൨. പച്ചയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പഞ്ചാഹാഹം പബ്ബജിതോതി ആയസ്മതോ പച്ചയത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം വിനതായ നാമ നദിയാ തീരേ ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ മനുഞ്ഞദസ്സനാനി മഹന്താനി ഉദുമ്ബരഫലാനി ഓചിനിത്വാ ഉപനാമേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ഭദ്ദകപ്പേ കസ്സപേ ഭഗവതി ലോകേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ പവത്തവരധമ്മചക്കേ വേനേയ്യജനാനുഗ്ഗഹം കരോന്തേ തസ്സ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ഭാവനമനുയുഞ്ജന്തോ ഏകദിവസം സംസാരദുക്ഖം ചിന്തേത്വാ

അതിവിയ സഞ്ജാതസംവേഗോ വിഹാരേ നിസിന്നോ ‘‘അരഹത്തം അപ്പത്വാ ഇതോ ന നിക്ഖമിസ്സാമീ’’തി ചിത്തം അധിട്ഠായ വായമന്തോ ഞാണസ്സ അപരിപക്കത്താ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേതും നാസക്ഖി. സോ കാലങ്കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രോഹിതനഗരേ ഖത്തിയകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ പച്ചയോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ പിതു അച്ചയേന രജ്ജേ പതിട്ഠിതോ ഏകദിവസം മഹാരാജബലിം കാതും ആരഭി. തത്ഥ മഹാജനോ സന്നിപതി. തസ്മിം സമാഗമേ തസ്സ പസാദഞ്ജനനത്ഥം സത്ഥാ മഹാജനസ്സ പേക്ഖന്തസ്സേവ ആകാസേ വേസ്സവണേന നിമ്മിതേ രതനമയകൂടാഗാരേ രതനമയസീഹാസനേ നിസീദിത്വാ ധമ്മം ദേസേസി. മഹതോ ജനകായസ്സ ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി. തം ധമ്മം സുത്വാ പച്ചയരാജാപി രജ്ജം പഹായ പുരിമഹേതുസഞ്ചോദിതോ പബ്ബജി. സോ യഥാ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ പടിഞ്ഞം അകാസി, ഏവം പടിഞ്ഞം കത്വാ വിഹാരം പവിസിത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേന്തോ ഞാണസ്സ പരിപാകം ഗതത്താ താവദേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൩൯.൧൫-൨൦) –

‘‘വിനതാനദിയാ തീരേ, വിഹാസി പുരിസുത്തമോ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, ഏകഗ്ഗം സുസമാഹിതം.

‘‘തസ്മിം പസന്നമാനസോ, കിലേസമലധോവനേ;

ഉദുമ്ബരഫലം ഗയ്ഹ, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ഫലമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഫലദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഇമമ്ഹി ഭദ്ദകേ കപ്പേ, സംവിഗ്ഗമാനമാനസോ;

കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ, സാസനേ പബ്ബജിം അഹം.

‘‘തഥാ പബ്ബജിതോ സന്തോ, ഭാവനം അനുയുഞ്ജിസം;

ന വിഹാരാ നിക്ഖമിസ്സം, ഇതി കത്വാന മാനസം.

‘‘ഉത്തമത്ഥം അസമ്പത്തോ, ന ച പത്തോമ്ഹി താവദേ;

ഇദാനി പന ഞാണസ്സ, പരിപാകേന നിബ്ബുതോ;

പത്തോമ്ഹി അചലം ഠാനം, ഫുസിത്വാ അച്ചുതം പദം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തികിത്തനമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൨൨൨. ‘‘പഞ്ചാഹാഹം പബ്ബജിതോ, സേഖോ അപ്പത്തമാനസോ;

വിഹാരം മേ പവിട്ഠസ്സ, ചേതസോ പണിധീ അഹു.

൨൨൩. ‘‘നാസിസ്സം ന പിവിസ്സാമി, വിഹാരതോ ന നിക്ഖമേ;

നപി പസ്സം നിപാതേസ്സം, തണ്ഹാസല്ലേ അനൂഹതേ.

൨൨൪. ‘‘തസ്സ മേവം വിഹരതോ, പസ്സ വീരിയപരക്കമം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. –

ഇമാ തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ പഞ്ചാഹാഹം പബ്ബജിതോതി പഞ്ചാഹോ അഹം, പബ്ബജിതോ ഹുത്വാ പഞ്ചാഹോ, പബ്ബജിതദിവസതോ പഞ്ചമോ അഹോ നിട്ഠിതോതി അത്ഥോ. സേഖോ അപ്പത്തമാനസോതി അധിസീലസിക്ഖാദീനം സിക്ഖനതോ സേഖോ. അനവസേസതോ മാനം സിയതി സമുച്ഛിന്ദതീതി മാനസോ, അഗ്ഗമഗ്ഗോ, തംനിബ്ബത്തിതോ മാനസതോ ആഗതം മാനസം, അരഹത്തം, തം, സോ വാ അപ്പത്തോ ഏതേനാതി അപ്പത്തമാനസോ. വിഹാരം മേ പവിട്ഠസ്സ, ചേതസോ പണിധീ അഹൂതി ഏവം സേഖസ്സ മേ വസനകവിഹാരം ഓവരകം പവിട്ഠസ്സ സതോ ഏവരൂപോ ഇദാനി വുച്ചമാനാകാരോ ചേതോപണിധി അഹോസി, ഏവം മയാ ചിത്തം പണിഹിതന്തി അത്ഥോ.

നാസിസ്സന്തിആദിനാ ചിത്തപണിധിം ദസ്സേതി. തത്ഥ നാസിസ്സന്തി യംകിഞ്ചി ഭോജനം ന ഭുഞ്ജിസ്സം ന ഭുഞ്ജിസ്സാമി തണ്ഹാസല്ലേ മമ ഹദയഗതേ അനൂഹതേ അനുദ്ധതേതി ഏവം സബ്ബപദേസു യോജേതബ്ബം. ന പിവിസ്സാമീതി യംകിഞ്ചി പാതബ്ബം ന പിവിസ്സാമി. വിഹാരതോ ന നിക്ഖമേതി ഇമസ്മാ ഇദാനി മയാ നിസിന്നഗബ്ഭതോ ന നിക്ഖമേയ്യം. നപി പസ്സം നിപാതേസ്സന്തി മമ സരീരസ്സ ദ്വീസു പസ്സേസു ഏകമ്പി പസ്സം കായകിലമഥവിനോദനത്ഥം ന നിപാതേസ്സം, ഏകപസ്സേനപി ന നിപജ്ജിസ്സാമീതി അത്ഥോ.

തസ്സ മേവം വിഹരതോതി തസ്സ മേ ഏവം ചിത്തം പണിധായ ദള്ഹവീരിയാധിട്ഠാനം കത്വാ വിപസ്സനാനുയോഗവസേന വിഹരതോ. പസ്സ വീരിയപരക്കമന്തി വിധിനാ ഈരയിതബ്ബതോ ‘‘വീരിയം’’ പരം ഠാനം അക്കമനതോ ‘‘പരക്കമോ’’തി ച ലദ്ധനാമം ഉസ്സോള്ഹീഭൂതം വായാമം പസ്സ ജാനാഹി. യസ്സ പനാനുഭാവേന മയാ തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനന്തി വുത്തത്ഥമേവ.

പച്ചയത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.