൭. സമ്ഭൂതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യോ ദന്ധകാലേതിആദികാ ആയസ്മതോ സമ്ഭൂതത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ ബുദ്ധസുഞ്ഞേ ലോകേ ചന്ദഭാഗായ നദിയാ തീരേ കിന്നരയോനിയം നിബ്ബത്തോ. ഏകദിവസം അഞ്ഞതരം പച്ചേകബുദ്ധം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ വന്ദിത്വാ കതഞ്ജലീ അജ്ജുനപുപ്ഫേഹി പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ സമ്ഭൂതോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ ഭഗവതോ പരിനിബ്ബാനസ്സ പച്ഛാ ധമ്മഭണ്ഡാഗാരികസ്സ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സമണധമ്മം കരോന്തോ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൨.൨൮-൩൬) –

‘‘ചന്ദഭാഗാനദീതീരേ, അഹോസിം കിന്നരോ തദാ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, സയമ്ഭും അപരാജിതം.

‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, വേദജാതോ കതഞ്ജലീ;

ഗഹേത്വാ അജ്ജുനം പുപ്ഫം, സയമ്ഭും അഭിപൂജയിം.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ കിന്നരം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘ഛത്തിസക്ഖത്തും ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജമകാരയിം;

ദസക്ഖത്തും ചക്കവത്തീ, മഹാരജ്ജമകാരയിം.

‘‘പദേസരജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം;

സുഖേത്തേ വപ്പിതം ബീജം, സയമ്ഭുമ്ഹി അഹോ മമ.

‘‘കുസലം വിജ്ജതേ മയ്ഹം, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

പൂജാരഹോ അഹം അജ്ജ, സക്യപുത്തസ്സ സാസനേ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ വിമുത്തിസുഖേന വിഹരന്തോ വസ്സസതപരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി വേസാലികേസു വജ്ജിപുത്തകേസു ദസ വത്ഥൂനി പഗ്ഗയ്ഹ ഠിതേസു കാകണ്ഡകപുത്തേന യസത്ഥേരേന ഉസ്സാഹിതേഹി സത്തസതേഹി ഖീണാസവേഹി തം ദിട്ഠിം ഭിന്ദിത്വാ സദ്ധമ്മം പഗ്ഗണ്ഹന്തേഹി ധമ്മവിനയസങ്ഗഹേ കതേ തേസം വജ്ജിപുത്തകാനം ഉദ്ധമ്മഉബ്ബിനയദീപനേ ധമ്മസംവേഗേന ഥേരോ –

൨൯൧. ‘‘യോ ദന്ധകാലേ തരതി, തരണീയേ ച ദന്ധയേ;

അയോനിസംവിധാനേന, ബാലോ ദുക്ഖം നിഗച്ഛതി.

൨൯൨. ‘‘തസ്സത്ഥാ പരിഹായന്തി, കാളപക്ഖേവ ചന്ദിമാ;

ആയസക്യഞ്ച പപ്പോതി, മിത്തേഹി ച വിരുജ്ഝതി.

൨൯൩. ‘‘യോ ദന്ധകാലേ ദന്ധേതി, തരണീയേ ച താരയേ;

യോനിസോ സംവിധാനേന, സുഖം പപ്പോതി പണ്ഡിതോ.

൨൯൪. ‘‘തസ്സത്ഥാ പരിപൂരേന്തി, സുക്കപക്ഖേവ ചന്ദിമാ;

യസോ കിത്തിഞ്ച പപ്പോതി, മിത്തേഹി ന വിരുജ്ഝതീ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥാ ഭണന്തോ അഞ്ഞം ബ്യാകാസി.

തത്ഥ യോ ദന്ധകാലേ തരതീതി കിസ്മിഞ്ചി കത്തബ്ബവത്ഥുസ്മിം – ‘‘കപ്പതി നു ഖോ, ന നു ഖോ കപ്പതീ’’തി വിനയകുക്കുച്ചേ ഉപ്പന്നേ യാവ വിയത്തം വിനയധരം പുച്ഛിത്വാ തം കുക്കുച്ചം ന വിനോദേതി, താവ ദന്ധകാലേ തസ്സ കിച്ചസ്സ ദന്ധായിതബ്ബസമയേ തരതി മദ്ദിത്വാ വീതിക്കമം കരോതി. തരണീയേ ച ദന്ധയേതി ഗഹട്ഠസ്സ താവ സരണഗമനസീലസമാദാനാദികേ, പബ്ബജിതസ്സ വത്തപടിവത്തകരണാദികേ സമഥവിപസ്സനാനുയോഗേ ച തരിതബ്ബേ സമ്പത്തേ സീഘം തം കിച്ചം അനനുയുഞ്ജിത്വാ – ‘‘ആഗമനമാസേ പക്ഖേ വാ കരിസ്സാമീ’’തി ദന്ധായേയ്യ, തം കിച്ചം അകരോന്തോവ കാലം വീതിനാമേയ്യ. അയോനിസംവിധാനേനാതി ഏവം ദന്ധായിതബ്ബേ തരന്തോ തരിതബ്ബേ ച ദന്ധായന്തോ അനുപായസംവിധാനേന ഉപായസംവിധാനാഭാവേന ബാലോ, മന്ദബുദ്ധികോ പുഗ്ഗലോ, സമ്പതി ആയതിഞ്ച ദുക്ഖം അനത്ഥം പാപുണാതി.

തസ്സത്ഥാ പരിഹായന്തീതി തസ്സ തഥാരൂപസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ദിട്ഠധമ്മികാദിഭേദാ അത്ഥാ കാളപക്ഖേ ചന്ദിമാ വിയ, പരിഹായന്തി ദിവസേ ദിവസേ പരിക്ഖയം പരിയാദാനം ഗച്ഛന്തി. ‘‘അസുകോ പുഗ്ഗലോ അസ്സദ്ധോ അപ്പസന്നോ കുസീതോ ഹീനവീരിയോ’’തിആദിനാ. ആയസക്യം വിഞ്ഞൂഹി ഗരഹിതബ്ബതം പപ്പോതി പാപുണാതി. മിത്തേഹി ച വിരുജ്ഝതീതി ‘‘ഏവം പടിപജ്ജ, മാ ഏവം പടിപജ്ജാ’’തി ഓവാദദായകേഹി കല്യാണമിത്തേഹി ‘‘അവചനീയാ മയ’’ന്തി ഓവാദസ്സ അനാദാനേനേവ വിരുദ്ധോ നാമ ഹോതി.

സേസഗാഥാദ്വയസ്സ വുത്തവിപരിയായേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. കേചി പനേത്ഥ – ‘‘തരതി ദന്ധയേ’’തിപദാനം അത്ഥഭാവേന ഭാവനാചിത്തസ്സ പഗ്ഗഹനിഗ്ഗഹേ ഉദ്ധരന്തി. തം പച്ഛിമഗാഥാസു യുജ്ജതി. പുരിമാ ഹി ദ്വേ ഗാഥാ പബ്ബജിതകാലതോ പട്ഠായ ചരിതബ്ബം സമണധമ്മം അകത്വാ കുക്കുച്ചപകതതായ ദസ വത്ഥൂനി ദീപേത്വാ സങ്ഘേന നിക്കഡ്ഢിതേ വജ്ജിപുത്തകേ സന്ധായ ഥേരേന വുത്താ. പച്ഛിമാ പന അത്തസദിസേ സമ്മാ പടിപന്നേ സകത്ഥം നിപ്ഫാദേത്വാ ഠിതേതി.

സമ്ഭൂതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.