൧൨. മുദിതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പബ്ബജിന്തിആദികാ ആയസ്മതോ മുദിതത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ഏകം മഞ്ചമദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കോസലരട്ഠേ ഗഹപതികുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ മുദിതോതി ലദ്ധനാമോ വിഞ്ഞുതം പാപുണി. തേന ച സമയേന തം കുലം രഞ്ഞാ കേനചിദേവ കരണീയേന പലിബുദ്ധം അഹോസി. മുദിതോ രാജഭയാഭീതോ പലായിത്വാ അരഞ്ഞം പവിട്ഠോ അഞ്ഞതരസ്സ ഖീണാസവത്ഥേരസ്സ വസനട്ഠാനം ഉപഗച്ഛി. ഥേരോ തസ്സ ഭീതഭാവം ഞത്വാ ‘‘മാ ഭായീ’’തി സമസ്സാസേസി. സോ ‘‘കിത്തകേന നു ഖോ, ഭന്തേ, കാലേന ഇദം മേ ഭയം വൂപസമേസ്സതീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘സത്തട്ഠമാസേ അതിക്കമിത്വാ’’തി വുത്തേ – ‘‘ഏത്തകം കാലം അധിവാസേതും ന സക്കോമി, പബ്ബജിസ്സാമഹം, ഭന്തേ, പബ്ബാജേഥ മ’’ന്തി ജീവിതരക്ഖണത്ഥം പബ്ബജ്ജം യാചി. ഥേരോ തം പബ്ബാജേസി. സോ പബ്ബജിത്വാ സാസനേ പടിലദ്ധസദ്ധോ ഭയേ വൂപസന്തേപി സമണധമ്മംയേവ രോചേന്തോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ – ‘‘അരഹത്തം അപ്പത്വാ ഇമസ്മാ വസനഗബ്ഭാ ബഹി ന നിക്ഖമിസ്സാമീ’’തിആദിനാ പടിഞ്ഞം കത്വാ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൩൬.൩൦-൩൩) –

‘‘വിപസ്സിനോ ഭഗവതോ, ലോകജേട്ഠസ്സ താദിനോ;

ഏകം മഞ്ചം മയാ ദിന്നം, പസന്നേന സപാണിനാ.

‘‘ഹത്ഥിയാനം അസ്സയാനം, ദിബ്ബയാനം സമജ്ഝഗം;

തേന മഞ്ചകദാനേന, പത്തോമ്ഹി ആസവക്ഖയം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം മഞ്ചമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, മഞ്ചദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ വിമുത്തിസുഖം പടിസംവേദേന്തോ സഹായഭിക്ഖൂഹി അധിഗതം പുച്ഛിതോ അത്തനോ പടിപന്നാകാരം കഥേന്തോ –

൩൧൧. ‘‘പബ്ബജിം ജീവികത്ഥോഹം, ലദ്ധാന ഉപസമ്പദം;

തതോ സദ്ധം പടിലഭിം, ദള്ഹവീരിയോ പരക്കമിം.

൩൧൨. ‘‘കാമം ഭിജ്ജതുയം കായോ, മംസപേസീ വിസീയരും;

ഉഭോ ജണ്ണുകസന്ധീഹി, ജങ്ഘായോ പപതന്തു മേ.

൩൧൩. ‘‘നാസിസ്സം ന പിവിസ്സാമി, വിഹാരാ ച ന നിക്ഖമേ;

നപി പസ്സം നിപാതേസ്സം, തണ്ഹാസല്ലേ അനൂഹതേ.

൩൧൪. ‘‘തസ്സ മേവം വിഹരതോ, പസ്സ വീരിയപരക്കമം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. –

ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ജീവികത്ഥോതി ജീവികായ അത്ഥികോ ജീവികപ്പയോജനോ. ‘‘ഏത്ഥ പബ്ബജിത്വാ നിബ്ഭയോ സുഖേന അകിലമന്തോ ജീവിസ്സാമീ’’തി ഏവം ജീവികത്ഥായ പബ്ബജിന്തി അത്ഥോ. ലദ്ധാന ഉപസമ്പദന്തി പഠമം സാമണേരപബ്ബജ്ജായം ഠിതോ ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന ഉപസമ്പദം ലഭിത്വാ. തതോ സദ്ധം പടിലഭിന്തി തതോ ഉപസമ്പന്നകാലതോ പട്ഠായ കല്യാണമിത്തേ സേവന്തോ ദ്വേ മാതികാ, തിസ്സോ അനുമോദനാ, ഏകച്ചം സുത്തം, സമഥകമ്മട്ഠാനം, വിപസ്സനാവിധിഞ്ച ഉഗ്ഗണ്ഹന്തോ ബുദ്ധാദീനം മഹാനുഭാവതം ദിസ്വാ – ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഭഗവാ, സ്വാക്ഖാതോ ധമ്മോ, സുപ്പടിപന്നോ സങ്ഘോ’’തി രതനത്തയേ സദ്ധം പടിലഭിം. ദള്ഹവീരിയോ പരക്കമിന്തി ഏവം പടിലദ്ധസദ്ധോ ഹുത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ നചിരസ്സേവ സച്ചപടിവേധായ ദള്ഹവീരിയോ ഥിരവീരിയോ ഹുത്വാ പരക്കമിം, അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപസമ്പദായ സമ്മദേവ പദഹിം.

യഥാ പന പരക്കമിം, തം ദസ്സേതും ‘‘കാമ’’ന്തിആദി വുത്തം. തത്ഥ കാമന്തി യഥാകാമം ഏകംസതോ വാ ഭിജ്ജതു. അയം കായോതി അയം മമ പൂതികായോ, ഇമിനാ വീരിയപതാപേന ഭിജ്ജതി ചേ, ഭിജ്ജതു ഛിന്നഭിന്നം ഹോതു. മംസപേസീ വിസീയരുന്തി ഇമിനാ ദള്ഹപരക്കമേന ഇമസ്മാ കായാ മംസപേസിയോ വിസീയന്തി ചേ, വിസീയന്തു ഇതോ ചിതോ വിദ്ധംസന്തു. ഉഭോ ജണ്ണുകസന്ധീഹി, ജങ്ഘായോ പപതന്തു മേതി ഉഭോഹി ജണ്ണുകസന്ധീഹി സഹ മമ ഉഭോ ജങ്ഘായോ സത്ഥിയോ ഊരുബന്ധതോ ഭിജ്ജിത്വാ ഭൂമിയം പപതന്തു. ‘‘മ’’ന്തിപി പാഠോ, സോ ഏവത്ഥോ. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ.

മുദിതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചതുക്കനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.