൩. ബാകുലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യോ പുബ്ബേ കരണീയാനീതി ആയസ്മതോ ബാകുലത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി കിര അതീതേ ഇതോ കപ്പസതസഹസ്സാധികസ്സ അസങ്ഖ്യേയ്യസ്സ മത്ഥകേ അനോമദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ ഉപ്പത്തിതോ പുരേതരമേവ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ തയോ വേദേ ഉഗ്ഗഹേത്വാ തത്ഥ സാരം അപസ്സന്തോ ‘‘സമ്പരായികത്ഥം ഗവേസിസ്സാമീ’’തി ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ പബ്ബതപാദേ വിഹരന്തോ പഞ്ചാഭിഞ്ഞാഅട്ഠസമാപത്തിലാഭീ ഹുത്വാ വിഹരന്തോ ബുദ്ധുപ്പാദം സുത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ സരണേസു പതിട്ഠിതോ സത്ഥു ഉദരാബാധേ ഉപ്പന്നേ അരഞ്ഞതോ ഭേസജ്ജാനി ആഹരിത്വാ തം വൂപസമേത്വാ തത്ഥ പുഞ്ഞം ആരോഗ്യത്ഥായ പരിണാമേത്വാ തതോ ചുതോ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഏകം അസങ്ഖ്യേയ്യം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ പദുമുത്തരബുദ്ധകാലേ ഹംസവതീനഗരേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖും അപ്പാബാധാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ സയം തം ഠാനന്തരം ആകങ്ഖന്തോ പണിധാനം കത്വാ യാവജീവം കുസലം ഉപചിനിത്വാ സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ നിബ്ബത്തിതോ പുരേതരമേവ ബന്ധുമതീനഗരേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തോ പുരിമനയേനേവ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ഝാനാഭിഞ്ഞാലാഭീ ഹുത്വാ പബ്ബതപാദേ വസന്തോ ബുദ്ധുപ്പാദം സുത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ സരണേസു പതിട്ഠിതോ ഭിക്ഖൂനം തിണപുപ്ഫകരോഗേ ഉപ്പന്നേ തം വൂപസമേത്വാ തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചുതോ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഏകനവുതികപ്പേ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബാരാണസിയം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഘരാവാസം വസന്തോ ഏകം ജിണ്ണം വിനസ്സമാനം മഹാവിഹാരം ദിസ്വാ തത്ഥ ഉപോസഥാഗാരാദികം സബ്ബം ആവസഥം കാരേത്വാ തത്ഥ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ സബ്ബം ഭേസജ്ജം പടിയാദേത്വാ യാവജീവം കുസലം കത്വാ ഏകം ബുദ്ധന്തരം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ അമ്ഹാകം ഭഗവതോ ഉപ്പത്തിതോ പുരേതരമേവ കോസമ്ബിയം സേട്ഠിഗേഹേ നിബ്ബത്തി. സോ അരോഗഭാവായ മഹായമുനായ ന്ഹാപിയമാനോ ധാതിയാ ഹത്ഥതോ മച്ഛേന ഗിലിതോ മച്ഛേ കേവട്ടഹത്ഥഗതേ ബാരാണസിസേട്ഠിഭരിയായ വിക്കിണിത്വാ ഗഹിതേ ഫാലിയമാനേപി പുഞ്ഞബലേന അരോഗോയേവ ഹുത്വാ തായ പുത്തോതി ഗഹേത്വാ പോസിയമാനോ തം പവത്തിം സുത്വാ ജനകേഹി മാതാപിതൂഹി ‘‘അയം അമ്ഹാകം പുത്തോ, ദേഥ നോ പുത്ത’’ന്തി അനുയോഗേ കതേ രഞ്ഞാ ‘‘ഉഭയേസമ്പി സാധാരണോ ഹോതൂ’’തി ദ്വിന്നം കുലാനം ദായാദഭാവേന വിനിച്ഛയം കത്വാ ഠപിതത്താ ബാകുലോതി ലദ്ധനാമോ വയപ്പത്തോ ഹുത്വാ മഹതിം സമ്പത്തിം അനുഭവന്തോ ആസീതികോ ഹുത്വാ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സത്താഹമേവ പുഥുജ്ജനോ അഹോസി, അട്ഠമേ അരുണേ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൪൦.൩൮൬-൪൧൧) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, സോഭിതോ നാമ പബ്ബതോ;

അസ്സമോ സുകതോ മയ്ഹം, സകസിസ്സേഹി മാപിതോ.

‘‘മണ്ഡപാ ച ബഹൂ തത്ഥ, പുപ്ഫിതാ സിന്ധുവാരകാ;

കപിത്ഥാ ച ബഹൂ തത്ഥ, പുപ്ഫിതാ ജീവജീവകാ.

‘‘നിഗ്ഗുണ്ഡിയോ ബഹൂ തത്ഥ, ബദരാമലകാനി ച;

ഫാരുസകാ അലാബൂ ച, പുണ്ഡരീകാ ച പുപ്ഫിതാ.

‘‘ആളകാ ബേലുവാ തത്ഥ, കദലീ മാതുലുങ്ഗകാ;

മഹാനാമാ ബഹൂ തത്ഥ, അജ്ജുനാ ച പിയങ്ഗുകാ.

‘‘കോസമ്ബാ സളലാ നിമ്ബാ, നിഗ്രോധാ ച കപിത്ഥനാ;

ഏദിസോ അസ്സമോ മയ്ഹം, സസിസ്സോഹം തഹിം വസിം.

‘‘അനോമദസ്സീ ഭഗവാ, സയമ്ഭൂ ലോകനായകോ;

ഗവേസം പടിസല്ലാനം, മമസ്സമമുപാഗമി.

‘‘ഉപേതമ്ഹി മഹാവീരേ, അനോമദസ്സിമഹായസേ;

ഖണേന ലോകനാഥസ്സ, വാതാബാധോ സമുട്ഠഹി.

‘‘വിചരന്തോ അരഞ്ഞമ്ഹി, അദ്ദസം ലോകനായകം;

ഉപഗന്ത്വാന സമ്ബുദ്ധം, ചക്ഖുമന്തം മഹായസം.

‘‘ഇരിയഞ്ചാപി ദിസ്വാന, ഉപലക്ഖേസഹം തദാ;

അസംസയഞ്ഹി ബുദ്ധസ്സ, ബ്യാധി നോ ഉദപജ്ജഥ.

‘‘ഖിപ്പം അസ്സമമാഗഞ്ഛിം, മമ സിസ്സാന സന്തികേ;

ഭേസജ്ജം കത്തുകാമോഹം, സിസ്സേ ആമന്തയിം തദാ.

‘‘പടിസ്സുണിത്വാന മേ വാക്യം, സിസ്സാ സബ്ബേ സഗാരവാ;

ഏകജ്ഝം സന്നിപതിംസു, സത്ഥുഗാരവതാ മമ.

‘‘ഖിപ്പം പബ്ബതമാരുയ്ഹ, സബ്ബോസധമഹാസഹം;

പാനീയയോഗം കത്വാന, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം.

‘‘പരിഭുത്തേ മഹാവീരേ, സബ്ബഞ്ഞുലോകനായകേ;

ഖിപ്പം വാതോ വൂപസമി, സുഗതസ്സ മഹേസിനോ.

‘‘പസ്സദ്ധം ദരഥം ദിസ്വാ, അനോമദസ്സീ മഹായസോ;

സകാസനേ നിസീദിത്വാ, ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ.

‘‘യോ മേ പാദാസി ഭേസജ്ജം, ബ്യാധിഞ്ച സമയീ മമ;

തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

‘‘കപ്പസതസഹസ്സാനി, ദേവലോകേ രമിസ്സതി;

വാദിതേ തൂരിയേ തത്ഥ, മോദിസ്സതി സദാ അയം.

‘‘മനുസ്സലോകമാഗന്ത്വാ, സുക്കമൂലേന ചോദിതോ;

സഹസ്സക്ഖത്തും രാജാ ച, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി.

‘‘പഞ്ചപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി, അനോമോ നാമ ഖത്തിയോ;

ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ, ജമ്ബുമണ്ഡസ്സ ഇസ്സരോ.

‘‘സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ;

താവതിംസേപി ഖോഭേത്വാ, ഇസ്സരം കാരയിസ്സതി.

‘‘ദേവഭൂതോ മനുസ്സോ വാ, അപ്പാബാധോ ഭവിസ്സതി;

പരിഗ്ഗഹം വിവജ്ജേത്വാ, ബ്യാധിം ലോകേ തരിസ്സതി.

‘‘അപരിമേയ്യേ ഇതോ കപ്പേ, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദോ, ഓരസോ ധമ്മനിമ്മിതോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, നിബ്ബായിസ്സതിനാസവോ.

‘‘കിലേസേ ഝാപയിത്വാന, തണ്ഹാസോതം തരിസ്സതി;

ബാകുലോ നാമ നാമേന, ഹേസ്സതി സത്ഥു സാവകോ.

‘‘ഇദം സബ്ബം അഭിഞ്ഞായ, ഗോതമോ സക്യപുങ്ഗവോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസ്സതി.

‘‘അനോമദസ്സീ ഭഗവാ, സയമ്ഭൂ ലോകനായകോ;

വിവേകാനുവിലോകേന്തോ, മമസ്സമമുപാഗമി.

‘‘ഉപാഗതം മഹാവീരം, സബ്ബഞ്ഞും ലോകനായകം;

സബ്ബോസധേന തപ്പേസിം, പസന്നോ സേഹി പാണിഭി.

‘‘തസ്സ മേ സുകതം കമ്മം, സുഖേത്തേ ബീജസമ്പദാ;

ഖേപേതും നേവ സക്കോമി, തദാ ഹി സുകതം മമ.

‘‘ലാഭാ മമ സുലദ്ധം മേ, യോഹം അദ്ദക്ഖി നായകം;

തേന കമ്മാവസേസേന, പത്തോമ്ഹി അചലം പദം.

‘‘സബ്ബമേതം അഭിഞ്ഞായ, ഗോതമോ സക്യപുങ്ഗവോ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേ നിസീദിത്വാ, ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി മം.

‘‘അപരിമേയ്യേ ഇതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഭേസജ്ജസ്സ ഇദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഏകദിവസം സത്ഥാരാ അത്തനോ സാവകേ പടിപാടിയാ ഠാനന്തരേ ഠപേന്തേന അപ്പാബാധാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപിതോ സോ പരിനിബ്ബാനസമയേ സങ്ഘമജ്ഝേ ഭിക്ഖൂനം ഓവാദമുഖേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൨൨൫. ‘‘യോ പുബ്ബേ കരണീയാനി, പച്ഛാ സോ കാതുമിച്ഛതി;

സുഖാ സോ ധംസതേ ഠാനാ, പച്ഛാ ച മനുതപ്പതി.

൨൨൬. ‘‘യഞ്ഹി കയിരാ തഞ്ഹി വദേ, യം ന കയിരാ ന തം വദേ;

അകരോന്തം ഭാസമാനം, പരിജാനന്തി പണ്ഡിതാ.

൨൨൭. ‘‘സുസുഖം വത നിബ്ബാനം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധദേസിതം;

അസോകം വിരജം ഖേമം, യത്ഥ ദുക്ഖം നിരുജ്ഝതീ’’തി. – ഗാഥാത്തയമഭാസി;

തത്ഥ യോ പുബ്ബേ കരണീയാനി, പച്ഛാ സോ കാതുമിച്ഛതീതി യോ പുഗ്ഗലോ പുബ്ബേ പുരേതരം ജരാരോഗാദീഹി അനഭിഭൂതകാലേയേവ കാതബ്ബാനി അത്തനോ ഹിതസുഖാവഹാനി കമ്മാനി പമാദവസേന അകത്വാ പച്ഛാ സോ കാതബ്ബകാലം അതിക്കമിത്വാ കാതും ഇച്ഛതി. സോതി ച നിപാതമത്തം. തദാ പന ജരാരോഗാദീഹി അഭിഭൂതത്താ കാതും ന സക്കോതി, അസക്കോന്തോ ച സുഖാ സോ ധംസതേ ഠാനാ, പച്ഛാ ച മനുതപ്പതീതി സോ പുഗ്ഗലോ സുഖാ ഠാനാ സഗ്ഗതോ നിബ്ബാനതോ ച തദുപായസ്സ അനുപ്പാദിതത്താ പരിഹായന്തോ ‘‘അകതം മേ കല്യാണ’’ന്തിആദിനാ (മ. നി. ൩.൨൪൮; നേത്തി. ൧൨൦) പച്ഛാ ച അനുതപ്പതി വിപ്പടിസാരം ആപജ്ജതി. മ-കാരോ പദസന്ധികരോ. അഹം പന കരണീയം കത്വാ ഏവ തുമ്ഹേ ഏവം വദാമീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘യഞ്ഹി കയിരാ’’തി ദുതിയം ഗാഥമാഹ.

തത്ഥ പരിജാനന്തീതി ‘‘ഏത്തകോ അയ’’ന്തി പരിച്ഛിജ്ജ ജാനന്തി ന ബഹും മഞ്ഞന്തീതി അത്ഥോ. സമ്മാപടിപത്തിവസേന ഹി യഥാവാദീ തഥാകാരീ ഏവ സോഭതി, ന തതോ അഞ്ഞഥാ. കരണീയപരിയായേന സാധാരണതോ വുത്തമത്ഥം ഇദാനി സരൂപതോ ദസ്സേതും ‘‘സുസുഖം വതാ’’തിആദിനാ തതിയം ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – സമ്മാ സാമം സബ്ബധമ്മാനം ബുദ്ധത്താ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ഭഗവതാ ദേസിതം സബ്ബസോ സോകഹേതൂനം അഭാവതോ അസോകം വിഗതരാഗാദിരജത്താ വിരജം ചതൂഹി യോഗേഹി അനുപദ്ദുതത്താ ഖേമം നിബ്ബാനം സുട്ഠു സുഖം വത, കസ്മാ? യത്ഥ യസ്മിം നിബ്ബാനേ സകലം വട്ടദുക്ഖം നിരുജ്ഝതി അച്ചന്തമേവ വൂപസമതീതി.

ബാകുലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.