൬. സേനകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സ്വാഗതം വതാതിആദികാ ആയസ്മതോ സേനകത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ മോരഹത്ഥേന ഭഗവന്തം പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഉരുവേലകസ്സപത്ഥേരസ്സ ഭഗിനിയാ കുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തി, സേനകോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ ബ്രാഹ്മണാനം വിജ്ജാസിപ്പേസു നിപ്ഫത്തിം ഗതോ ഘരാവാസം വസതി. തേന ച സമയേന മഹാജനോ സംവച്ഛരേ സംവച്ഛരേ ഫഗ്ഗുനമാസേ ഉത്തരഫഗ്ഗുനനക്ഖത്തേ ഉസ്സവം അനുഭവന്തോ ഗയായം തിത്ഥാഭിസേകം കരോതി. തേന തം ഉസ്സവം ‘‘ഗയാഫഗ്ഗൂ’’തി വദന്തി. അഥ ഭഗവാ താദിസേ ഉസ്സവദിവസേ വേനേയ്യാനുകമ്പായ ഗയാതിത്ഥസമീപേ വിഹരതി, മഹാജനോപി തിത്ഥാഭിസേകാധിപ്പായേന തതോ തതോ തം ഠാനം ഉപഗച്ഛതി. തസ്മിം ഖണേ സേനകോപി തിത്ഥാഭിസേകത്ഥം തം ഠാനം ഉപഗതോ സത്ഥാരം ധമ്മം ദേസേന്തം ദിസ്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൬.൯-൧൬) –

‘‘മോരഹത്ഥം ഗഹേത്വാന, ഉപേസിം ലോകനായകം;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, മോരഹത്ഥമദാസഹം.

‘‘ഇമിനാ മോരഹത്ഥേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

നിബ്ബായിംസു തയോ അഗ്ഗീ, ലഭാമി വിപുലം സുഖം.

‘‘അഹോ ബുദ്ധോ അഹോ ധമ്മോ, അഹോ നോ സത്ഥുസമ്പദാ;

ദത്വാനഹം മോരഹത്ഥം, ലഭാമി വിപുലം സുഖം.

‘‘തിയഗ്ഗീ നിബ്ബുതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

സബ്ബാസവാ പരിക്ഖീണാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, മോരഹത്ഥസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ സഞ്ജാതസോമനസ്സോ ഉദാനവസേന –

൨൮൭. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, ഗയായം ഗയഫഗ്ഗുയാ;

യം അദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, ദേസേന്തം ധമ്മമുത്തമം.

൨൮൮. ‘‘മഹപ്പഭം ഗണാചരിയം, അഗ്ഗപത്തം വിനായകം;

സദേവകസ്സ ലോകസ്സ, ജിനം അതുലദസ്സനം.

൨൮൯. ‘‘മഹാനാഗം മഹാവീരം, മഹാജുതിമനാസവം;

സബ്ബാസവപരിക്ഖീണം, സത്ഥാരമകുതോഭയം.

൨൯൦. ‘‘ചിരസങ്കിലിട്ഠം വത മം, ദിട്ഠിസന്ദാനബന്ധിതം;

വിമോചയി സോ ഭഗവാ, സബ്ബഗന്ഥേഹി സേനക’’ന്തി. –

ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ സ്വാഗതം വത മേ ആസീതി മയാ സുട്ഠു ആഗതം വത ആസി. മമ വാ സുന്ദരം വത ആഗമനം ആസി. ഗയായന്തി ഗയാതിത്ഥസമീപേ. ഗയഫഗ്ഗുയാതി ‘‘ഗയാഫഗ്ഗൂ’’തി ലദ്ധവോഹാരേ ഫഗ്ഗുനമാസസ്സ ഉത്തരഫഗ്ഗുനീനക്ഖത്തേ. ‘‘യ’’ന്തിആദി സ്വാഗതഭാവസ്സ കാരണദസ്സനം. തത്ഥ യന്തി യസ്മാ. അദ്ദസാസിന്തി അദ്ദക്ഖിം. സമ്ബുദ്ധന്തി സമ്മാ സാമം സബ്ബധമ്മാനം ബുദ്ധത്താ സമ്ബുദ്ധം. ദേസേന്തം ധമ്മമുത്തമന്തി ഉത്തമം അഗ്ഗം സബ്ബസേട്ഠം ഏകന്തനിയ്യാനികം ധമ്മം വേനേയ്യജ്ഝാസയാനുരൂപം ഭാസന്തം.

മഹപ്പഭന്തി മഹതിയാ സരീരപ്പഭായ ഞാണപ്പഭായ ച സമന്നാഗതം. ഗണാചരിയന്തി ഭിക്ഖുപരിസാദീനം ഗണാനം ഉത്തമേന ദമഥേന ആചാരസിക്ഖാപനേന ഗണാചരിയം. അഗ്ഗഭൂതാനം സീലാദീനം ഗുണാനം അധിഗമേന അഗ്ഗപ്പത്തം. ദേവമനുസ്സാദീനം പരമേന വിനയേന വിനയനതോ, സയം നായകരഹിതത്താ ച വിനായകം. കേനചി അനഭിഭൂതോ ഹുത്വാ സകലം ലോകം അഭിഭവിത്വാ ഠിതത്താ, പഞ്ചന്നമ്പി മാരാനം ജിതത്താ ച സദേവകസ്സ ലോകസ്സ ജിനം സദേവകേ ലോകേ അഗ്ഗജിനം, ബാത്തിംസവരമഹാപുരിസലക്ഖണഅസീതിഅനുബ്യഞ്ജനാദിപടിമണ്ഡിതരൂപകായതായ ദസബലചതുവേസാരജ്ജാദിഗുണപടിമണ്ഡിതധമ്മകായതായ ച സദേവകേന ലോകേന അപരിമേയ്യദസ്സനതായ അസദിസദസ്സനതായ ച അതുലദസ്സനം.

ഗതിബലപരക്കമാദിസമ്പത്തിയാ മഹാനാഗസദിസത്താ, നാഗേസുപി ഖീണാസവേസു മഹാനുഭാവതായ ച മഹാനാഗം. മാരസേനാവിമഥനതോ മഹാവിക്കന്തതായ ച മഹാവീരം. മഹാജുതിന്തി മഹാപതാപം മഹാതേജന്തി അത്ഥോ. നത്ഥി ഏതസ്സ ചത്താരോപി ആസവാതി അനാസവം. സബ്ബേ ആസവാ സവാസനാ പരിക്ഖീണാ ഏതസ്സാതി സബ്ബാസവപരിക്ഖീണം. കാമം സാവകബുദ്ധാ പച്ചേകബുദ്ധാ ച ഖീണാസവാവ, സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധാ ഏവ പന സവാസനേ ആസവേ ഖേപേന്തീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘അനാസവ’’ന്തി വത്വാ പുന ‘‘സബ്ബാസവപരിക്ഖീണ’’ന്തി വുത്തം. തേന വുത്തം – ‘‘സബ്ബേ ആസവാ സവാസനാ പരിക്ഖീണാ ഏതസ്സാതി സബ്ബാസവപരിക്ഖീണ’’ന്തി. ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികപരമത്ഥേഹി യഥാരഹം വേനേയ്യാനം അനുസാസനതോ സത്ഥാരം, ചതുവേസാരജ്ജവിസാരദതായ കുതോചിപി ഭയാഭാവതോ അകുതോഭയം, ഏവരൂപം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം യം യസ്മാ അദ്ദസാസിം, തസ്മാ സ്വാഗതം വത മേ ആസീതി യോജനാ.

ഇദാനി സത്ഥു ദസ്സനേന അത്തനാ ലദ്ധഗുണം ദസ്സേന്തോ ചതുത്ഥം ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – കഞ്ജിയപുണ്ണലാബു വിയ തക്കഭരിതചാടി വിയ വസാപീതപിലോതികാ വിയ ച സംകിലേസവത്ഥൂഹി അനമതഗ്ഗേ സംസാരേ ചിരകാലം സംകിലിട്ഠം. ഗദ്ദുലബന്ധിതം വിയ ഥമ്ഭേ സാരമേയം സക്കായഥമ്ഭേ ദിട്ഠിസന്ദാനേന, ദിട്ഠിബന്ധനേന ബന്ധിതം ബദ്ധം, തതോ വിമോചേന്തോ ച അഭിജ്ഝാദീഹി സബ്ബഗന്ഥേ ഹി മം സേനകം അരിയമഗ്ഗഹത്ഥേന, വിമോചയി വത സോ ഭഗവാ മയ്ഹം സത്ഥാതി ഭഗവതി അഭിപ്പസാദം പവേദേതി.

സേനകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.