൨. സുഭൂതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അയോഗേതിആദികാ ആയസ്മതോ സുഭൂതത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബാരാണസിയം ഗഹപതിമഹാസാലകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പസന്നമാനസോ സരണേസു ച സീലേസു ച പതിട്ഠായ മാസേ മാസേ അട്ഠക്ഖത്തും ചതുജ്ജാതിയഗന്ധേന സത്ഥു ഗന്ധകുടിം ഓപുഞ്ജാപേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന നിബ്ബത്തനിബ്ബത്തട്ഠാനേ സുഗന്ധസരീരോ ഹുത്വാ, ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മഗധരട്ഠേ ഗഹപതികുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ സുഭൂതോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ, നിസ്സരണജ്ഝാസയതായ ഘരാവാസം പഹായ തിത്ഥിയേസു പബ്ബജിത്വാ തത്ഥ സാരം അലഭന്തോ, സത്ഥു സന്തികേ ഉപതിസ്സകോലിതസേലാദികേ ബഹൂ സമണബ്രാഹ്മണേ പബ്ബജിത്വാ സാമഞ്ഞസുഖം അനുഭവന്തേ ദിസ്വാ സാസനേ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ ആചരിയുപജ്ഝായേ ആരാധേത്വാ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വിവേകവാസം വസന്തോ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൫.൨൭൨-൩൦൮) –

‘‘ഇമമ്ഹി ഭദ്ദകേ കപ്പേ, ബ്രഹ്മബന്ധു മഹായസോ;

കസ്സപോ നാമ ഗോത്തേന, ഉപ്പജ്ജി വദതം വരോ.

‘‘അനുബ്യഞ്ജനസമ്പന്നോ, ബാത്തിംസവരലക്ഖണോ;

ബ്യാമപ്പഭാപരിവുതോ, രംസിജാലസമോത്ഥടോ.

‘‘അസ്സാസേതാ യഥാ ചന്ദോ, സൂരിയോവ പഭങ്കരോ;

നിബ്ബാപേതാ യഥാ മേഘോ, സാഗരോവ ഗുണാകരോ.

‘‘ധരണീരിവ സീലേന, ഹിമവാവ സമാധിനാ;

ആകാസോ വിയ പഞ്ഞായ, അസങ്ഗോ അനിലോ യഥാ.

‘‘തദാഹം ബാരാണസിയം, ഉപപന്നോ മഹാകുലേ;

പഹൂതധനധഞ്ഞസ്മിം, നാനാരതനസഞ്ചയേ.

‘‘മഹതാ പരിവാരേന, നിസിന്നം ലോകനായകം;

ഉപേച്ച ധമ്മമസ്സോസിം, അമതംവ മനോഹരം.

‘‘ദ്വത്തിംസലക്ഖണധരോ, സനക്ഖത്തോവ ചന്ദിമാ;

അനുബ്യഞ്ജനസമ്പന്നോ, സാലരാജാവ ഫുല്ലിതോ.

‘‘രംസിജാലപരിക്ഖിത്തോ, ദിത്തോവ കനകാചലോ;

ബ്യാമപ്പഭാപരിവുതോ, സതരംസീ ദിവാകരോ.

‘‘സോണ്ണാനനോ ജിനവരോ, സമണീവ സിലുച്ചയോ;

കരുണാപുണ്ണഹദയോ, ഗുണേന വിയ സാഗരോ.

‘‘ലോകവിസ്സുതകിത്തി ച, സിനേരൂവ നഗുത്തമോ;

യസസാ വിത്ഥതോ വീരോ, ആകാസസദിസോ മുനി.

‘‘അസങ്ഗചിത്തോ സബ്ബത്ഥ, അനിലോ വിയ നായകോ;

പതിട്ഠാ സബ്ബഭൂതാനം, മഹീവ മുനിസത്തമോ.

‘‘അനുപലിത്തോ ലോകേന, തോയേന പദുമം യഥാ;

കുവാദഗച്ഛദഹനോ, അഗ്ഗിക്ഖന്ധോവ സോഭതി.

‘‘അഗദോ വിയ സബ്ബത്ഥ, കിലേസവിസനാസകോ;

ഗന്ധമാദനസേലോവ, ഗുണഗന്ധവിഭൂസിതോ.

‘‘ഗുണാനം ആകരോ വീരോ, രതനാനംവ സാഗരോ;

സിന്ധൂവ വനരാജീനം, കിലേസമലഹാരകോ.

‘‘വിജയീവ മഹായോധോ, മാരസേനാവമദ്ദനോ;

ചക്കവത്തീവ സോ രാജാ, ബോജ്ഝങ്ഗരതനിസ്സരോ.

‘‘മഹാഭിസക്കസങ്കാസോ, ദോസബ്യാധിതികിച്ഛകോ;

സല്ലകത്തോ യഥാ വേജ്ജോ, ദിട്ഠിഗണ്ഡവിഫാലകോ.

‘‘സോ തദാ ലോകപജ്ജോതോ, സനരാമരസക്കതോ;

പരിസാസു നരാദിച്ചോ, ധമ്മം ദേസയതേ ജിനോ.

‘‘ദാനം ദത്വാ മഹാഭോഗോ, സീലേന സുഗതൂപഗോ;

ഭാവനായ ച നിബ്ബാതി, ഇച്ചേവമനുസാസഥ.

‘‘ദേസനം തം മഹസ്സാദം, ആദിമജ്ഝന്തസോഭനം;

സുണന്തി പരിസാ സബ്ബാ, അമതംവ മഹാരസം.

‘‘സുത്വാ സുമധുരം ധമ്മം, പസന്നോ ജിനസാസനേ;

സുഗതം സരണം ഗന്ത്വാ, യാവജീവം നമസ്സഹം.

‘‘മുനിനോ ഗന്ധകുടിയാ, ഓപുഞ്ജേസിം തദാ മഹിം;

ചതുജ്ജാതേന ഗന്ധേന, മാസേ അട്ഠ ദിനേസ്വഹം.

‘‘പണിധായ സുഗന്ധത്തം, സരീരവിസ്സഗന്ധിനോ;

തദാ ജിനോ വിയാകാസി, സുഗന്ധതനുലാഭിതം.

‘‘യോ യം ഗന്ധകുടിഭൂമിം, ഗന്ധേനോപുഞ്ജതേ സകിം;

തേന കമ്മവിപാകേന, ഉപപന്നോ തഹിം തഹിം.

‘‘സുഗന്ധദേഹോ സബ്ബത്ഥ, ഭവിസ്സതി അയം നരോ;

ഗുണഗന്ധയുത്തോ ഹുത്വാ, നിബ്ബായിസ്സതിനാസവോ.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘പച്ഛിമേ ച ഭവേ ദാനി, ജാതോ വിപ്പകുലേ അഹം;

ഗബ്ഭം മേ വസതോ മാതാ, ദേഹേനാസി സുഗന്ധിതാ.

‘‘യദാ ച മാതുകുച്ഛിമ്ഹാ, നിക്ഖമാമി തദാ പുരീ;

സാവത്ഥി സബ്ബഗന്ധേഹി, വാസിതാ വിയ വായഥ.

‘‘പുപ്ഫവസ്സഞ്ച സുരഭി, ദിബ്ബഗന്ധം മനോരമം;

ധൂപാനി ച മഹഗ്ഘാനി, ഉപവായിംസു താവദേ.

‘‘ദേവാ ച സബ്ബഗന്ധേഹി, ധൂപപുപ്ഫേഹി തം ഘരം;

വാസയിംസു സുഗന്ധേന, യസ്മിം ജാതോ അഹം ഘരേ.

‘‘യദാ ച തരുണോ ഭദ്ദോ, പഠമേ യോബ്ബനേ ഠിതോ;

തദാ സേലം സപരിസം, വിനേത്വാ നരസാരഥി.

‘‘തേഹി സബ്ബേഹി പരിവുതോ, സാവത്ഥിപുരമാഗതോ;

തദാ ബുദ്ധാനുഭാവം തം, ദിസ്വാ പബ്ബജിതോ അഹം.

‘‘സീലം സമാധിപഞ്ഞഞ്ച, വിമുത്തിഞ്ച അനുത്തരം;

ഭാവേത്വാ ചതുരോ ധമ്മേ, പാപുണിം ആസവക്ഖയം.

‘‘യദാ പബ്ബജിതോ ചാഹം, യദാ ച അരഹാ അഹും;

നിബ്ബായിസ്സം യദാ ചാഹം, ഗന്ധവസ്സോ തദാ അഹു.

‘‘സരീരഗന്ധോ ച സദാതിസേതി മേ, മഹാരഹം ചന്ദനചമ്പകുപ്പലം;

തഥേവ ഗന്ധേ ഇതരേ ച സബ്ബസോ, പസയ്ഹ വായാമി തതോ തഹിം തഹിം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ തിത്ഥിയേസു പബ്ബജിത്വാ അത്തനോ പത്തം അത്തകിലമഥാനുയോഗം ദുക്ഖം, സാസനേ പബ്ബജിത്വാ പത്തം ഝാനാദിസുഖഞ്ച ചിന്തേത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിപച്ചവേക്ഖണമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൩൨൦. ‘‘അയോഗേ യുഞ്ജമത്താനം, പുരിസോ കിച്ചമിച്ഛകോ;

ചരം ചേ നാധിഗച്ഛേയ്യ, തം മേ ദുബ്ഭഗലക്ഖണം.

൩൨൧. ‘‘അബ്ബൂള്ഹം അഘഗതം വിജിതം, ഏകഞ്ചേ ഓസ്സജേയ്യ കലീവ സിയാ;

സബ്ബാനിപി ചേ ഓസ്സജേയ്യ അന്ധോവ സിയാ, സമവിസമസ്സ അദസ്സനതോ.

൩൨൨. ‘‘യഞ്ഹി കയിരാ തഞ്ഹി വദേ, യം ന കയിരാ ന തം വദേ;

അകരോന്തം ഭാസമാനം, പരിജാനന്തി പണ്ഡിതാ.

൩൨൩. ‘‘യഥാപി രുചിരം പുപ്ഫം, വണ്ണവന്തം അഗന്ധകം;

ഏവം സുഭാസിതാ വാചാ, അഫലാ ഹോതി അകുബ്ബതോ.

൩൨൪. ‘‘യഥാപി രുചിരം പുപ്ഫം, വണ്ണവന്തം സുഗന്ധകം;

ഏവം സുഭാസിതാ വാചാ, സഫലാ ഹോതി കുബ്ബതോ’’തി. –

ഇമാ പഞ്ച ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ അയോഗേതി അയുഞ്ജിതബ്ബേ അസേവിതബ്ബേ അന്തദ്വയേ. ഇധ പന അത്തകിലമഥാനുയോഗവസേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. യുഞ്ജന്തി തസ്മിം അത്താനം യുഞ്ജന്തോ യോജേന്തോ തഥാ പടിപജ്ജന്തോ. കിച്ചമിച്ഛകോതി ഉഭയഹിതാവഹം കിച്ചം ഇച്ഛന്തോ, തപ്പടിപക്ഖതോ അയോഗേ ചരം ചരന്തോ ചേ ഭവേയ്യ. നാധിഗച്ഛേയ്യാതി യഥാധിപ്പേതം ഹിതസുഖം ന പാപുണേയ്യാതി ഞായോ. തസ്മാ യം അഹം തിത്ഥിയമതവഞ്ചിതോ അയോഗേ യുഞ്ജിം, തം മേ ദുബ്ഭഗലക്ഖണം അപുഞ്ഞസഭാവോ. ‘‘പുരിമകമ്മബ്യാമോഹിതോ അയോഗേ യുഞ്ജി’’ന്തി ദസ്സേതി.

അബ്ബൂള്ഹം അഘഗതം വിജിതന്തി വിബാധനസഭാവതായ അഘാ നാമ രാഗാദയോ, അഘാനി ഏവ അഘഗതം, അഘഗതാനം വിജിതം സംസാരപ്പവത്തി, തേസം വിജയോ കുസലധമ്മാഭിഭവോ. ‘‘അഘഗതം വിജിത’’ന്തി അനുനാസികലോപം അകത്വാ വുത്തം. തം അബ്ബൂള്ഹം അനുദ്ധതം യേന, തം അബ്ബൂള്ഹാഘഗതം വിജിതം കത്വാ ഏവംഭൂതോ ഹുത്വാ, കിലേസേ അസമുച്ഛിന്ദിത്വാതി അത്ഥോ. ഏകഞ്ചേ ഓസ്സജേയ്യാതി അദുതിയതായ പധാനതായ ച ഏകം അപ്പമാദം സമ്മാപയോഗമേവ വാ ഓസ്സജേയ്യ പരിച്ചജേയ്യ ചേ. കലീവ സോ പുഗ്ഗലോ കാളകണ്ണീ വിയ സിയാ. സബ്ബാനിപി ചേ ഓസ്സജേയ്യാതി സബ്ബാനിപി വിമുത്തിയാ പരിപാചകാനി സദ്ധാവീരിയസതിസമാധിപഞ്ഞിന്ദ്രിയാനി ഓസ്സജേയ്യ ചേ, അഭാവനായ ഛഡ്ഡേയ്യ ചേ, അന്ധോവ സിയാ സമവിസമസ്സ അദസ്സനതോ.

യഥാതി ഓപമ്മസമ്പടിപാദനത്ഥേ നിപാതോ. രുചിരന്തി സോഭനം. വണ്ണവന്തന്തി വണ്ണസണ്ഠാനസമ്പന്നം. അഗന്ധകന്തി ഗന്ധരഹിതം പാലിഭദ്ദകഗിരികണ്ണികജയസുമനാദിഭേദം. ഏവം സുഭാസിതാ വാചാതി സുഭാസിതാ വാചാ നാമ തേപിടകം ബുദ്ധവചനം വണ്ണസണ്ഠാനസമ്പന്നപുപ്ഫസദിസം. യഥാ ഹി അഗന്ധകം പുപ്ഫം ധാരേന്തസ്സ സരീരേ ഗന്ധോ ന ഫരതി, ഏവം ഏതമ്പി യോ സക്കച്ചസവനാദീഹി ച സമാചരതി, തസ്സ സക്കച്ചം അസമാചരന്തസ്സ യം തത്ഥ കത്തബ്ബം, തം അകുബ്ബതോ സുതഗന്ധം പടിപത്തിഗന്ധഞ്ച ന ആവഹതി അഫലാ ഹോതി. തേന വുത്തം ‘‘ഏവം സുഭാസിതാ വാചാ, അഫലാ ഹോതി അകുബ്ബതോ’’തി.

സുഗന്ധകന്തി സുമനചമ്പകനീലുപ്പലപുപ്ഫാദിഭേദം. ഏവന്തി യഥാ തം പുപ്ഫം ധാരേന്തസ്സ സരീരേ ഗന്ധോ ഫരതി, ഏവം തേപിടകബുദ്ധവചനസങ്ഖാതാ സുഭാസിതാ വാചാപി യോ സക്കച്ചസവനാദീഹി തത്ഥ കത്തബ്ബം കരോതി, അസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സഫലാ ഹോതി, സുതഗന്ധപടിപത്തിഗന്ധാനം ആവഹനതോ മഹപ്ഫലാ ഹോതി മഹാനിസംസാ. തസ്മാ യഥോവാദം പടിപജ്ജേയ്യ, യഥാകാരീ തഥാവാദീ ച ഭവേയ്യാതി. സേസം വുത്തനയമേവ.

സുഭൂതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.