൯. ചന്ദനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ജാതരൂപേനാതിആദികാ ആയസ്മതോ ചന്ദനത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇതോ ഏകതിംസേ കപ്പേ ബുദ്ധസുഞ്ഞേ ലോകേ രുക്ഖദേവതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ സുദസ്സനം നാമ പച്ചേകബുദ്ധം പബ്ബതന്തരേ വസന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ കുടജപുപ്ഫേഹി പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം വിഭവസമ്പന്നേ കുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ചന്ദനോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ ഘരാവാസം വസന്തോ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ സോതാപന്നോ അഹോസി. സോ ഏകം പുത്തം ലഭിത്വാ ഘരാവാസം പഹായ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ സത്ഥാരം വന്ദിതും സാവത്ഥിം ആഗതോ സുസാനേ വസതി. തസ്സ ആഗതഭാവം സുത്വാ പുരാണദുതിയികാ അലങ്കതപടിയത്താ ദാരകം ആദായ മഹതാ പരിവാരേന ഥേരസ്സ സന്തികം ഗച്ഛതി – ‘‘ഇത്ഥികുത്താദീഹി നം പലോഭേത്വാ ഉപ്പബ്ബാജേസ്സാമീ’’തി. ഥേരോ തം ആഗച്ഛന്തിം ദൂരതോവ ദിസ്വാ ‘‘ഇദാനിസ്സാ അവിസയോ ഭവിസ്സാമീ’’തി യഥാരദ്ധം വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൨.൩൭-൪൩) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, വസലോ നാമ പബ്ബതോ;

ബുദ്ധോ സുദസ്സനോ നാമ, വസതേ പബ്ബതന്തരേ.

‘‘പുപ്ഫം ഹേമവന്തം മയ്ഹ, വേഹാസം അഗമാസഹം;

തത്ഥദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, ഓഘതിണ്ണമനാസവം.

‘‘പുപ്ഫം കുടജമാദായ, സിരേ കത്വാന അഞ്ജലിം;

ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപേസിം, സയമ്ഭുസ്സ മഹേസിനോ.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഛളഭിഞ്ഞോ പന ഹുത്വാ ആകാസേ ഠത്വാ തസ്സാ ധമ്മം ദേസേത്വാ സരണേസു ച സീലേസു ച പതിട്ഠാപേത്വാ സയം അത്തനാ പുബ്ബേ വസിതട്ഠാനമേവ ഗതോ. സഹായഭിക്ഖൂഹി – ‘‘വിപ്പസന്നാനി ഖോ തേ, ആവുസോ, ഇന്ദ്രിയാനി, കച്ചി തയാ സച്ചാനി പടിവിദ്ധാനീ’’തി പുട്ഠോ –

൨൯൯. ‘‘ജാതരൂപേന സഞ്ഛന്നാ, ദാസീഗണപുരക്ഖതാ;

അങ്കേന പുത്തമാദായ, ഭരിയാ മം ഉപാഗമി.

൩൦൦. ‘‘തഞ്ച ദിസ്വാന ആയന്തിം, സകപുത്തസ്സ മാതരം;

അലങ്കതം സുവസനം, മച്ചുപാസംവ ഓഡ്ഡിതം.

൩൦൧. ‘‘തതോ മേ മനസീകാരോ, യോനിസോ ഉദപജ്ജഥ;

ആദീനവോ പാതുരഹു, നിബ്ബിദാ സമതിട്ഠഥ.

൩൦൨. ‘‘തതോ ചിത്തം വിമുച്ചി മേ, പസ്സ ധമ്മസുധമ്മതം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. –

ഇമാഹി ഗാഥാഹി അത്തനോ പടിപത്തിം കഥേന്തോ അഞ്ഞം ബ്യാകാസി.

തത്ഥ ജാതരൂപേന സഞ്ഛന്നാതി ജാതരൂപമയേന സീസൂപഗാദിഅലങ്കാരേന അലങ്കരണവസേന പടിച്ഛാദിതസരീരാ, സബ്ബാഭരണഭൂസിതാതി അത്ഥോ. ദാസീഗണപുരക്ഖതാതി യഥാരഹം അലങ്കതപടിയത്തേന അത്തനോ ദാസിഗണേന പുരതോ കതാ പരിവാരിതാതി അത്ഥോ. അങ്കേന പുത്തമാദായാതി ‘‘അപി നാമ പുത്തമ്പി ദിസ്വാ ഗേഹസ്സിതസാതോ ഭവേയ്യാ’’തി പുത്തം അത്തനോ അങ്കേന ഗഹേത്വാ.

ആയന്തിന്തി ആഗച്ഛന്തിം. സകപുത്തസ്സ മാതരന്തി മമ ഓരസപുത്തസ്സ ജനനിം, മയ്ഹം പുരാണദുതിയികന്തി അത്ഥോ. സബ്ബമിദം ഥേരോ അത്തനോ കാമരാഗസമുച്ഛേദം ബഹുമഞ്ഞന്തോ വദതി. യോനിസോ ഉദപജ്ജഥാതി ‘‘ഏവരൂപാപി നാമ സമ്പത്തി ജരാബ്യാധിമരണേഹി അഭിഭുയ്യതി, അഹോ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ അധുവാ അനസ്സാസികാ’’തി ഏവം യോനിസോമനസികാരോ ഉപ്പജ്ജി. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ.

ചന്ദനത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.