാസുഗീത’’ന്തി. തേനാഹ – ‘‘അഭിത്ഥനയ, പജ്ജുന്ന’’, (ചരിയാ. ൩.൮൯; ജാ. ൧.൧.൭൫) ‘‘ഗജ്ജിതാ ചേവ വസ്സിതാ ചാ’’തി (അ. നി. ൪.൧൦൧; പു. പ. ൧൫൭) ച. തസ്സം വിഹരാമീതി തസ്സം കുടികായം അരിയവിഹാരഗബ്ഭേന ഇരിയാപഥവിഹാരേന വിഹരാമി. വൂപസന്തചിത്തോതി അഗ്ഗഫലസമാധിനാ സമ്മദേവ ഉപസന്തമാനസോ.

ഏവം ഥേരസ്സ അനേകവാരം കതം ഉയ്യോജനം സിരസാ സമ്പടിച്ഛന്തോ വലാഹകദേവപുത്തോ നിന്നഞ്ച ഥലഞ്ച പൂരേന്തോ മഹാവസ്സം വസ്സാപേസി.

ഗിരിമാനന്ദത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.