൮. രാഹുലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഉഭയേനാതിആദികാ ആയസ്മതോ രാഹുലത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖും സിക്ഖാകാമാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ സയമ്പി തം ഠാനന്തരം പത്ഥേത്വാ സേനാസനവിസോധനവിജ്ജോതനാദികം ഉളാരം പുഞ്ഞം കത്വാ പണിധാനമകാസി. സോ തതോ ചവിത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ അമ്ഹാകം ബോധിസത്തം പടിച്ച യസോധരായ ദേവിയാ കുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തിത്വാ രാഹുലോതി ലദ്ധനാമോ മഹതാ ഖത്തിയപരിവാരേന വഡ്ഢി, തസ്സ പബ്ബജ്ജാവിധാനം ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൧൦൫) ആഗതമേവ. സോ പബ്ബജിത്വാ സത്ഥു സന്തികേ അനേകേഹി സുത്തപദേഹി സുലദ്ധോവാദോ പരിപക്കഞാണോ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൨.൬൮-൮൫) –

‘‘പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ, ലോകജേട്ഠസ്സ താദിനോ;

സത്തഭൂമമ്ഹി പാസാദേ, ആദാസം സന്ഥരിം അഹം.

‘‘ഖീണാസവസഹസ്സേഹി, പരികിണ്ണോ മഹാമുനി;

ഉപാഗമി ഗന്ധകുടിം, ദ്വിപദിന്ദോ നരാസഭോ.

‘‘വിരോചേന്തോ ഗന്ധകുടിം, ദേവദേവോ നരാസഭോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഠിതോ സത്ഥാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

‘‘യേനായം ജോതിതാ സേയ്യാ, ആദാസോവ സുസന്ഥതോ;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

‘‘സോണ്ണമയാ രൂപിമയാ, അഥോ വേളുരിയാമയാ;

നിബ്ബത്തിസ്സന്തി പാസാദാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

‘‘ചതുസട്ഠിക്ഖത്തും ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി;

സഹസ്സക്ഖത്തും ചക്കവത്തീ, ഭവിസ്സതി അനന്തരാ.

‘‘ഏകവീസതികപ്പമ്ഹി, വിമലോ നാമ ഖത്തിയോ;

ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി.

‘‘നഗരം രേണുവതീ നാമ, ഇട്ഠകാഹി സുമാപിതം;

ആയാമതോ തീണി സതം, ചതുരസ്സസമായുതം.

‘‘സുദസ്സനോ നാമ പാസാദോ, വിസ്സകമ്മേന മാപിതോ;

കൂടാഗാരവരൂപേതോ, സത്തരതനഭൂസിതോ.

‘‘ദസസദ്ദാവിവിത്തം തം, വിജ്ജാധരസമാകുലം;

സുദസ്സനംവ നഗരം, ദേവതാനം ഭവിസ്സതി.

‘‘പഭാ നിഗ്ഗച്ഛതേ തസ്സ, ഉഗ്ഗച്ഛന്തേവ സൂരിയേ;

വിരോചേസ്സതി തം നിച്ചം, സമന്താ അട്ഠയോജനം.

‘‘കപ്പസതസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

‘‘തുസിതാ സോ ചവിത്വാന, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

ഗോതമസ്സ ഭഗവതോ, അത്രജോ സോ ഭവിസ്സതി.

‘‘സചേവസേയ്യ അഗാരം, ചക്കവത്തീ ഭവേയ്യ സോ;

അട്ഠാനമേതം യം താദീ, അഗാരേ രതിമജ്ഝഗാ.

‘‘നിക്ഖമിത്വാ അഗാരമ്ഹാ, പബ്ബജിസ്സതി സുബ്ബതോ;

രാഹുലോ നാമ നാമേന, അരഹാ സോ ഭവിസ്സതി.

‘‘കികീവ അണ്ഡം രക്ഖേയ്യ, ചാമരീ വിയ വാലധിം;

നിപകോ സീലസമ്പന്നോ, മമം രക്ഖി മഹാമുനി.

‘‘തസ്സാഹം ധമ്മമഞ്ഞായ, വിഹാസിം സാസനേ രതോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, വിഹരാമി അനാസവോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൨൯൫. ‘‘ഉഭയേനേവ സമ്പന്നോ, രാഹുലഭദ്ദോതി മം വിദൂ;

യഞ്ചമ്ഹി പുത്തോ ബുദ്ധസ്സ, യഞ്ച ധമ്മേസു ചക്ഖുമാ.

൨൯൬. ‘‘യഞ്ച മേ ആസവാ ഖീണാ, യഞ്ച നത്ഥി പുനബ്ഭവോ;

അരഹാ ദക്ഖിണേയ്യോമ്ഹി, തേവിജ്ജോ അമതദ്ദസോ.

൨൯൭. ‘‘കാമന്ധാ ജാലപച്ഛന്നാ, തണ്ഹാഛദനഛാദിതാ;

പമത്തബന്ധുനാ ബദ്ധാ, മച്ഛാവ കുമിനാമുഖേ.

൨൯൮. ‘‘തം കാമം അഹമുജ്ഝിത്വാ, ഛേത്വാ മാരസ്സ ബന്ധനം;

സമൂലം തണ്ഹമബ്ബുയ്ഹ, സീതിഭൂതോസ്മി നിബ്ബുതോ’’തി. –

ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ഉഭയേനേവ സമ്പന്നോതി ജാതിസമ്പദാ, പടിപത്തിസമ്പദാതി ഉഭയസമ്പത്തിയാപി സമ്പന്നോ സമന്നാഗതോ. രാഹുലഭദ്ദോതി മം വിദൂതി ‘‘രാഹുലഭദ്ദോ’’തി മം സബ്രഹ്മചാരിനോ സഞ്ജാനന്തി. തസ്സ ഹി ജാതസാസനം സുത്വാ ബോധിസത്തേന ‘‘രാഹു ജാതോ, ബന്ധനം ജാത’’ന്തി വുത്തവചനം ഉപാദായ സുദ്ധോദനമഹാരാജാ ‘‘രാഹുലോ’’തി നാമം ഗണ്ഹി. തത്ഥ ആദിതോ പിതരാ വുത്തപരിയായമേവ ഗഹേത്വാ ആഹ – ‘‘രാഹുലഭദ്ദോതി മം വിദൂ’’തി. ഭദ്ദോതി ച പസംസാവചനമേതം.

ഇദാനി തം ഉഭയസമ്പത്തിം ദസ്സേതും ‘‘യഞ്ചമ്ഹീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ യന്തി യസ്മാ. ച-സദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ. അമ്ഹി പുത്തോ ബുദ്ധസ്സാതി സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ഓരസപുത്തോ അമ്ഹി. ധമ്മേസൂതി ലോകിയേസു ലോകുത്തരേസു ച ധമ്മേസു, ചതുസച്ചധമ്മേസൂതി അത്ഥോ. ചക്ഖുമാതി മഗ്ഗപഞ്ഞാചക്ഖുനാ ചക്ഖുമാ ച അമ്ഹീതി യോജേതബ്ബം.

പുന അപരാപരേഹിപി പരിയായേഹി അത്തനി ഉഭയസമ്പത്തിം ദസ്സേതും – ‘‘യഞ്ച മേ ആസവാ ഖീണാ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ ദക്ഖിണേയ്യോതി ദക്ഖിണാരഹോ. അമതദ്ദസോതി നിബ്ബാനസ്സ ദസ്സാവീ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഇദാനി യായ വിജ്ജാസമ്പത്തിയാ ച വിമുത്തിസമ്പത്തിയാ ച അഭാവേന സത്തകായോ കുമിനേ ബന്ധമച്ഛാ വിയ സംസാരേ പരിവത്തതി, തം ഉഭയസമ്പത്തിം അത്തനി ദസ്സേതും ‘‘കാമന്ധാ’’തി ഗാഥാദ്വയമാഹ. തത്ഥ കാമേഹി കാമേസു വാ അന്ധാതി കാമന്ധാ. ‘‘ഛന്ദോ രാഗോ’’തിആദിവിഭാഗേഹി (ചൂളനി. അജിതമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസ ൮) കിലേസകാമേഹി രൂപാദീസു വത്ഥുകാമേസു അനാദീനവദസ്സിതായ അന്ധീകതാ. ജാലപച്ഛന്നാതി സകലം ഭവത്തയം അജ്ഝോത്ഥരിത്വാ ഠിതേന വിസത്തികാജാലേന പകാരതോ ഛന്നാ പലിഗുണ്ഠിതാ. തണ്ഹാഛദനഛാദിതാതി തതോ ഏവ തണ്ഹാസങ്ഖാതേന ഛദനേന ഛാദിതാ നിവുതാ സബ്ബസോ പടികുജ്ജിതാ. പമത്തബന്ധുനാ ബദ്ധാ, മച്ഛാവ കുമിനാമുഖേതി കുമിനാമുഖേ മച്ഛബന്ധാനം മച്ഛപസിബ്ബകമുഖേ ബദ്ധാ മച്ഛാ വിയ പമത്തബന്ധുനാ മാരേന യേന കാമബന്ധനേന ബദ്ധാ ഇമേ സത്താ തതോ ന നിഗച്ഛന്തി അന്തോബന്ധനഗതാവ ഹോന്തി.

തം തഥാരൂപം കാമം ബന്ധനഭൂതം ഉജ്ഝിത്വാ പുബ്ബഭാഗപടിപത്തിയാ പഹായ കിലേസമാരസ്സ ബന്ധനം ഛേത്വാ, പുന അരിയമഗ്ഗസത്ഥേന അനവസേസതോ സമുച്ഛിന്ദിത്വാ തതോ ഏവ അവിജ്ജാസങ്ഖാതേന മൂലേന സമൂലം, കാമതണ്ഹാദികം തണ്ഹം അബ്ബുയ്ഹ ഉദ്ധരിത്വാ സബ്ബകിലേസദരഥപരിളാഹാഭാവതോ, സീതിഭൂതോ സഉപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ നിബ്ബുതോ, അഹം അസ്മി ഹോമീതി അത്ഥോ.

രാഹുലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.