൩. സഭിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പരേ ചാതിആദികാ ആയസ്മതോ സഭിയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ കകുസന്ധസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിവാവിഹാരായ ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ഉപാഹനം അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപേ ഭഗവതി പരിനിബ്ബുതേ പതിട്ഠിതേ സുവണ്ണചേതിയേ ഛഹി കുലപുത്തേഹി സദ്ധിം അത്തസത്തമോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ വിസേസം നിബ്ബത്തേതും അസക്കോന്തോ ഇതരേ ആഹ – ‘‘മയം പിണ്ഡപാതായ ഗച്ഛന്തോ ജീവിതേ സാപേക്ഖാ ഹോമ, ജീവിതേ സാപേക്ഖേന ച ന സക്കാ ലോകുത്തരധമ്മം അധിഗന്തും, പുഥുജ്ജനകാലങ്കിരിയാ ച ദുക്ഖാ. ഹന്ദ, മയം നിസ്സേണിം ബന്ധിത്വാ പബ്ബതം അഭിരുയ്ഹ കായേ ച ജീവിതേ ച അനപേക്ഖാ സമണധമ്മം കരോമാ’’തി. തേ തഥാ അകംസു.

അഥ നേസം മഹാഥേരോ ഉപനിസ്സയസമ്പന്നത്താ തദഹേവ ഛളഭിഞ്ഞോ ഹുത്വാ ഉത്തരകുരുതോ പിണ്ഡപാതം ഉപനേസി. ഇതരേ – ‘‘തുമ്ഹേ, ഭന്തേ, കതകിച്ചാ തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം സല്ലാപമത്തമ്പി പപഞ്ചോ, സമണധമ്മമേവ മയം കരിസ്സാമ, തുമ്ഹേ അത്തനാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരമനുയുഞ്ജഥാ’’തി വത്വാ പിണ്ഡപാതം പടിക്ഖിപിംസു. ഥേരോ നേ സമ്പടിച്ഛാപേതും അസക്കോന്തോ അഗമാസി.

തതോ നേസം ഏകോ ദ്വീഹതീഹച്ചയേന അഭിഞ്ഞാപരിവാരം അനാഗാമിഫലം സച്ഛികത്വാ തഥേവ വത്വാ തേഹി പടിക്ഖിത്തോ അഗമാസി. തേസു ഖീണാസവത്ഥേരോ പരിനിബ്ബായി, അനാഗാമീ സുദ്ധാവാസേസു ഉപ്പജ്ജി. ഇതരേ പുഥുജ്ജനകാലങ്കിരിയമേവ കത്വാ ഛസു കാമസഗ്ഗേസു അനുലോമപടിലോമതോ ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ ദേവലോകാ ചവിത്വാ ഏകോ മല്ലരാജകുലേ പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി, ഏകോ ഗന്ധാരരാജകുലേ, ഏകോ ബാഹിരരട്ഠേ, ഏകോ രാജഗഹേ ഏകിസ്സാ കുലദാരികായ കുച്ഛിമ്ഹി പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. ഇതരോ അഞ്ഞതരിസ്സാ പരിബ്ബാജികായ കുച്ഛിമ്ഹി പടിസന്ധിം അഗ്ഗഹേസി. സാ കിര അഞ്ഞതരസ്സ ഖത്തിയസ്സ ധീതാ, നം മാതാപിതരോ – ‘‘അമ്ഹാകം ധീതാ സമയന്തരം ജാനാതൂ’’തി ഏകസ്സ പരിബ്ബാജകസ്സ നിയ്യാദയിംസു. അഥേകോ പരിബ്ബാജകോ തായ സദ്ധിം വിപ്പടിപജ്ജി. സാ തേന ഗബ്ഭം ഗണ്ഹി. തം ഗബ്ഭിനിം ദിസ്വാ പരിബ്ബാജകാ നിക്കഡ്ഢിംസു. സാ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തീ അന്തരാമഗ്ഗേ സഭായം വിജായി. തേനസ്സ സഭിയോത്വേവ നാമം അകാസി. സോ വഡ്ഢിത്വാ പരിബ്ബാജകപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ നാനാസത്ഥാനി ഉഗ്ഗഹേത്വാ മഹാവാദീ ഹുത്വാ വാദപ്പസുതോ വിചരന്തോ അത്തനാ സദിസം അദിസ്വാ നഗരദ്വാരേ അസ്സമം കാരേത്വാ ഖത്തിയകുമാരാദയോ സിപ്പം സിക്ഖാപേന്തോ വിഹരന്തോ അത്തനോ മാതുയാ ഇത്ഥിഭാവം ജിഗുച്ഛിത്വാ ഝാനം ഉപ്പാദേത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ ഉപ്പന്നായ അഭിസങ്ഖരിത്വാ ദിന്നേ വീസതിപഞ്ഹേ ഗഹേത്വാ തേ തേ സമണബ്രാഹ്മണേ പുച്ഛി. തേ ചസ്സ തേസം പഞ്ഹാനം അത്ഥം ബ്യാകാതും നാസക്ഖിംസു. സഭിയസുത്തവണ്ണനായം (സു. നി. അട്ഠ. ൨. സഭിയസുത്തവണ്ണനാ) പന ‘‘സുദ്ധാവാസബ്രഹ്മാ തേ പഞ്ഹേ അഭിസങ്ഖരിത്വാ അദാസീ’’തി ആഗതം.

യദാ പന ഭഗവാ പവത്തവരധമ്മചക്കോ അനുപുബ്ബേന രാജഗഹം ആഗന്ത്വാ വേളുവനേ വിഹാസി, തദാ സഭിയോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ തേ പഞ്ഹേ പുച്ഛി. സത്ഥാ തസ്സ തേ പഞ്ഹേ ബ്യാകാസീതി സബ്ബം സഭിയസുത്തേ (സു. നി. സഭിയസുത്തം) ആഗതനയേന വേദിതബ്ബം. സഭിയോ പന ഭഗവതാ തേസു പഞ്ഹേസു ബ്യാകതേസു പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൬.൨൭-൩൧) –

‘‘കകുസന്ധസ്സ മുനിനോ, ബ്രാഹ്മണസ്സ വുസീമതോ;

ദിവാവിഹാരം വജതോ, അക്കമനമദാസഹം.

‘‘ഇമസ്മിംയേവ കപ്പമ്ഹി, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, അക്കമനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹാ പന ഹുത്വാ ദേവദത്തേ സങ്ഘഭേദായ പരക്കമന്തേ ദേവദത്തപക്ഖികാനം ഭിക്ഖൂനം ഓവാദം ദേന്തോ –

൨൭൫. ‘‘പരേ ച ന വിജാനന്തി, മയമേത്ഥ യമാമസേ;

യേ ച തത്ഥ വിജാനന്തി, തതോ സമ്മന്തി മേധഗാ.

൨൭൬. ‘‘യദാ ച അവിജാനന്താ, ഇരിയന്ത്യമരാ വിയ;

വിജാനന്തി ച യേ ധമ്മം, ആതുരേസു അനാതുരാ.

൨൭൭. ‘‘യം കിഞ്ചി സിഥിലം കമ്മം, സംകിലിട്ഠഞ്ച യം വതം;

സങ്കസ്സരം ബ്രഹ്മചരിയം, ന തം ഹോതി മഹപ്ഫലം.

൨൭൮. ‘‘യസ്സ സബ്രഹ്മചാരീസു, ഗാരവോ നൂപലബ്ഭതി;

ആരകാ ഹോതി സദ്ധമ്മാ, നഭം പുഥവിയാ യഥാ’’തി. –

ചതൂഹി ഗാഥാഹി ധമ്മം ദേസേസി.

തത്ഥ പരേതി പണ്ഡിതേ ഠപേത്വാ തതോ അഞ്ഞേ – ‘‘അധമ്മം ധമ്മോ’’തി ‘‘ധമ്മം അധമ്മോ’’തിആദിഭേദകരവത്ഥുദീപനവസേന വിവാദപ്പസുതാ പരേ നാമ. തേ തത്ഥ വിവാദം കരോന്താ ‘‘മയം യമാമസേ ഉപരമാമ നസ്സാമ സതതം സമിതം മച്ചുസന്തികം ഗച്ഛാമാ’’തി ന ജാനന്തി. യേ ച തത്ഥ വിജാനന്തീതി യേ തത്ഥ പണ്ഡിതാ – ‘‘മയം മച്ചുസമീപം ഗച്ഛാമാ’’തി വിജാനന്തി. തതോ സമ്മന്തി മേധഗാതി ഏവഞ്ഹി തേ ജാനന്താ യോനിസോമനസികാരം ഉപ്പാദേത്വാ മേധഗാനം കലഹാനം വൂപസമായ പടിപജ്ജന്തി. അഥ നേസം തായ പടിപത്തിയാ തേ മേധഗാ സമ്മന്തി. അഥ വാ പരേ ചാതി യേ സത്ഥു ഓവാദാനുസാസനിയാ അഗ്ഗഹണേന സാസനതോ ബാഹിരതായ പരേ, തേ യാവ ‘‘മയം മിച്ഛാഗാഹം ഗഹേത്വാ ഏത്ഥ ഇധ ലോകേ സാസനസ്സ പടിനിഗ്ഗാഹേന യമാമസേ വായമാമാ’’തി ന വിജാനന്തി, താവ വിവാദാ ന വൂപസമ്മന്തി, യദാ പന തസ്സ ഗാഹസ്സ വിസ്സജ്ജനവസേന യേ ച തത്ഥ തേസു വിവാദപ്പസുതേസു അധമ്മധമ്മാദികേ അധമ്മധമ്മാദിതോ യഥാഭൂതം വിജാനന്തി, തതോ തേസം സന്തികാ തേ പണ്ഡിതപുരിസേ നിസ്സായ വിവാദസങ്ഖാതാ മേധഗാ സമ്മന്തീതി ഏവമ്പേത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

യദാതി യസ്മിം കാലേ. അവിജാനന്താതി വിവാദസ്സ വൂപസമൂപായം, ധമ്മാധമ്മേ വാ യാഥാവതോ അജാനന്താ. ഇരിയന്ത്യമരാ വിയാതി അമരാ വിയ ജരാമരണം അതിക്കന്താ വിയ ഉദ്ധതാ ഉന്നളാ ചപലാ മുഖരാ വിപ്പകിണ്ണവാചാ ഹുത്വാ വത്തന്തി ചരന്തി വിചരന്തി തദാ വിവാദോ ന വൂപസമ്മതേവ. വിജാനന്തി ച യേ ധമ്മം, ആതുരേസു അനാതുരാതി യേ പന സത്ഥു സാസനധമ്മം യഥാഭൂതം ജാനന്തി, തേ കിലേസരോഗേന ആതുരേസു സത്തേസു അനാതുരാ നിക്കിലേസാ അനീഘാ വിഹരന്തി, തേസം വസേന വിവാദോ അച്ചന്തമേവ വൂപസമ്മതീതി അധിപ്പായോ.

യം കിഞ്ചി സിഥിലം കമ്മന്തി ഓലിയിത്വാ കരണേന സിഥിലഗാഹം കത്വാ സാഥലിഭാവേന കതം യം കിഞ്ചി കുസലകമ്മം. സംകിലിട്ഠന്തി വേസീആദികേ അഗോചരേ ചരണേന, കുഹനാദിമിച്ഛാജീവേന വാ സംകിലിട്ഠം വതസമാദാനം. സങ്കസ്സരന്തി സങ്കാഹി സരിതബ്ബം, വിഹാരേ കിഞ്ചി അസാരുപ്പം സുത്വാ – ‘‘നൂന അസുകേന കത’’ന്തി പരേഹി അസങ്കിതബ്ബം, ഉപോസഥകിച്ചാദീസു അഞ്ഞതരകിച്ചവസേന സന്നിപതിതമ്പി സങ്ഘം ദിസ്വാ, ‘‘അദ്ധാ ഇമേ മമ ചരിയം ഞത്വാ മം ഉക്ഖിപിതുകാമാ സന്നിപതിതാ’’തി ഏവം അത്തനോ വാ ആസങ്കാഹി സരിതം ഉസങ്കിതം പരിസങ്കിതം. ന തം ഹോതീതി തം ഏവരൂപം ബ്രഹ്മചരിയം സമണധമ്മകരണം തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ മഹപ്ഫലം ന ഹോതി. തസ്സ അമഹപ്ഫലഭാവേനേവ പച്ചയദായകാനമ്പിസ്സ ന മഹപ്ഫലം ഹോതി. തസ്മാ സല്ലേഖവുത്തിനാ ഭവിതബ്ബം. സല്ലേഖവുത്തിനോ ച വിവാദസ്സ അവസരോ ഏവ നത്ഥീതി അധിപ്പായോ.

ഗാരവോ നൂപലബ്ഭതീതി അനുസാസനിയാ അപദക്ഖിണഗ്ഗാഹിഭാവേന ഗരുകാതബ്ബേസു സബ്രഹ്മചാരീസു യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഗാരവോ ഗരുകരണം ന വിജ്ജതി. ആരകാ ഹോതി സദ്ധമ്മാതി സോ ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ പടിപത്തിസദ്ധമ്മതോപി പടിവേധസദ്ധമ്മതോപി ദൂരേ ഹോതി, ന ഹി തം ഗരൂ സിക്ഖാപേന്തി, അസിക്ഖിയമാനോ അനാദിയന്തോ ന പടിപജ്ജതി, അപ്പടിപജ്ജന്തോ കുതോ സച്ചാനി പടിവിജ്ഝിസ്സതീതി. തേനാഹ – ‘‘ആരകാ ഹോതി സദ്ധമ്മാ’’തി. യഥാ കിം? ‘‘നഭം പുഥവിയാ യഥാ’’തി യഥാ നഭം ആകാസം പുഥവിയാ പഥവീധാതുയാ സഭാവതോ ദൂരേ. ന കദാചി സമ്മിസ്സഭാവോ. തേനേവാഹ –

‘‘നഭഞ്ച ദൂരേ പഥവീ ച ദൂരേ, പാരം സമുദ്ദസ്സ തദാഹു ദൂരേ;

തതോ ഹവേ ദൂരതരം വദന്തി, സതഞ്ച ധമ്മോ അസതഞ്ച രാജാ’’തി.(ജാ. ൨.൨൧.൪൧൪);

സഭിയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.