൧൧. സപ്പകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യദാ ബലാകാതിആദികാ ആയസ്മതോ സപ്പകത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇതോ ഏകതിംസേ കപ്പേ മഹാനുഭാവോ നാഗരാജാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ സമ്ഭവസ്സ നാമ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ അബ്ഭോകാസേ സമാപത്തിയാ നിസിന്നസ്സ മഹന്തം പദുമം ഗഹേത്വാ ഉപരിമുദ്ധനി ധാരേന്തോ പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ സപ്പകോതി ലദ്ധനാമോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ അജകരണിയാ നാമ നദിയാ തീരേ ലേണഗിരിവിഹാരേ വസന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൨.൭൮-൮൩) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, രോമസോ നാമ പബ്ബതോ;

ബുദ്ധോപി സമ്ഭവോ നാമ, അബ്ഭോകാസേ വസീ തദാ.

‘‘ഭവനാ നിക്ഖമിത്വാന, പദുമം ധാരയിം അഹം;

ഏകാഹം ധാരയിത്വാന, ഭവനം പുനരാഗമിം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ബുദ്ധമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

സോ അരഹത്തം പത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിതും സാവത്ഥിം ആഗതോ ഞാതീഹി ഉപട്ഠീയമാനോ തത്ഥ കതിപാഹം വസിത്വാ ധമ്മം ദേസേത്വാ ഞാതകേ സരണേസു ച സീലേസു ച പതിട്ഠാപേത്വാ യഥാവുത്തട്ഠാനമേവ ഗന്തുകാമോ അഹോസി. തം ഞാതകാ ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, വസഥ, മയം പടിജഗ്ഗിസ്സാമാ’’തി യാചിംസു. സോ ഗമനാകാരം ദസ്സേത്വാ ഠിതോ അത്തനാ വസിതട്ഠാനകിത്തനാപദേസേന വിവേകാഭിരതിം പകാസേന്തോ –

൩൦൭. ‘‘യദാ ബലാകാ സുചിപണ്ഡരച്ഛദാ, കാളസ്സ മേഘസ്സ ഭയേന തജ്ജിതാ;

പലേഹിതി ആലയമാലയേസിനീ, തദാ നദീ അജകരണീ രമേതി മം.

൩൦൮. ‘‘യദാ ബലാകാ സുവിസുദ്ധപണ്ഡരാ, കാളസ്സ മേഘസ്സ ഭയേന തജ്ജിതാ;

പരിയേസതി ലേണമലേണദസ്സിനീ, തദാ നദീ അജകരണീ രമേതി മം.

൩൦൯. ‘‘കം നു തത്ഥ ന രമേന്തി, ജമ്ബുയോ ഉഭതോ തഹിം;

സോഭേന്തീ ആപഗാകൂലം, മമ ലേണസ്സ പച്ഛതോ.

൩൧൦. ‘‘താമതമദസങ്ഘസുപ്പഹീനാ, ഭേകാ മന്ദവതീ പനാദയന്തി;

നാജ്ജ ഗിരിനദീഹി വിപ്പവാസസമയോ,

ഖേമാ അജകരണീ സിവാ സുരമ്മാ’’തി. – ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ യദാതി യസ്മിം കാലേ. ബലാകാതി ബലാകാസകുണികാ. സുചിപണ്ഡരച്ഛദാതി സുചിസുദ്ധധവലപക്ഖാ. കാളസ്സ മേഘസ്സ ഭയേന തജ്ജിതാതി ജലഭാരഭരിതതായ കാളസ്സ അഞ്ജനഗിരിസന്നികാസസ്സ പാവുസ്സകമേഘസ്സ ഗജ്ജതോ വുട്ഠിഭയേന നിബ്ബിജ്ജിതാ ഭിംസാപിതാ. പലേഹിതീതി ഗോചരഭൂമിതോ ഉപ്പതിത്വാ ഗമിസ്സതി. ആലയന്തി നിലയം അത്തനോ കുലാവകം. ആലയേസിനീതി തത്ഥ ആലയനം നിലീയനമേവ ഇച്ഛന്തീ. തദാ നദീ അജകരണീ രമേതി മന്തി തസ്മിം പാവുസ്സകകാലേ അജകരണീനാമികാ നദീ നവോദകസ്സ പൂരാ ഹാരഹാരിനീ കുലങ്കസാ മം രമേതി മമ ചിത്തം ആരാധേതീതി ഉതുപദേസവിസേസകിത്തനാപദേസേന വിവേകാഭിരതിം പകാസേസി.

സുവിസുദ്ധപണ്ഡരാതി സുട്ഠു വിസുദ്ധപണ്ഡരവണ്ണാ, അസമ്മിസ്സവണ്ണാ സബ്ബസേതാതി അത്ഥോ. പരിയേസതീതി മഗ്ഗതി. ലേണന്തി വസനട്ഠാനം. അലേണദസ്സിനീതി വസനട്ഠാനം അപസ്സന്തീ. പുബ്ബേ നിബദ്ധവസനട്ഠാനസ്സ അഭാവേന അലേണദസ്സിനീ, ഇദാനി പാവുസ്സകകാലേ മേഘഗജ്ജിതേന ആഹിതഗബ്ഭാ പരിയേസതി ലേണന്തി നിബദ്ധവസനട്ഠാനം കുലാവകം കരോതീതി അത്ഥോ.

കം നു തത്ഥ…പേ… പച്ഛതോതി മമ വസനകമഹാലേണസ്സ പച്ഛതോ പച്ഛാഭാഗേ ആപഗാകൂലം അജകരണീനദിയാ ഉഭതോതീരം തഹിം തഹിം ഇതോ ചിതോ ച സോഭേന്തിയോ നിച്ചകാലം ഫലഭാരനമിതസാഖാ സിനിദ്ധപണ്ണച്ഛായാ ജമ്ബുയോ തത്ഥ തസ്മിം ഠാനേ കം നാമ സത്തം ന രമേന്തി നു, സബ്ബം രമേന്തിയേവ.

താമതമദസങ്ഘസുപ്പഹീനാതി അമതം വുച്ചതി അഗദം, തേന മജ്ജന്തീതി അമതമദാ, സപ്പാ, തേസം സങ്ഘോ അമതമദസങ്ഘോ, തതോ സുട്ഠു പഹീനാ അപഗതാ. ഭേകാ മണ്ഡൂകിയോ, മന്ദവതീ സരവതിയോ, പനാദയന്തി തം ഠാനം മധുരേന വസ്സിതേന നിന്നാദയന്തി. നാജ്ജ ഗിരിനദീഹി വിപ്പവാസസമയോതി അജ്ജ ഏതരഹി അഞ്ഞാഹിപി പബ്ബതേയ്യാഹി നദീഹി വിപ്പവാസസമയോ ന ഹോതി, വിസേസതോ പന വാളമച്ഛസുസുമാരാദിവിരഹിതതോ ഖേമാ അജകരണീ നദീ. സുന്ദരതലതിത്ഥപുലിനസമ്പത്തിയാ സിവാ. സുട്ഠു രമ്മാ രമണീയാ, തസ്മാ തത്ഥേവ മേ മനോ രമതീതി അധിപ്പായോ.

ഏവം പന വത്വാ ഞാതകേ വിസ്സജ്ജേത്വാ അത്തനോ വസനട്ഠാനമേവ ഗതോ. സുഞ്ഞാഗാരാഭിരതിദീപനേന ഇദമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസീതി.

സപ്പകത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.