൫. ജമ്ബുകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പഞ്ചപഞ്ഞാസാതിആദികാ ആയസ്മതോ ജമ്ബുകത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ തിസ്സസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥു സമ്മാസമ്ബോധിം സദ്ദഹന്തോ ബോധിരുക്ഖം വന്ദിത്വാ ബീജനേന പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ അഞ്ഞതരേന ഉപാസകേന കാരിതേ ആരാമേ ആവാസികോ ഹുത്വാ വിഹരതി തേന ഉപട്ഠീയമാനോ. അഥേകദിവസം ഏകോ ഖീണാസവത്ഥേരോ ലൂഖചീവരധരോ കേസോഹരണത്ഥം അരഞ്ഞതോ ഗാമാഭിമുഖോ ആഗച്ഛതി, തം ദിസ്വാ സോ ഉപാസകോ ഇരിയാപഥേ പസീദിത്വാ കപ്പകേന കേസമസ്സൂനി ഓഹാരാപേത്വാ പണീതഭോജനം ഭോജേത്വാ സുന്ദരാനി ചീവരാനി ദത്വാ ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, വസഥാ’’തി വസാപേതി. തം ദിസ്വാ ആവാസികോ ഇസ്സാമച്ഛേരപകതോ ഖീണാസവത്ഥേരം ആഹ – ‘‘വരം തേ, ഭിക്ഖു, ഇമിനാ പാപുപാസകേന ഉപട്ഠീയമാനസ്സ ഏവം ഇധ വസനതോ അങ്ഗുലീഹി കേസേ ലുഞ്ചിത്വാ അചേലസ്സ സതോ ഗൂഥമുത്താഹാരജീവന’’ന്തി. ഏവഞ്ച പന വത്വാ താവദേവ വച്ചകുടിം പവിസിത്വാ പായാസം വഡ്ഢേന്തോ വിയ ഹത്ഥേന ഗൂഥം വഡ്ഢേത്വാ വഡ്ഢേത്വാ യാവദത്ഥം ഖാദി, മുത്തഞ്ച പിവി. ഇമിനാ നിയാമേന യാവതായുകം ഠത്വാ കാലങ്കത്വാ നിരയേ പച്ചിത്വാ പുന ഗൂഥമുത്താഹാരോ വസിത്വാ തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന മനുസ്സേസു ഉപ്പന്നോപി പഞ്ച ജാതിസതാനി നിഗണ്ഠോ ഹുത്വാ ഗൂഥഭക്ഖോ അഹോസി.

പുന ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മനുസ്സയോനിയം നിബ്ബത്തമാനോപി അരിയൂപവാദബലേന ദുഗ്ഗതകൂലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഥഞ്ഞം വാ ഖീരം വാ സപ്പിം വാ പായമാനോ, തം ഛഡ്ഡേത്വാ മുത്തമേവ പിവതി, ഓദനം ഭോജിയമാനോ, തം ഛഡ്ഡേത്വാ ഗൂഥമേവ ഖാദതി, ഏവം ഗൂഥമുത്തപരിഭോഗേന വഡ്ഢന്തോ വയപ്പത്തോപി തദേവ പരിഭുഞ്ജതി. മനുസ്സാ തതോ വാരേതും അസക്കോന്താ പരിച്ചജിംസു. സോ ഞാതകേഹി പരിച്ചത്തോ നഗ്ഗപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ന ന്ഹായതി, രജോജല്ലധരോ കേസമസ്സൂനി ലുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞേ ഇരിയാപഥേ പടിക്ഖിപിത്വാ ഏകപാദേന തിട്ഠതി, നിമന്തനം ന സാദിയതി, മാസോപവാസം അധിട്ഠായ പുഞ്ഞത്ഥികേഹി ദിന്നം ഭോജനം മാസേ മാസേ ഏകവാരം കുസഗ്ഗേന ഗഹേത്വാ ദിവാ ജിവ്ഹഗ്ഗേന ലേഹതി, രത്തിയം പന ‘‘അല്ലഗൂഥം സപ്പാണക’’ന്തി അഖാദിത്വാ സുക്ഖഗൂഥമേവ ഖാദതി, ഏവം കരോന്തസ്സ പഞ്ചപഞ്ഞാസവസ്സാനി വീതിവത്താനി മഹാജനോ ‘‘മഹാതപോ പരമപ്പിച്ഛോ’’തി മഞ്ഞമാനോ തന്നിന്നോ തപ്പോണോ അഹോസി.

അഥ ഭഗവാ തസ്സ ഹദയബ്ഭന്തരേ ഘടേ പദീപം വിയ അരഹത്തൂപനിസ്സയം പജ്ജലന്തം ദിസ്വാ സയമേവ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ധമ്മം ദേസേത്വാ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠാപേത്വാ, ഏഹിഭിക്ഖൂപസമ്പദായ ലദ്ധൂപസമ്പദം വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തേ പതിട്ഠാപേസി. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ. വിത്ഥാരോ പന ധമ്മപദേ ‘‘മാസേ മാസേ കുസഗ്ഗേനാ’’തി ഗാഥാവണ്ണനായ (ധ. പ. അട്ഠ. ൧.ജമ്ബുകത്ഥേരവത്ഥു) വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ. അരഹത്തേ പന പതിട്ഠിതോ പരിനിബ്ബാനകാലേ ‘‘ആദിതോ മിച്ഛാ പടിപജ്ജിത്വാപി സമ്മാസമ്ബുദ്ധം നിസ്സായ സാവകേന അധിഗന്തബ്ബം മയാ അധിഗത’’ന്തി ദസ്സേന്തോ –

൨൮൩. ‘‘പഞ്ചപഞ്ഞാസവസ്സാനി, രജോജല്ലമധാരയിം;

ഭുഞ്ജന്തോ മാസികം ഭത്തം, കേസമസ്സും അലോചയിം.

൨൮൪. ‘‘ഏകപാദേന അട്ഠാസിം, ആസനം പരിവജ്ജയിം;

സുക്ഖഗൂഥാനി ച ഖാദിം, ഉദ്ദേസഞ്ച ന സാദിയിം.

൨൮൫. ‘‘ഏതാദിസം കരിത്വാന, ബഹും ദുഗ്ഗതിഗാമിനം;

വുയ്ഹമാനോ മഹോഘേന, ബുദ്ധം സരണമാഗമം.

൨൮൬. ‘‘സരണഗമനം പസ്സ, പസ്സ ധമ്മസുധമ്മതം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. –

ഇമാ ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ പഞ്ചപഞ്ഞാസവസ്സാനി, രജോജല്ലമധാരയിന്തി നഗ്ഗപബ്ബജ്ജൂപഗമനേന ന്ഹാനപടിക്ഖേപതോ പഞ്ചാധികാനി പഞ്ഞാസവസ്സാനി സരീരേ ലഗ്ഗം ആഗന്തുകരേണുസങ്ഖാതം രജോ, സരീരമലസങ്ഖാതം ജല്ലഞ്ച കായേന ധാരേസിം. ഭുഞ്ജന്തോ മാസികം ഭത്തന്തി രത്തിയം ഗൂഥം ഖാദന്തോ ലോകവഞ്ചനത്ഥം മാസോപവാസികോ നാമ ഹുത്വാ പുഞ്ഞത്ഥികേഹി ദിന്നം ഭോജനം മാസേ മാസേ ഏകവാരം ജിവ്ഹഗ്ഗേ പഠനവസേന ഭുഞ്ജന്തോ അലോചയിന്തി താദിസച്ഛാരികാപക്ഖേപേന സിഥിലമൂലം കേസമസ്സും അങ്ഗുലീഹി ലുഞ്ചാപേസിം.

ഏകപാദേന അട്ഠാസിം, ആസനം പരിവജ്ജയിന്തി സബ്ബേന സബ്ബം ആസനം നിസജ്ജം പരിവജ്ജേസിം, തിട്ഠന്തോ ച ഉഭോ ഹത്ഥേ ഉക്ഖിപിത്വാ ഏകേനേവ പാദേന അട്ഠാസിം. ഉദ്ദേസന്തി നിമന്തനം. ഉദിസ്സകതന്തി കേചി. ന സാദിയിന്തി ന സമ്പടിച്ഛിം പടിക്ഖിപിന്തി അത്ഥോ.

ഏതാദിസം കരിത്വാന, ബഹും ദുഗ്ഗതിഗാമിനന്തി ഏതാദിസം ഏവരൂപം വിപാകനിബ്ബത്തനകം ദുഗ്ഗതിഗാമിനം ബഹും പാപകമ്മം പുരിമജാതീസു ഇധ ച കത്വാ ഉപ്പാദേത്വാ. വുയ്ഹമാനോ മഹോഘേനാതി കാമോഘാദിനാ മഹതാ ഓഘേന വിസേസതോ ദിട്ഠോഘേന അപായസമുദ്ദം പതിആകഡ്ഢിയമാനോ, ബുദ്ധം സരണമാഗമന്തി താദിസേന പുഞ്ഞകമ്മച്ഛിദ്ദേന കിച്ഛേന മനുസ്സത്തഭാവം ലഭിത്വാ ഇദാനി പുഞ്ഞബലേന ബുദ്ധം ‘‘സരണ’’ന്തി ആഗമാസിം, ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഭഗവാ’’തി അവേച്ചപസാദേന സത്ഥരി പസീദിം. സരണഗമനം പസ്സ, പസ്സ ധമ്മസുധമ്മതന്തി ആയതനഗതം മമ സരണഗമനം പസ്സ, പസ്സ സാസനധമ്മസ്സ ച സുധമ്മതം യോഹം തഥാമിച്ഛാപടിപന്നോപി ഏകോവാദേനേവ സത്ഥാരാ ഏദിസം സമ്പത്തിം സമ്പാപിതോ. ‘‘തിസ്സോ വിജ്ജാ’’തിആദിനാ തം സമ്പത്തിം ദസ്സേതി തേനാഹ (അപ. ഥേര ൨.൪൬.൧൭-൨൧) –

‘‘തിസ്സസ്സാഹം ഭഗവതോ, ബോധിരുക്ഖമവന്ദിയം;

പഗ്ഗയ്ഹ ബീജനിം തത്ഥ, സീഹാസനമബീജഹം.

‘‘ദ്വേനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, സീഹാസനമബീജഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബീജനായ ഇദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ജമ്ബുകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.