൫. മാതങ്ഗപുത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അതിസീതന്തി ആയസ്മതോ മാതങ്ഗപുത്തത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹിമവന്തസമീപേ മഹതോ ജാതസ്സരസ്സ ഹേട്ഠാ മഹതി നാഗഭവനേ മഹാനുഭാവോ നാഗരാജാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ ഏകദിവസം നാഗഭവനതോ നിക്ഖമിത്വാ വിചരന്തോ സത്ഥാരം ആകാസേന ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ അത്തനോ സീസമണിനാ പൂജം അകാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കോസലരട്ഠേ മാതങ്ഗസ്സ നാമ കുടുമ്ബികസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ മാതങ്ഗപുത്തോത്വേവ പഞ്ഞായിത്ഥ. സോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ അലസജാതികോ ഹുത്വാ കിഞ്ചി കമ്മം അകരോന്തോ ഞാതകേഹി അഞ്ഞേഹി ച ഗരഹിതോ ‘‘സുഖജീവിനോ ഇമേ സമണാ സക്യപുത്തിയാ’’തി സുഖജീവിതം ആകങ്ഖന്തോ ഭിക്ഖൂഹി കതപരിചയോ ഹുത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ഇദ്ധിമന്തേ ദിസ്വാ ഇദ്ധിബലം പത്ഥേത്വാ സത്ഥു സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ ഭാവനം അനുയുഞ്ജന്തോ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൮.൮-൨൯) –

‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;

വിവേകകാമോ സമ്ബുദ്ധോ, ഗച്ഛതേ അനിലഞ്ജസേ.

‘‘അവിദൂരേ ഹിമവന്തസ്സ, മഹാജാതസ്സരോ അഹു;

തത്ഥ മേ ഭവനം ആസി, പുഞ്ഞകമ്മേന സംയുതം.

‘‘ഭവനാ അഭിനിക്ഖമ്മ, അദ്ദസം ലോകനായകം;

ഇന്ദീവരംവ ജലിതം, ആദിത്തംവ ഹുതാസനം.

‘‘വിചിനം നദ്ദസം പുപ്ഫം, പൂജയിസ്സന്തി നായകം;

സകം ചിത്തം പസാദേത്വാ, അവന്ദിം സത്ഥുനോ അഹം.

‘‘മമ സീസേ മണിം ഗയ്ഹ, പൂജയിം ലോകനായകം;

ഇമായ മണിപൂജായ, വിപാകോ ഹോതു ഭദ്ദകോ.

‘‘പദുമുത്തരോ ലോകവിദൂ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

അന്തലിക്ഖേ ഠിതോ സത്ഥാ, ഇമം ഗാഥം അഭാസഥ.

‘‘സോ തേ ഇജ്ഝതു സങ്കപ്പോ, ലഭസ്സു വിപുലം സുഖം;

ഇമായ മണിപൂജായ, അനുഭോഹി മഹായസം.

‘‘ഇദം വത്വാന ഭഗവാ, ജലജുത്തമനാമകോ;

അഗമാസി ബുദ്ധസേട്ഠോ, യത്ഥ ചിത്തം പണീഹിതം.

‘‘സട്ഠികപ്പാനി ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജമകാരയിം;

അനേകസതക്ഖത്തുഞ്ച, ചക്കവത്തീ അഹോസഹം.

‘‘പുബ്ബകമ്മം സരന്തസ്സ, ദേവഭൂതസ്സ മേ സതോ;

മണി നിബ്ബത്തതേ മയ്ഹം, ആലോകകരണോ മമം.

‘‘ഛളസീതിസഹസ്സാനി, നാരിയോ മേ പരിഗ്ഗഹാ;

വിചിത്തവത്ഥാഭരണാ, ആമുക്കമണികുണ്ഡലാ.

‘‘അളാരപമ്ഹാ ഹസുലാ, സുസഞ്ഞാ തനുമജ്ഝിമാ;

പരിവാരേന്തി മം നിച്ചം, മണിപൂജായിദം ഫലം.

‘‘സോണ്ണമയാ മണിമയാ, ലോഹിതങ്കമയാ തഥാ;

ഭണ്ഡാ മേ സുകതാ ഹോന്തി, യദിച്ഛസി പിളന്ധനാ.

‘‘കൂടാഗാരാ ഗഹാ രമ്മാ, സയനഞ്ച മഹാരഹം;

മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, നിബ്ബത്തന്തി യദിച്ഛകം.

‘‘ലാഭാ തേസം സുലദ്ധഞ്ച, യേ ലഭന്തി ഉപസ്സുതിം;

പുഞ്ഞക്ഖേത്തം മനുസ്സാനം, ഓസധം സബ്ബപാണിനം.

‘‘മയ്ഹമ്പി സുകതം കമ്മം, യോഹം അദക്ഖി നായകം;

വിനിപാതാ പമുത്തോമ്ഹി, പത്തോമ്ഹി അചലം പദം.

‘‘യം യം യോനൂപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

ദിവസഞ്ചേവ രത്തിഞ്ച, ആലോകോ ഹോതി മേ സദാ.

‘‘തായേവ മണിപൂജായ, അനുഭോത്വാന സമ്പദാ;

ഞാണാലോകോ മയാ ദിട്ഠോ, പത്തോമ്ഹി അചലം പദം.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം മണിം അഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, മണിപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഛളഭിഞ്ഞോ പന ഹുത്വാ പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനവസേന കോസജ്ജം ഗരഹന്തോ അത്തനോ ച വീരിയാരമ്ഭം കിത്തേന്തോ –

൨൩൧. ‘‘അതിസീതം അതിഉണ്ഹം, അതിസായമിദം അഹു;

ഇതി വിസ്സട്ഠകമ്മന്തേ, ഖണാ അച്ചേന്തി മാണവേ.

൨൩൨. ‘‘യോ ച സീതഞ്ച ഉണ്ഹഞ്ച, തിണാ ഭിയ്യോ ന മഞ്ഞതി;

കരം പുരിസകിച്ചാനി, സോ സുഖാ ന വിഹായതി.

൨൩൩. ‘‘ദബ്ബം കുസം പോടകിലം, ഉസീരം മുഞ്ജപബ്ബജം;

ഉരസാ പനുദിസ്സാമി, വിവേകമനുബ്രൂഹയ’’ന്തി. – ഗാഥാത്തയമാഹ;

തത്ഥ അതിസീതന്തി ഹിമപാതവദ്ദലാദിനാ അതിവിയ സീതം, ഇദം അഹൂതി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. അതിഉണ്ഹന്തി ധമ്മപരിതാപാദിനാ അതിവിയ ഉണ്ഹം, ഉഭയേനപി ഉതുവസേന കോസജ്ജവത്ഥുമാഹ. അതിസായന്തി ദിവസസ്സ പരിണതിയാ അതിസായം, സായഗ്ഗഹണേനേവ ചേത്ഥ പാതോപി സങ്ഗയ്ഹതി, തദുഭയേന കാലവസേന കോസജ്ജവത്ഥുമാഹ. ഇതീതി ഇമിനാ പകാരേന. ഏതേന ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ കമ്മം കത്തബ്ബം ഹോതീ’’തിആദിനാ (അ. നി. ൮.൮൦; ദീ. നി. ൩.൩൩൪) വുത്തം കോസജ്ജവത്ഥും സങ്ഗണ്ഹാതി. വിസ്സട്ഠകമ്മന്തേതി പരിച്ചത്തയോഗകമ്മന്തേ. ഖണാതി ബുദ്ധുപ്പാദാദയോ ബ്രഹ്മചരിയവാസസ്സ ഓകാസാ. അച്ചേന്തീതി അതിക്കമന്തി. മാണവേതി സത്തേ. തിണാ ഭിയ്യോ ന മഞ്ഞതീതി തിണതോ ഉപരി ന മഞ്ഞതി, തിണം വിയ മഞ്ഞതി, സീതുണ്ഹാനി അഭിഭവിത്വാ അത്തനാ കത്തബ്ബം കരോതി. കരന്തി കരോന്തോ. പുരിസകിച്ചാനീതി വീരപുരിസേന കത്തബ്ബാനി അത്തഹിതപരഹിതാനി. സുഖാതി സുഖതോ, നിബ്ബാനസുഖതോതി അധിപ്പായോ. തതിയഗാഥായ അത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോയേവ.

മാതങ്ഗപുത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.