൧. രാജദത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പഞ്ചകനിപാതേ ഭിക്ഖു സിവഥികം ഗന്ത്വാതിആദികാ ആയസ്മതോ രാജദത്തത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ, തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം ഉപചിനന്തോ, ഇതോ ചതുദ്ദസേ കപ്പേ ബുദ്ധസുഞ്ഞേ ലോകേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ, ഏകദിവസം കേനചിദേവ കരണീയേന വനന്തം ഉപഗതോ തത്ഥ അഞ്ഞതരം പച്ചേകബുദ്ധം രുക്ഖമൂലേ നിസിന്നം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ സുപരിസുദ്ധം അമ്ബാടകഫലം അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം സത്ഥവാഹകുലേ നിബ്ബത്തി. തസ്സ മഹാരാജം വേസ്സവണം ആരാധേത്വാ പടിലദ്ധഭാവതോ മാതാപിതരോ രാജദത്തോതി നാമം അകംസു. സോ വയപ്പത്തോ പഞ്ചഹി സകടസതേഹി ഭണ്ഡം ആദായ വാണിജ്ജവസേന രാജഗഹം അഗമാസി. തേന ച സമയേന രാജഗഹേ അഞ്ഞതരാ ഗണികാ അഭിരൂപാ ദസ്സനീയാ പരമസോഭഗ്ഗയോഗതോ ദിവസേ ദിവസേ സഹസ്സം ലഭതി. അഥ സോ സത്ഥവാഹപുത്തോ ദിവസേ ദിവസേ തസ്സാ ഗണികായ സഹസ്സം ദത്വാ സംവാസം കപ്പേന്തോ നചിരസ്സേവ സബ്ബം ധനം ഖേപേത്വാ ദുഗ്ഗതോ ഹുത്വാ ഘാസച്ഛാദനമത്തമ്പി അലഭന്തോ ഇതോ ചിതോ ച പരിബ്ഭമന്തോ സംവേഗപ്പത്തോ അഹോസി. സോ ഏകദിവസം ഉപാസകേഹി സദ്ധിം വേളുവനം അഗമാസി.

തേന ച സമയേന സത്ഥാ മഹതിയാ പരിസായ പരിവുതോ ധമ്മം ദേസേന്തോ നിസിന്നോ ഹോതി. സോ പരിസപരിയന്തേ നിസീദിത്വാ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ ധുതങ്ഗാനി സമാദിയിത്വാ സുസാനേ വസതി. തദാ അഞ്ഞതരോപി സത്ഥവാഹപുത്തോ സഹസ്സം ദത്വാ തായ ഗണികായ സഹ വസതി. സാ ച ഗണികാ തസ്സ ഹത്ഥേ മഹഗ്ഘരതനം ദിസ്വാ ലോഭം ഉപ്പാദേത്വാ അഞ്ഞേഹി ധുത്തപുരിസേഹി തം മാരാപേത്വാ തം രതനം ഗണ്ഹി. അഥ തസ്സ സത്ഥവാഹപുത്തസ്സ മനുസ്സാ തം പവത്തിം സുത്വാ ഓചരകമനുസ്സേ പേസേസും. തേ രത്തിയം തസ്സാ ഗണികായ ഘരം പവിസിത്വാ ഛവിആദീനി അനുപഹച്ചേവ തം മാരേത്വാ സിവഥികായ ഛഡ്ഡേസും. രാജദത്തത്ഥേരോ അസുഭനിമിത്തം ഗഹേതും സുസാനേ വിചരന്തോ തസ്സാ ഗണികായ കളേവരം പടിക്കുലതോ മനസി കാതും ഉപഗതോ കതിപയവാരേ യോനിസോ മനസി കത്വാ അചിരമതഭാവതോ സോണസിങ്ഗാലാദീഹി അനുപഹതഛവിതായ വിസഭാഗവത്ഥുതായ ച അയോനിസോ മനസികരോന്തോ, തത്ഥ കാമരാഗം ഉപ്പാദേത്വാ സംവിഗ്ഗതരമാനസോ അത്തനോ ചിത്തം പരിഭാസിത്വാ മുഹുത്തം ഏകമന്തം അപസക്കിത്വാ ആദിതോ ഉപട്ഠിതം അസുഭനിമിത്തമേവ ഗഹേത്വാ യോനിസോ മനസികരോന്തോ ഝാനം ഉപ്പാദേത്വാ തം ഝാനം പാദകം കത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ താവദേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൪.൫൫-൫൯) –

‘‘വിപിനേ ബുദ്ധം ദിസ്വാന, സയമ്ഭും അപരാജിതം;

അമ്ബാടകം ഗഹേത്വാന, സയമ്ഭുസ്സ അദാസഹം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ഫലമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പീതിസോമനസ്സജാതോ –

൩൧൫. ‘‘ഭിക്ഖു സിവഥികം ഗന്ത്വാ, അദ്ദസ ഇത്ഥിമുജ്ഝിതം;

അപവിദ്ധം സുസാനസ്മിം, ഖജ്ജന്തിം കിമിഹീ ഫുടം.

൩൧൬. ‘‘യഞ്ഹി ഏകേ ജിഗുച്ഛന്തി, മതം ദിസ്വാന പാപകം;

കാമരാഗോ പാതുരഹു, അന്ധോവ സവതീ അഹും.

൩൧൭. ‘‘ഓരം ഓദനപാകമ്ഹാ, തമ്ഹാ ഠാനാ അപക്കമിം;

സതിമാ സമ്പജാനോഹം, ഏകമന്തം ഉപാവിസിം.

൩൧൮. ‘‘തതോ മേ മനസീകാരോ, യോനിസോ ഉദപജ്ജഥ;

ആദീനവോ പാതുരഹു, നിബ്ബിദാ സമതിട്ഠഥ.

൩൧൯. ‘‘തതോ ചിത്തം വിമുച്ചി മേ, പസ്സ ധമ്മസുധമ്മതം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. –

ഇമാ പഞ്ച ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ഭിക്ഖു സിവഥികം ഗന്ത്വാതി സംസാരേ ഭയസ്സ ഇക്ഖനതോ ഭിക്ഖു, അസുഭകമ്മട്ഠാനത്ഥം ആമകസുസാനം ഉപഗന്ത്വാ. ‘‘ഭിക്ഖൂ’’തി ചേതം അത്താനം സന്ധായ ഥേരോ സയം വദതി. ഇത്ഥിന്തി ഥീയതി ഏത്ഥ സുക്കസോണിതം സത്തസന്താനഭാവേന സംഹഞ്ഞതീതി ഥീ, മാതുഗാമോ. ഏവഞ്ച സഭാവനിരുത്തിവസേന ‘‘ഇത്ഥീ’’തിപി വുച്ചതി. വഞ്ഝാദീസു പന തംസദിസതായ തംസഭാവാനതിവത്തനതോ ച തബ്ബോഹാരോ. ‘‘ഇത്ഥീ’’തി ഇത്ഥികളേവരം വദതി. ഉജ്ഝിതന്തി പരിച്ചത്തം ഉജ്ഝനിയത്താ ഏവ അപവിദ്ധം അനപേക്ഖഭാവേന ഖിത്തം. ഖജ്ജന്തിം കിമിഹീ ഫുടന്തി കിമീഹി പൂരിതം ഹുത്വാ ഖജ്ജമാനം.

യഞ്ഹി ഏകേ ജിഗുച്ഛന്തി, മതം ദിസ്വാന പാപകന്തി യം അപഗതായുഉസ്മാവിഞ്ഞാണതായ മതം കളേവരം പാപകം നിഹീനം ലാമകം ഏകേ ചോക്ഖജാതികാ ജിഗുച്ഛന്തി, ഓലോകേതുമ്പി ന ഇച്ഛന്തി. കാമരാഗോ പാതുരഹൂതി തസ്മിം കുണപേ അയോനിസോമനസികാരസ്സ ബലവതായ കാമരാഗോ മയ്ഹം പാതുരഹോസി ഉപ്പജ്ജി. അന്ധോവ സവതീ അഹുന്തി തസ്മിം കളേവരേ നവഹി ദ്വാരേഹി അസുചിം സവതി സന്ദന്തേ അസുചിഭാവസ്സ അദസ്സനേന അന്ധോ വിയ അഹോസിം. തേനാഹ –

‘‘രത്തോ അത്ഥം ന ജാനാതി, രത്തോ ധമ്മം ന പസ്സതി;

അന്ധതമം തദാ ഹോതി, യം രാഗോ സഹതേ നര’’ന്തി ച.

‘‘കാമച്ഛന്ദോ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, അന്ധകരണോ അചക്ഖുകരണോ’’തി ച ആദി. കേചി പനേത്ഥ തകാരാഗമം കത്വാ ‘‘കിലേസപരിയുട്ഠാനേന അവസവത്തി കിലേസസ്സ വാ വസവത്തീ’’തി അത്ഥം വദന്തി. അപരേ ‘‘അന്ധോവ അസതി അഹു’’ന്തി പാളിം വത്വാ ‘‘കാമരാഗേന അന്ധോ ഏവ ഹുത്വാ സതിരഹിതോ അഹോസി’’ന്തി അത്ഥം വദന്തി. തദുഭയം പന പാളിയം നത്ഥി.

ഓരം ഓദനപാകമ്ഹാതി ഓദനപാകതോ ഓരം, യാവതാ കാലേന സുപരിധോതതിന്തതണ്ഡുലനാളിയാ ഓദനം പചതി, തതോ ഓരമേവ കാലം, തതോപി ലഹുകാലേന രാഗം വിനോദേന്തോ, തമ്ഹാ ഠാനാ അപക്കമിം യസ്മിം ഠാനേ ഠിതസ്സ മേ രാഗോ ഉപ്പജ്ജി, തമ്ഹാ ഠാനാ അപക്കമിം അപസക്കിം. അപക്കന്തോവ സതിമാ സമ്പജാനോഹം സമണസഞ്ഞം ഉപട്ഠപേത്വാ സതിപട്ഠാനമനസികാരവസേന സതിമാ, സമ്മദേവ ധമ്മസഭാവജാനനേന സമ്പജാനോ ച ഹുത്വാ ഏകമന്തം ഉപാവിസിം, പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ നിസീദിം. നിസിന്നസ്സ ച തതോ മേ മനസീകാരോ, യോനിസോ ഉദപജ്ജഥാതിആദി സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവാതി.

രാജദത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.